Redactie Change Inc. 31 december 2025, 10:30

9 topverhalen uit 2025 over duurzamer ondernemen, slimme innovaties en systeemtransitie

In een politiek turbulent jaar gingen veel bedrijven gewoon door met mooie innovaties en structurele stappen om de wereld een stukje duurzamer te maken. Ook bleek dat systeemverandering plaatsvindt, zoals bij de opmars van hernieuwbare energie, of mogelijk wordt als er heldere beleidskeuzes voor de lange termijn worden gemaakt. Dit zijn 9 topverhalen van Change Inc. die een blik vooruit werpen op een groenere toekomst.

GettyImages-2218782307 (1) | Credits: Getty Images

Duurzaam ondernemen

Henk Volberda over duurzaam innoveren: ‘Ik zie liever dat een bedrijf minder rapporteert, maar wel serieus werk maakt van het klimaat’

Duurzaam innoveren is volgens hoogleraar strategie en innovatie Henk Volberda geen luxe, maar een noodzaak voor bedrijven. ‘Je kunt wel zeggen: Nederland is zo klein dat het voor het klimaat weinig uitmaakt wat we doen. Maar juist omdát Nederland zo klein is, moet er iets veranderen.’

Gert Jan Kramer over duurzame industrie: ‘Nederland moet knoppen zo zetten dat concurrentienadeel verdwijnt’

Een sterkere regierol van de overheid is nodig om de Nederlandse basisindustrie te behouden én op een duurzaam pad te zetten, vindt hoogleraar verduurzaming van energiesystemen Gert Jan Kramer. ‘Zeker sinds de oorlog in Oekraïne en de gascrisis zijn de argumenten om snel door te gaan met vergroening heel sterk. De grote uitdaging is nu om doelen te stellen voor het tempo van verduurzaming die precies goed zijn: niet te slap, maar ook niet onrealistisch hoog.’

Ruud Zanders over duurzame landbouw: ‘Soms moet je gewoon kiezen en gaan, ook al is dat naïef’

Oprichter Ruud Zanders van Kipster ziet een noodzaak om het voedselsysteem fundamenteel te veranderen: ‘Veel boeren zien ook wel dat het huidige systeem op termijn niet houdbaar is.’

Innovatie

Warmtepomp op waterstof kan honderdduizenden slecht geïsoleerde woningen vergroenen

Nederland grossiert in wereldprimeurs als het om waterstof gaat. Het Twentse technologiebedrijf Cooll heeft de eerste warmtepomp op waterstof uitgevonden. Die kan 30 tot 40 procent energie besparen ten opzichte van traditionele warmtepompen en cv-ketels. Het bedrijf wil er de komende jaren honderdduizenden slecht geïsoleerde woningen mee vergroenen.

Nederlandse start-up maakt oude benzinevliegtuigjes elektrisch

Het bedrijf Clearwings wil de CO2-uitstoot van de luchtvaart verkleinen. Op Kempen Airport werken de twee buitenlandse oprichters aan ombouwkits waarmee kleine benzine-vliegtuigjes geëlektrificeerd kunnen worden. Een winst voor zowel het milieu als de beurs van piloten.

Blauwe batterij maakt zonnestroom net zoveel waard als aardgas

Nu zonnestroom overdag steeds minder waard wordt, loont het om er warm water mee op te warmen voor gebruik ’s avonds. Dat is precies wat de Nederlandse Blauwe Batterij doet. Het systeem maakt ‘waardeloze’ zonnestroom weer evenveel waard als aardgas.

Systeemtransities

Stort de olie-industrie straks in dankzij China? Dit kunnen Europa en de VS leren van de opmars van elektrotech

Welke energietechnologieën kunnen het snelst een alternatief bieden voor olie, gas en kolen? Die vraag is cruciaal voor het tempo van de energietransitie én het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Volgens energie-expert Daan Walter van Ember heeft elektrotech de beste kaarten en loopt China voorop.

