Avantium maakt PEF, een bioplastic dat PET moet vervangen. Waar staat de technologie nu precies?
‘We gebruiken plantaardige suikers als grondstof. Op dit moment werken we met fructosesiroop uit tarwezetmeel. Tarwe wordt vooral geteeld voor de eiwitten, die belangrijk zijn voor voeding. Het zetmeel is een bijproduct – daar krijgen wij de siroop van. In onze fabriek in Delfzijl hebben we een chemisch productieproces ontwikkeld waarbij we van die suiker FDCA maken. Dat is de belangrijkste chemische bouwsteen, het monomeer, waar je PEF van kunt maken.
De andere bouwsteen, bio-MEG, kopen we in. Die wordt momenteel uit suikerriet gemaakt in India. De verwachting is dat er meerdere bio-MEG-spelers op de markt komen, waardoor het op grote schaal beschikbaar komt. Van PEF kun je flessen, verpakkingen en textiel maken. Dat zijn enorme markten.’
Jullie fabriek in Delfzijl gaat 5 kiloton per jaar produceren. Hoe ziet de planning eruit?
‘We zijn nu druk met het opstarten van de fabriek. In het eerste kwartaal van 2026 gaat naar verwachting de productie van FDCA van start. In de loop van 2026 komen er dan flessen, verpakkingen en textiel van ons materiaal op de markt. Maar ons plan is vooral om technologielicenties te gaan verkopen. Je moet eerst laten zien dat de technologie opgeschaald kan worden. Dat doen we in Delfzijl met onze commerciële fabriek. Met een technologielicentie van Avantium kunnen grote chemieconcerns onze technologie in hoog tempo opschalen door nog grotere FDCA-fabrieken te bouwen.’
Waarom die focus op licenties?
‘Dit is een heel kapitaalintensieve business. Een fabriek van 100 kiloton vergt een investering van circa 700 miljoen euro. Via technologielicenties kunnen we veel sneller en efficiënter opschalen. Er is veel commerciële vraag naar PEF. Veel consumentenmerken willen hun footprint reduceren en dat kan met flessen en verpakkingen van PEF. Maar de uitdaging is te zorgen dat de technische en commerciële opschaling synchroon lopen. Daar past een licentiemodel het beste bij.’
Interviewserie Horizon – Hoe versnellen we de duurzame transitie en welke barrières staan in de weg? In de interviewserie Horizon spreekt Change Inc. met ceo’s die aan de frontlinie staan van verandering. Over de dilemma’s die ze tegenkomen, de afwegingen die ze maken en de kansen die ze zien om hun sector én bedrijf duurzamer te maken.
In deze serie verscheen eerder:
- Michael Jongeneel (bestuursvoorzitter FMO): ‘Als je klimaatrisico’s gaat ontkennen, schiet je jezelf financieel in de voet’
- Dyonne Rietveld (Uniper Benelux): ‘Je ziet nu langzaam de acceptatie indalen dat we de klimaatdoelen niet gaan halen’
- Marije Hulshof (CEO Royal HaskoningDHV): ‘We willen en kunnen meer doen, dus waarom niet?’
- ACM-topman Martijn Snoep: ‘We staan echt niet met een knuppel te wachten tot iemand de klimaatregels overtreedt’
- Manon van Beek (TenneT): ‘De Noordzee kan de nieuwe energiecentrale van Europa worden’
PEF moet concurreren met het bekende PET én met gerecycled plastic. Waarom zouden afnemers daarvoor kiezen?
‘Dit is de eerste keer dat er een bioplastic op de markt komt dat beter is dan fossiel plastic. PEF heeft betere barrière-eigenschappen. Plastic verpakkingen moeten vooral zuurstof en CO2 tegenhouden. Ons materiaal is daar tien keer beter in. Daardoor kun je de houdbaarheid verlengen. Hoe dat zit? Nou, vruchtensappen zijn gevoelig voor zuurstof, waardoor vitamines afbreken en de smaak achteruit gaat. Daarom zijn goede barrière-eigenschappen erg belangrijk. Daarom is vruchtensap in een PEF-fles veel langer houdbaar dan in een PET-fles. Bovendien kun je van PEF dunnere flessen maken door de betere mechanische eigenschappen in vergelijking met PET.
De combinatie van duurzaamheid en betere prestaties is cruciaal. Als een groen product identiek is aan een grijs product, dan is het de vraag wat iemand extra wil betalen omdat het duurzaam is? Bij PEF is het anders, omdat het echt betere functionaliteit levert. De CO2-footprint van PEF is bovendien 73 procent lager dan PET.
Waar die overige 30 procent CO2-uitstoot vandaan komt? Het tarwe moet van het land gehaald worden, daar zijn tractoren voor nodig. Het proces om van zetmeel siroop te maken, kost nu eenmaal energie: de landbouwgrond moet geïrrigeerd worden, de fructose gaat met vrachtwagens naar de fabriek. Het is niet reëel dat we nieuwe materialen in één klap meteen CO2-neutraal kunnen maken.’
PEF is volgens Avantium goed te recyclen, hoe zit dat?
