Op 9 december brengt informateur Sybrand Buma zijn eindverslag naar buiten over de formatiegesprekken tussen D66 en CDA, maar dinsdag bleek dat partijleiders Rob Jetten en Henri Bontenbal het al grotendeels eens zijn over waar het naartoe moet met Nederland. Dat geldt onder meer voor het klimaatbeleid, de energietransitie en de stikstofcrisis.
In een ‘tussenverslag’ van 17 pagina’s zetten Jetten en Bontenbal uiteen wat voor hen de basis is om in gesprek te gaan met andere partijen voor het vormen van een regeringscoalitie. Bekijk hieronder het overzicht van de belangrijkste voorstellen op het gebied van klimaat, energie en stikstof.
Dit willen D66 en CDA met een nieuw kabinet:
Klimaatdoelen voor 2040 en 2050 halen
Jetten en Bontenbal erkennen dat het halen van het klimaatdoel van 2030 lastig wordt, maar houden wel aan die ambitie vast. ‘Door vol in te zetten op lange termijnbeleid en een slimme Europese aanpak doen
we alles wat nodig is om de klimaatdoelen voor 2040 en 2050 te halen.’
- De Nederlandse economie moet volledig circulair zijn in 2050. Dat vraagt om een versnelling van het Nationaal Programma Circulaire Economie. ‘We stellen per sector (nationale of Europese)
circulaire doelen, zodat ondernemers lange termijn duidelijkheid en investeringszekerheid krijgen.’ - De laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen wordt uitgebreid en elektrisch rijden blijft fiscaal aantrekkelijk. D66 en CDA willen het gebruik van deelauto’s, fiets en openbaar vervoer stimuleren.
- Er komt een vorm van rekeningrijden met een hervorming van de autobelastingen, zodat niet voor bezit maar voor gebruik wordt betaald. Regio’s waar weinig OV is en mensen langere afstanden moeten afleggen worden hierbij ontzien.
- D66 en CDA stimuleren nationale innovaties voor negatieve emissies/koolstofverwijdering. Ze willen internationaal aan de slag met het opzetten van een kenniscluster voor Carbon Management.
- Voor vergroening van de industrie zetten de twee partijen in op een gelijk speelveld voor investeringen in verduurzaming. De nationale CO2-heffing verdwijnt definitief en bedrijven kunnen rekenen op een substantiële verlaging van de elektriciteitskosten.
- Er komen wat D66 en CDA betreft harde afspraken met de industrie over het tempo van verduurzaming. Bij nieuw beleid zal er oog zijn voor de effecten op het gelijke speelveld met omringende landen.
- Bestaande maatwerkafspraken blijven van kracht, nieuwe maatwerkafspraken richten zich op clusters of gebieden, en dus niet meer op individuele bedrijven.
- Voor de energie-intensieve haven- en industrieclusters komt er een nationale, ruimtelijk-economische strategie. Dat impliceert een clustering van zware industriële activiteiten.
Netcongestie en energietransitie
D66 en CDA willen investeren in energiezekerheid en betaalbare energie van eigen bodem. Daarbij hebben ze de volgende dingen op het oog:
- Het aanpakken van problemen met netcongestie heeft de hoogste prioriteit. De beschikbare netcapaciteit moet beter worden benut, onder meer door prijsprikkels in de nettarieven, flexcontracten en energiehubs.
- Er komt een Crisiswet Netcongestie om de procedures voor vergunningen te versnellen en ingrepen mogelijk te maken als de bouw/aanleg van stroominfrastructuur stagneert.
- D66 en CDA zetten zwaar in op elektrificatie, omdat dit volgens de twee partijen de belangrijkste route is om de industrie te verduurzamen.
- Het Rijk investeert via haar deelnemingen in de opslag van CO2 (CCS) op de Noordzee.
- De overheid blijft bijdragen aan de uitbreiding van windparken op zee via zogenoemde contracts for difference. Die bieden exploitanten van windparken meer zekerheid over de stroomprijzen.
- De SDE++ subsidieregling wordt verlengd na 2030 ten behoeve van de uitrol van duurzame energiebronnen. Die moeten op een ‘netbewuste’ wijze in het energienetwerk worden ingepast.
- D66 en CDA zetten in op productie van groen gas en groene waterstof. In de transitie kan blauwe waterstof (uit aardgas) onder voorwaarden een rol spelen in het opschalen van de Nederlandse waterstofketen.
- Het nucleaire cluster in Nederland wordt versterkt, onder meer met een versneld programma voor kleine, modualire kernreactoren (SMR’s). Zeeland geldt als primair voorkeursgebied voor de bouw van nieuwe kerncentrales.
- Warmtenetten worden mede ingezet om netcongestie te verminderen. Er moet snel duidelijkheid komen op gemeente- en wijkniveau of er een warmtenet komt of een andere verduurzamingsoptie. ‘Om de uitrol van warmtenetten te versnellen en voor huishoudens betaalbaar te houden, is de overheid bereid om via een staatsdeelneming private warmtebedrijven over te nemen’, staat er in het tussenverslag van D66 en CDA.
- Er komt een een capaciteitsmarkt om de leveringzekerheid van stroom te waarborgen, wat betekent dat er veilingen komen voor het inzetten van flexibele capaciteit (zoals batterij-opslag). Dit moet ervoor zorgen dat er altijd voldoende elektriciteit is voor piekmomenten.
- De verduurzaming van woningen krijgt prioriteit, waarbij de energierekening betaalbaar moet blijven. Dat kan met een Nationaal Isolatie Offensief.
- In de jaren tot 2030 krijgen wijken met de grootste energiearmoede blijvend financiële steun. Er komt structureel budget voor het Noodfonds Energie, zodat ‘niemand in de kou hoeft te zitten’,
- Verhuurders worden verplicht energielabels E, F en G voor huurwoningen per 2028 uit te faseren, en labels C en D per 2040.