We kúnnen van het stikstofslot, de vraag is of de politiek het wil

Nieuwe woonwijken, wegen, boerenbedrijven: kleine kans dat er een vergunning voor wordt verleend. De reden? Stikstof. Nederland zit op slot en de sleutel lijkt ver buiten bereik. Maar zo uitzichtloos is het niet, betoogt ‘stikstofprofessor’ Jan Willem Erisman.

‘Je kunt klimaat en gezondheid niet los van elkaar zien’

Als de ‘voedselmensen’ en de ‘klimaatmensen’ met elkaar optrekken, levert dat een win-winsituatie op. Dat stelt Lawrence Haddad, directeur van de Global Alliance for Improved Nutrition. ‘Als we het klimaatprobleem willen aanpakken, kunnen we simpelweg niet om voeding heen.’

Laatste jaar legaal knallen: wat is de impact van een vuurwerkverbod op het milieu?

Vuurwerk is 'een te zware belasting voor de openbare orde en de rechtsorde, de veiligheid, de volksgezondheid en het milieu'. Dat vonden Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) en Esther Ouwehand (PvdD). Ze dienden een voorstel in voor een algemeen vuurwerkverbod voor consumenten, dat dit voorjaar werd aangenomen.Naar verwachting gaat het verbod over twaalf maanden gelden, dus met de jaarwisseling van 2026-2027. Wie dan nog vuurwerk wil zien, zal naar centrale vuurwerkshows moeten gaan. Die werden afgelopen jaren al in meerdere steden georganiseerd.Toch geldt ook dit jaar al in zeker twintig Nederlandse gemeenten een afsteekverbod, concludeert RTL Nieuws na een rondvraag. In onder meer Amersfoort, Apeldoorn, Arnhem, Amsterdam of Haarlem mogen consumenten alleen het allerlichtste vuurwerk afsteken. Heeft zo'n verbod zin? Knalvuurwerk en siervuurwerk Een vuurwerkverbod leidt in de eerste plaats tot minder vuurwerkslachtoffers. Vorig jaar waren dat er 1.162. Maar een verbod op vuurwerk heeft ook gevolgen voor het milieu. Bij het afsteken van vuurwerk komen zware metalen en fijnstof vrij. Hoeveel dat precies is, verschilt per vuurwerksoort.Je kunt een onderscheid maken tussen knalvuurwerk en siervuurwerk. Knalvuurwerk bestaat vooral uit buskruit. Bij het afsteken ervan komen voornamelijk koolstofdioxide (CO2) en stikstofoxiden (NO en NO2) vrij. Omdat het bij knalvuurwerk om kleine hoeveelheden gaat, is het afsteken ervan minder schadelijk voor het milieu dan siervuurwerk. Knalvuurwerk is echter al enkele jaren verboden.Siervuurwerk bevat naast fijnstof ook veel zware metalen die voor de kleur zorgen, zoals strontium, barium en koper. Die eerste twee metalen komen bijna uitsluitend door het afsteken van vuurwerk in het milieu. Onderzoek naar de schadelijke effecten van deze zware metalen is schaars, maar het is wel duidelijk dat deze metalen zich ophopen in het milieu en uiteindelijk een negatief effect hebben op mens en natuur. De gevaren van fijnstof De fijnstof die vrijkomt bij het afsteken van siervuurwerk is niet bevorderlijk voor onze gezondheid. Omdat de deeltjes tot diep in de longen kunnen doordringen, kunnen ze ontstekingen, astma, chronische bronchitis en hart- en vaatziekten veroorzaken, schrijft het RIVM. Hoewel de invloed van fijnstof op dieren minder goed is onderzocht, speelt luchtvervuiling mogelijk ook een rol in de achteruitgang van insectenpopulaties.In Nederland bestaat er daarom een grenswaarde voor fijnstof. Dat is een norm waar het fijnstofgehalte in de atmosfeer niet overheen mag gaan. De grenswaarde per dag in Nederland is 50 microgram per kubieke meter.Rond de jaarwisseling kan de fijnstofwaarde soms wel twintig keer zo hoog liggen, op zo’n 1.000 microgram per kubieke meter. Maar deze twee waardes zijn eigenlijk niet met elkaar te vergelijken: een dagwaarde is een gemiddelde en geen piekwaarde.