De Change Inc.-redactie tipt zeven indrukwekkende boeken rondom klimaat en duurzaamheid.
De lucht klaren – Hannah Ritchie
Geen woorden, maar daden. Dat is de belangrijkste boodschap over klimaatverandering in het nieuwe boek van de Britse datawetenschapper en klimaatexpert Hannah Ritchie. In De lucht klaren: Een hoopvolle gids om het klimaatprobleem op te lossen maakt Ritchie in 304 pagina’s duidelijk dat veel belangrijke oplossingen om de opwarming van de aarde te stoppen al voorhanden zijn. Het is vooral een kwestie van tempo maken met de uitvoering.
Het boek is gestructureerd als een serie van vijftig vragen en antwoorden, met onder meer aandacht voor de rol van fossiele brandstoffen, hernieuwbare energie, elektrische auto’s, grondstoffen en voeding. Daarbij steekt Ritchie veel energie in het wegnemen van zorgen over de vraag of bepaalde oplossingen wel gaan werken.
Het boek is sterk gericht op een zo breed mogelijk publiek, wat betekent dat er voor insiders van het klimaatdebat vrij veel bekende discussies voorbijkomen. Tegelijk presenteert Ritchie regelmatig opvallende weetjes die blijven hangen, waar Change Inc. al een voorproefje van gaf.
Dirtbag billionaire – David Gelles
Het was wereldnieuws toen Yvon Chouinard in de zomer van 2022 aankondigde dat hij Patagonia ‘weggaf’ aan de planeet. Voortaan was de aarde Patagonia’s ‘enige aandeelhouder’. En Chouinard – een man die in een blokhut vol tweedehands meubels woont en met een gietijzeren pan kookt die hij al vijftig jaar heeft – was tot zijn grote opluchting miljardair af. New York Times-journalist David Gelles kreeg de scoop en schreef een boek over de Patagonia-oprichter.
Dirtbag billionaire klinkt als een belediging, maar is juist een geuzennaam. De titel is een verwijzing naar de dirtbag climbers, een subcultuur binnen de klimsport. Het zijn bergbeklimmers die extreem minimalistisch leven en die vrijwel al hun tijd besteden aan klimmen. Daartoe behoorde ook Chouinard.
In het boek gaat Gelles op zoek naar hoe Yvon Chouinard ertoe kwam om zijn bedrijf van 3 miljard dollar weg te geven. Twee jaar lang volgde hij de oprichter van Patagonia over de hele wereld, van zijn huis in Wyoming tot de uitgestrekte vlaktes van Patagonië.
Ecoliberalisme – Kees Klomp
Voor zijn Duurzame Troonrede in 2024 dook Kees Klomp in een reeks met datasets over de toekomst. Wat hij daar zag, stemde hem behoorlijk somber. ‘Uit onderzoek blijkt dat het wereldwijde bruto binnenlands product tussen 2050 en 2100 met 30 tot 50 procent kan dalen’, zei hij tegen Change Inc.
De reden: ‘We hebben een economie gebouwd op de aanname dat er altijd méér komt. Meer productie, meer consumptie en meer winst. De basis achter die groei is een stabiel klimaat en gezonde ecosystemen. Als die wegvallen, dan keldert het hele bouwwerk.’ En dus, zegt hij, wijst alles erop dat we afstevenen op een economische meltdown, ergens in de tweede helft van deze eeuw.
Maar we kunnen nog toe naar een economie die de aarde niet uitput, maar versterkt. In zijn boek Ecoliberalisme pleit Klomp voor een radicale herstart van ons economisch denken. ‘We moeten terug naar de basisvraag: hoe willen we leven, produceren en consumeren? Dat vraagt om een ander verhaal.’ Klomp doet tien concrete aanbevelingen voor zo’n verhaal én beschrijft tien bewegingen die al bijdragen aan deze omslag, van regeneratieve landbouw tot sociaal ondernemerschap.
Eigen planeet eerst – Roxane van Iperen
Niet klimaatkantelpunten zijn het grote probleem van onze tijd, maar het ‘democratiekantelpunt’, laat Roxane van Iperen zien in haar essay Eigen planeet eerst: Waarom onze democratie geen antwoord heeft op het grootste vraagstuk van onze tijd. Immers: willen we leven binnen de grenzen van de planeet, dan zullen we het systeem moeten veranderen. Maar populisten doen er alles aan om dat te voorkomen, ook als dat ondemocratisch is.
Wie op zoek is naar concrete handvatten of hapklare oplossingen voor het klimaatprobleem, komt bij Van Iperen bedrogen uit. Maar om de wereld te veranderen, moet je eerst snappen hoe die werkt – en daarvoor ben je hier aan het goede adres. De analyse blijft nog lang hangen.