- Het Groningerveld blijft gesloten. Er komen geen nieuwe vergunningen voor gaswinning onder de Waddenzee.
Verbetering natuur
D66 en CDA willen duidelijke keuzes maken bij de inrichting van natuur
- Verslechterde natuurgebieden worden samen met provincies, waterschappen, boeren en natuurorganisaties hersteld. Dit betekent onder meer dat gewerkt wordt aan stikstofreductie en een gebiedsgerichte inzet tegen verdroging en invasieve exoten herstellen.
- Natuurgebieden worden beter met elkaar verbonden door uitvoering van het Natuurpact en
nieuwe afspraken voor de periode na 2027. Doel is dat de natuur zichzelf kan versterken. - Boeren kunnen volgens D66 en CDA met slim agrarisch natuurbeheer veel bijdragen aan schoon water en het beschermen van plant- en diersoorten. De partijen zetten in op een eerlijke vergoeding voor agrarisch natuurbeheer met langjarige contracten en uitbreiding van agrarische natuur.
- De Natuurherstelverordening wordt uitgevoerd. Hierin zijn afspraken gemaakt om natuur te
herstellen die nu nog niet in goede staat verkeert. Het gaat daarbij ook om het voorkomen van verdere verslechtering buiten Natura 2000-gebieden. De inzet richt zich onder andere op de vergroening van
stedelijk gebieden en natuurherstel in de Noordzee en de Waddenzee.
Reductie van stikstof
Bij het stikstofbeleid mikken D66 en CDA op het behalen van de wettelijk vastgestelde stikstof doelen in 2035, met een tussendoel in 2030.
- De Kritische Depositie Waarde (KDW) wordt vervangen door een juridisch houdbaar alternatief dat stuurt op reductie van stikstofemissies en natuurherstel. Er komt een nieuwe vergunningsverleningssystematiek die zich baseert op doelvoorschriften.
- De Rijksoverheid stelt algemene reductiedoelen voor stikstof, CO2 en water. In een gebiedsgerichte aanpak worden in overleg met de provincies specifieke doelen per gebied vastgesteld, en zodra dat mogelijk is ook per bedrijf. Hiermee moet elke boer duidelijkheid over hoeveel het bedrijf mag uitstoten.
- Boeren mogen zelf invullen hoe ze de stikstofreductie voor elkaar krijgen. Als het stikstofdoel van 2035 niet wordt gehaald, kan als laatste middel worden gekort op dier- of fosfaatrechten.
Hervorming landbouw
D66 en CDA zetten in op een structurele hervorming van de landbouw.
- Er komt op korte termijn beleid dat gericht is op een meer circulaire landbouw. Mede met het oog op de waterkwaliteit en het klimaat komen er gebiedsgerichte maatregelen, waarbij grasland zo veel mogelijk behouden blijft.
- Als een bedrijf overgaat naar een nieuwe eigenaar buiten de familie worden dier- en
fosfaatrechten afgeroomd. Dat zorgt voor een lagere uitstoot van ammoniak, terwijl bestaande boerenfamilies worden ontzien. - Boeren die willen stoppen, kunnen gebruik maken van vrijwillige beëindigingsregelingen.
- Het gebruik van schadelijke gewasbeschermingsmiddelen wordt teruggedrongen. D66 en CDA willen met de glastuinbouw, de akkerbouw en ketenpartijen nationale, bindende convenanten sluiten om
het gebruik van schadelijke gewasbeschermingsmiddelen fors te beperken. - In Europees verband zetten D66 en CDA in op het toestaan van veredelingstechnieken CRISPR-Cas en
cisgenese bij de veredeling van planten. - Rondom Natura 2000-gebieden komt een zonering die voldoende is om de doelen voor het betreffende natuurgebied te halen. Dat begint bij de meest kwetsbare gebieden. Binnen dergelijke zones dichtbij de natuur zal een hogere emissiereductie van stikstof nodig zijn en past de provincie een gebiedsgerichte aanpak toe.
- Er komen duidelijke landelijke kaders voor de gebiedsgerichte aanpak, zodat er niet overal verschillende regels voor boeren ontstaan. Per gebied wordt gewerkt aan stikstofreductie, natuurbehoud en –herstel, waterkwaliteit, het tegengaan van verdroging en het herstel van ecosystemen.
- Als boeren hun bedrijf moeten aanpassen of als in het gebiedsproces duidelijk wordt dat zij hun bedrijf niet op dezelfde plek kunnen voortzetten, worden boeren gecompenseerd voor extensivering, verplaatsing of in het uiterste geval uitkoop, waardedaling van grond en/of andere schade.
- Boeren die verduurzamen of omschakelen naar minder intensieve of natuurinclusieve landbouw, krijgen ondersteuning.
- Op plekken waar het kan, krijgt landbouw de ruimte. Om verplaatsing mogelijk te maken
voor bedrijven die weg willen uit de omgeving van natuurgebieden komt er een integrale, nationale grondbank, naast de regionale grondbanken. - Met langjarig structuurbeleid, regie en stimulerende regelingen willen D66 en CDA ervoor zorgen dat gronden en bedrijfslocaties van boeren zonder bedrijfsopvolgers worden verschoven naar de (jonge) boeren die door willen.
- AI, drones, sensortechnologie, robotisering, biotechnologie/genetica dragen allemaal bij aan de
voedselproductie van de toekomst. Met subsidies en kredieten willen D66 en CDA private
investeringen ondersteunen. - De twee partijen willen afpraken maken met agroketens voor eerlijke prijzen voor duurzame producten, zodat de boer meer overhoudt.