‘PEF is inderdaad goed gepositioneerd om gerecycled te worden. In het begin dachten we dat biologische afbreekbaarheid belangrijk was, maar de markt vraagt er niet om. Je wilt natuurlijk niet dat een verpakking begint af te breken tijdens het gebruik of dat het in je drankje terecht komt. Het is duurzamer om het product binnen de kringloop te houden en opnieuw te recyclen, want een gebruikte fles vormt een uitstekende grondstof voor een nieuwe. Bij het huidige PET worden vaak stofjes aan het materiaal toegevoegd – nylon bijvoorbeeld – bijvoorbeeld om betere barrière-eigenschappen te krijgen. Bij PEF is dat niet nodig. Omdat het materiaal zuiverder is, is het makkelijker te recyclen.
De recycling van PEF lijkt sterk op PET-recycling en uit testen is gebleken dat er geen nieuwe recyclingsystemen hoeven te worden ontwikkeld. PEF kan samen met PET gerecycled worden. Maar als PEF verder wordt opgeschaald, willen we liever een aparte recyclingstroom voor PEF, vanwege de superieure eigenschappen van het materiaal.’
De markt voor PET is enorm: 70 tot 80 miljoen ton per jaar. Wat is jullie ambitie?
‘Die markt groeit hard. PET is een van de grootste polymeren in de chemie. Maar wij kijken breder. PEF kan niet alleen een alternatief zijn voor PET, maar ook voor glas, waar nu ook veel flessen van gemaakt worden. Als je breder kijkt, is de marktomvang echt gigantisch.
De markt neemt overigens zelf initiatieven om nieuwe toepassingen te ontwikkelen. Zo is er bijvoorbeeld een bedrijf dat FDCA wil gebruiken als isolatiemateriaal in de bouw. Dat blijkt heel interessant. Het Duitse chemiebedrijf Henkel is bezig om lijm te maken op basis van FDCA. Dat is allemaal geweldig, maar het verhoogt wel de druk op ons. We willen graag leveren, maar daarvoor moet ons productieproces opgeschaald worden om aan de vraag te voldoen.’
Jullie hebben onlangs 85 miljoen euro aan vers kapitaal opgehaald. De Staat heeft 15 miljoen bijgedragen. Hoe belangrijk is overheidsparticipatie?
‘Innovatie in de cleantech gaat over de lange termijn. Het is kapitaalintensief en het risico is hoog. Financiering is daarom vaak lastig. We zijn blij dat we aandeelhouders en banken op één lijn hebben gekregen. Het kapitaal dat we nu hebben opgehaald is voldoende om een operationeel winstgevend bedrijf te worden. Dat zal naar verwachting in 2027 zijn.
De rol van de overheid is belangrijk, omdat ze ook naar de maatschappelijke impact kijken. De overheid wil dat onze technologie succesvol wordt. Dat is belangrijk voor klimaat en milieu, maar voor het ontwikkelen van een nieuwe groene industrie moet je in Nederland investeren in de nieuwe economische activiteiten. De deelname van het Rijk heeft druk gezet op het proces met banken en aandeelhouders. Als de overheid meedoet, kunnen zij niet achterblijven. Dat is positief. De staat doet dit niet zo heel vaak. Je merkt het ook op de aandelenmarkt – het wekt vertrouwen bij aandeelhouders dat Avantium een publiek belang dient en belangrijk wordt gevonden.’
Heeft de overheid voorwaarden gesteld aan de investering?
‘Ja. Een van de voorwaarden is dat in het geval het bedrijf het onverhoopt niet redt, dat de technologie dan niet zomaar door een buitenlands bedrijf gekocht kan worden. Dan heeft de overheid een optie om het over te nemen. Dat laat zien hoe strategisch belangrijk ze dit vinden.’
De industrie heeft het moeilijk in Nederland, inclusief de plastic recycling-sector. Veel fabrieken zijn gesloten. Hoe ervaar jij het ondernemersklimaat?
‘Avantium heeft net kapitaal opgehaald, dus ik mag niet klagen. Maar de problemen in de recycling spelen al jaren. De recyclingsector concurreert met goedkoop fossiel plastic uit Azië. Die businesscase rond krijgen is moeilijk. De regelgeving helpt niet mee. In Brussel wordt gewerkt aan Plastic Packaging Waste Regulation. Daar komt dan bijvoorbeeld een regel in over een minimum percentage gerecycled plastic. Maar als fossiel plastic goedkoper blijft dan gerecycled materiaal, dan lukt het niet. Hetzelfde zie je bij biobrandstoffenfabrieken, daar gaat de regelgeving ook niet snel genoeg. Je kunt bedrijven wel vragen om een fabriek te bouwen, maar als de overheid onvoldoende ondersteuning biedt met bijvoorbeeld regelgeving, dan komt verduurzaming niet van de grond.