Groene supermacht – Diederik Samsom
Een auto-industrie die blijft vasthouden aan benzine, plasticrecyclers die één voor één omvallen, overheden die zich steeds vaker weinig ambitieus tonen: de groene kaarten lijken niet goed geschud in Europa. Toch kunnen juist wij de wereld op sleeptouw te nemen, pleit Diederik Samsom in zijn boek Groene Supermacht: Hoe Europa de wereld kan verduurzamen. Daarin staan ook smakelijke anekdotes over zijn tijd als kabinetschef van toenmalig Eurocommissaris Frans Timmermans, met wie hij de Europese Green Deal in de steigers zette.
‘De vertragende factor is niet het systeem of het geld. De vertragende factor zijn wij, mensen. En onze aversie tegen verandering’, zei Samsom tegen Change Inc. Kijk naar het moeizame verloop van de eiwittransitie. Zo’n aanpassing van eetgewoonten, ofwel gedragsverandering, is in Brussel al snel politiek dynamiet. Samsom: ‘Een voorstel om vanuit Europa een duurzamer dieet te stimuleren was niet helemaal toevallig mijn laatste stunt in de Commissie.’
Om toch gedragsverandering te bewerkstellen, is een breed gedragen besef van urgentie nodig. Een belangrijke omslag kan in de ogen van Samsom uiteindelijk weleens van het klimaat zelf komen, in de vorm van extreem weer. ‘Als de urgentie toeneemt, gaan we toch dingen doen. We zijn een opportunistische soort, maar op dit moment niet opportunistisch genoeg.’
Continent van de kwaliteit – Paul Schenderling
Econoom Paul Schenderling sluit zich bij Samsom aan als het om de potentie van een duurzaam Europa gaat. Het huidige probleem is onze focus op steeds méér, schetst hij net als Kees Klomp. Shiften we van kwantiteit naar kwaliteit, dan kan een betere kwaliteit van leven wel degelijk samengaan met een groene toekomst.
Continent van de kwaliteit: Hoe Europa een eigen economische koers kan varen is een reactie op het rapport van voormalig ECB-president Mario Draghi, die volgens Schenderling belangrijke zaken over het hoofd zag in zijn rapport over het concurrentievermogen van Europa. ‘We moeten af van het systeem van hyperglobalisering waarin Europa vastzit. Maar die optie kwam niet eens op táfel’, aldus een geërgerde Schenderling.
Die verandering gaat niet vanuit de politiek komen, weet de econoom. En dus is het vooral belangrijk dat de industrie en het mkb ervan doordrongen raken dat de Europese ESG-regels geen last zijn, maar juist voor ze kunnen werken. ‘De normen versoepelen levert op korte termijn misschien een voordeel op, maar in de toekomst moet Europa toch echt zijn geld gaan verdienen met een klimaatneutrale en circulaire economie. Door daar nu al strenge normen voor te stellen, creëert de EU een concurrentievoordeel voor de eigen bedrijven.’
In onze tijd – Tim Fransen
Redacteur André Oerlemans tipt het boek In onze tijd: Leven in het calamiteitperk van cabaretier en filosoof Tim Fransen. Niet dit jaar verschenen, wél de winnaar van de Socratesbeker 2025, de prijs voor het meest urgente en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek van het jaar.
Ondanks de titel is het een optimistisch boek waarin Fransen op zoek gaat naar oplossingen voor de grote problemen van deze tijd. Hij groeide op in een tijd van vrede en hoop na het vallen van de muur in 1989. Op zijn achttiende kwam er een flinke deuk in zijn vooruitgangsoptimisme na het zien van de film An inconvenient truth van Amerikaans oud-vicepresident Al Gore. Door de klimaatcrisis, de coronacrisis, de energiecrisis, de zorgcrisis, de stikstofcrisis en vele andere crises en de oorlogen in de wereld noemt hij onze tijd het ‘calamiteitperk’.
Fransen beschrijft hoe we te lang zijn blijven hangen in het vooruitgangsgeloof en een verkeerde interpretatie van vrijheid en democratie. Door het liberalisme jagen we te veel ons eigenbelang na en vergeten we het collectieve belang. Een nieuwe vorm van burgerschap in plaats van consumentisme is nodig om al die crises het hoofd te bieden en het tij te keren. Dat lijkt allemaal zware kost, maar Fransen vertelt met veel humor en kwinkslagen. Uiteindelijk brengt hij een boodschap van hoop.