[caption id="attachment_171599" align="aligncenter" width="900"] De uitstoot van fijnstof door vuurwerk is de afgelopen decennia flink toegenomen. Credits: Emissieregistratie/Rijksoverheid[/caption] Fijnstof door vuurwerk neemt toe Uit recente gegevens van de Emissieregistratie van de overheid blijkt dat de fijnstofuitstoot tijdens oud en nieuw ongeveer 5 procent is van de totale fijnstofuitstoot in een jaar. Het aandeel van fijnstof door vuurwerk neemt de laatste jaren – met uitzondering van de coronajaren – toe. Enerzijds komt dat doordat we sinds 1990 steeds meer vuurwerk zijn gaan afsteken. Anderzijds is de fijnstofuitstoot uit andere bronnen als verkeer en de industrie juist gedaald. Hierdoor stijgt het relatieve aandeel fijnstof uit vuurwerk.Het weer speelt eveneens een grote rol in de hoeveelheid fijnstof die met oud en nieuw gemeten wordt. Als het hard waait zullen kleine deeltjes eerder verdunnen en verdwijnen. Als het windstil is of mistig, dan blijft de fijnstof langer hangen en is er meer luchtverontreiniging. Impact op dieren Naast alle effecten op het milieu heeft vuurwerk ook een effect op dieren. Uit onderzoek blijkt dat wilde vogels nog dagen van slag zijn.Onderzoekers volgden acht jaar lang vier soorten ganzen met zendertjes. Tijdens het vuurwerk verlieten de ganzen direct hun slaapplaats en gingen op zoek naar een andere plek, op grotere afstand van mensen. Ze vlogen daarvoor wel 500 kilometer ver. Dagen na de knallen en op de nieuwe plek bleven de dieren nog onrustig. Illegaal vuurwerk Naast legaal vuurwerk worden er jaarlijks ook tientallen kilo’s illegaal vuurwerk afgestoken. Dat bestaat vaak uit samengestelde vuurwerkpakketjes en toegevoegde stoffen die niet te traceren zijn. Daarom kan illegaal vuurwerk nog schadelijker zijn dan legaal vuurwerk.Ook na het landelijk vuurwerkverbod wordt er waarschijnlijk illegaal vuurwerk afgestoken, dat consumenten dan bijvoorbeeld uit het buitenland halen. Tien procent van de Nederlanders heeft de intentie zich niet aan het vuurwerkverbod te gaan houden, blijkt uit onderzoek van Ipsos.[caption id="attachment_171598" align="aligncenter" width="900"] Een meerderheid van de mensen is voor een landelijk vuurwerkverbod. | Credits: Ipsos I&O[/caption] Impact van een vuurwerkverbod Corona was al eerder de aanleiding van een landelijk vuurwerkverbod. Tijdens de jaarwisselingen van 2020-2021 en 2021-2022 mochten consumenten geen vuurwerk afsteken. Dat biedt inzicht op de mogelijke gevolgen van een vuurwerkverbod vanaf volgend jaar, al was de situatie destijds wel anders.In cijfers van de Emissieregistratie zie je een duidelijke daling in fijnstofuitstoot in de coronajaren. Tijdens de jaarwisseling van 2019-2020 was de fijnstofpiekwaarde 600 microgram per kubieke meter; een jaar later was dat maar 250 microgram. Tijdens het tweede jaar met een verbod was dat al wel weer meer, mogelijk doordat de angst voor besmetting met het virus was gedaald.Hoeveel een verbod daadwerkelijk zal helpen om het milieu te sparen, hangt vooral af van de handhaving. Paulien van der Geest van Milieu Centraal zei eerder: 'De winst die we boeken, hangt af van hoeveel illegaal vuurwerk er straks toch de lucht in gaat en hoeveel professioneel vuurwerk er wordt afgestoken.'Een deel van dit artikel verscheen eerder op Change Inc. Lees ook:Zijn deze zwevende ‘vuurvliegjes’ het duurzame alternatief voor vuurwerk? Dit verandert er in 2026 bij de fiscale regels en wetten voor energie en klimaat