Avantium is minder kwetsbaar. Omdat PEF niet alleen duurzamer maar ook beter is, zijn we niet afhankelijk van regelgeving. Afnemers willen ons materiaal omdat de eigenschappen beter zijn en omdat ze er nieuwe toepassingen mee kunnen realiseren. Maar toch pleit ik er graag voor dat de overheid meer doet om de recyclingpercentages te verhogen. Waarom? Omdat we een tegenwicht moeten bieden aan het fossiele plastic waarmee we overspoeld worden. Dat levert een gigantisch milieuprobleem op.’
Wat is de grootste bottleneck voor innovaties in de chemie in Nederland?
‘Vergunningen krijgen duurt in ons land te lang. En financiering rond krijgen is ook lastig. Als je meer innovatie wil, dan is er meer risicokapitaal nodig. Daar zou harder aan gewerkt moeten worden. Anders worden dit soort nieuwe materialen in andere landen ontwikkeld. In de VS lukt het ook niet zo goed, maar in Azië is er veel interesse. Daar zeggen ze: kom je volgende fabriek maar hier bouwen. Het gaat om kapitaal, vergunningen en marktvraag.’
Avantium moet in 2027 break-even draaien. Wat moet daarvoor gebeuren?
‘Onze fabriek in Delfzijl wordt operationeel in het eerste kwartaal van 2026. Dan gaan we de productie langzaam maar zeker opvoeren naar 100 procent capaciteit. Dat is een ingewikkeld proces en kost waarschijnlijk 24 maanden. Dus eind 2027 draaien we op vol vermogen. We hebben al twintig afnamecontracten getekend. De volumes die Avantium verwacht te produceren tijdens de 24 maanden durende opschalingsfase van de FDCA-fabriek in Delfzijl zijn al volledig verkocht.
Behalve eigen productie, moeten we ook licenties verkopen om winstgevend te worden. Dat is financieel zelfs belangrijker. We verwachten voor eind 2027 ongeveer vier licenties te kunnen verkopen. Maar licenties kun je pas verkopen als je eigen fabriek operationeel is. Dan kun je bewijzen dat het werkt.’
Veel ligt in eigen hand. Zijn er externe ontwikkelingen waarvan je afhankelijk bent?
‘Er zijn dingen waar we minder invloed op hebben: gaan bedrijven daadwerkelijk licenties kopen? Hoe gaat het met de economie? Hoe ontwikkelt de vraag naar duurzame producten zich? Dat zijn onzekerheden, maar ik heb er vertrouwen in, omdat ik weet dat de belangstelling voor PEF groot is. Onze focus ligt nu vooral bij het opstarten van de fabriek.’
Je bent nu twintig jaar CEO van Avantium. Wat is je drijfveer?
‘Ik vind dit een prachtige innovatie. Je krijgt niet heel veel kansen in het leven om zo’n impact te maken. Met zo’n mooi product kun je de beste mensen aannemen. We hebben een team van slimme, getalenteerde en gedreven mensen. Dat is wat nodig is om dit soort bedrijven succesvol te maken.
In de chemische industrie bestaan geen snelle successen. Je bent technologie aan het ontwikkelen, financiering aan het regelen en een team aan het bouwen. Als je denkt dat je het verhaal aan iedereen verteld hebt, kun je opnieuw beginnen, omdat je bedrijf in een nieuwe fase komt waarin je met andere bedrijven en mensen in aanraking komt. Je moet het leuk vinden om mensen te overtuigen. Ik heb dat in me zitten, om daar met veel plezier, energie en enthousiasme mee verder te gaan. Ik heb genoeg deuren in mijn gezicht gekregen om me door niets tegen te laten houden.’
Maar Avantium moest onlangs veertig mensen ontslaan. Hoe hou je dan je team gemotiveerd?
‘Veertig mensen laten gaan binnen een bedrijf van driehonderd mensen – dat hakt er hard in. Ik denk dat iedereen rationeel wel begrijpt waarom die ingreep nodig is. We transformeren van een R&D-bedrijf naar een commercieel bedrijf. We schrappen in R&D en overhead. Mensen begrijpen dat, maar het maakt het niet minder pijnlijk.
We proberen het op een zuivere, respectvolle en integere manier te doen. Ik kijk achteraf altijd waar mensen terecht zijn gekomen. Eigenlijk landen ze altijd weer op een goede plek. Ik heb vertrouwen dat die mensen een goede nieuwe stap kunnen maken. Dat ze ergens anders net zo waardevol zullen zijn als ze bij ons waren. Ik kan er mooie woorden voor proberen te vinden, maar het is gewoon echt een moeilijk en pijnlijk proces. Verdriet en rouw horen erbij. Rationeel is het logisch, maar emotioneel buitengewoon lastig.’
Heb je weleens twijfel, waar lig je wakker van?
‘Ik heb de afgelopen zes maanden behoorlijk vaak slecht geslapen vanwege de financiële situatie. Ik ben blij dat de financiering rond is en dat we fatsoenlijk salarissen en facturen kunnen betalen. Door de grote financieringsronde hebben we nu een langere periode rust. Dat geeft de ruimte om er de komende twee jaar een succes van te maken. We staan met Avantium nu voor de ultieme test: het is mooi als het groen is, maar er moet ook winst mee gemaakt kunnen worden.’
