De bekende Nederlandse klimaatwetenschapper ging in 2023 met emiraat. Bij zijn afscheid van de TU Delft betoogde Kornelis Blok dat landen snel drie keer zoveel wind- en zonne-energie moeten gaan opwekken en hun uitstoot van broeikasgassen in 2030 met 40 procent moeten terugdringen, anders zal de aarde tot 3 graden Celsius opwarmen. Dus het dubbele van wat landen tijdens de klimaattop in Parijs in 2015 hebben afgesproken. Ook de VN waarschuwde vorig jaar voor dat rampscenario.
Hoewel die doelen niet worden gehaald is Blok minder pessimistisch dan twee jaar geleden. ‘We zeiden toen: als we onze ambities niet aanpassen komen we op 3 graden opwarming. Met een steil reductiepad zouden we op 1,5 graden komen. Dat pad begint nu buiten bereik te raken, maar ik heb goede hoop dat we de opwarming tot 2 graden kunnen beperken. Daarvoor hebben we meer tijd. Voor 1,5 graden moeten we rond 2050 op nul emissies zitten. Voor 2 graden is dat in 2075. Dat is zeker nog haalbaar.’
Politieke wind zit tegen bij klimaatbeleid
Toch is het politieke klimaat om maatregelen te nemen de laatste jaren alleen maar slechter geworden. Diverse regeringsleiders, waaronder de Amerikaanse president Trump, hoge politici in Oost-Europa of Geert Wilders in Nederland, bagatelliseren de urgentie van klimaatverandering en draaien maatregelen terug.
‘Het zit niet mee. Dat is helder. Dat geldt op alle fronten’, zegt Blok. ‘Het vorige IPCC-rapport stelden dat we de uitstoot van broeikasgassen stabiel houden, maar dat we wereldwijd een reductie van 30 of 40 procent moeten halen in 2030. Je moet nu concluderen dat die 30 of 40 procent reductie er niet gaat komen. Of er moeten de komende vijf jaar kleine wonderen gebeuren.’
Klimaatverandering lager op agenda
Dat komt volgens Blok omdat klimaatverandering, ondanks de toenemende rampen en stijgende kosten, minder hoog op de agenda staat. ‘Iedereen is met andere dingen bezig. Met oorlog, defensie of economie. Klimaat wordt in sommige landen letterlijk weggedrukt van de agenda. Toch rijdt de trein door. Het bestaande klimaatbeleid wordt niet verminderd. Bij de EU wordt vooralsnog alles wat Timmermans en zijn collega’s rond 2020 in gang hebben gezet geïmplementeerd en dat gaat door,’ zegt Blok. ‘Alleen de versnelling, waarvan ik had gehoopt dat we die zouden inzetten, is nog niet ingezet. Wereldwijd speelt hetzelfde. Landen zijn heel erg terughoudend.’
Doelen klimaattop teleurstellend
Blok is voor de vierde keer geselecteerd als hoofdauteur voor een van de nieuwe IPCC-rapporten. De vraag die hij met honderden collega-wetenschappers de komende drie jaar moet beantwoorden is dezelfde waar Blok zich bijna zijn hele leven mee bezighoudt: hoe kunnen we klimaatverandering zo beperkt mogelijk houden? En dus de opwarming zo laag mogelijk.
Die vraag speelt ook op de komende klimaattop (COP30) die van 10 tot 21 november plaatsvindt in de Braziliaanse Amazone-stad Belém. Daar moeten alle deelnemende landen aangeven hoeveel uitstoot ze tot 2035 gaan besparen.
De deadline om die doelen in te dienen was eigenlijk al in februari dit jaar, maar dat lukte bijna niemand. Ook de Europese Unie niet. Die is zwaar verdeeld en kwam vorige maand niet verder dan een bandbreedte voor de reductie van broeikasgassen tussen de 66,25 en 72,5 procent ten opzichte van 1990.
Het doel van China is volgens Blok nog teleurstellender: 7 tot 10 procent ten opzichte van het maximum in de komende tien jaar. ‘Dat had veel ambitieuzer kunnen zijn. Door de bank genomen is het teleurstellend wat landen hebben ingediend’, stelt hij.
Positieve uitschieter is het Verenigd Koninkrijk. Dat wil minimaal 81 procent minder uitstoot in 2035. ‘Dat is de enige uitzondering die hard doorgaat’, aldus Blok.
Klimaatverandering leidt tot steeds meer rampen en schade. | Credits: Getty Images
Geen herhaling van China
Belangrijk is ook wat landen als India en Indonesië gaan doen. Blok werkte het afgelopen jaar mee aan diverse wetenschappelijke onderzoeken over Indonesië, waar een transitie van kolen naar hernieuwbare energie nodig is. Want als de industrialisatie daar net zo gaat als de afgelopen decennia in het westen of in China, dan zal het land fors meer CO2 gaan uitstoten.
‘Indonesië is een belangrijk land. Na China en India is het potentieel de grootste economie buiten het westen. De energietransitie komt daar echt op gang. Zo begint de verkoop van elektrische auto’s heel erg aan te trekken en beginnen er op allerlei fronten dingen te veranderen. Zoals China het gedaan heeft, dat moeten we niet nog een keer in India of Indonesië hebben’, stelt hij.
Em. Prof. Dr. Kornelis Blok (1956) studeerde natuurkunde aan de Universiteit Utrecht (UU) en werd daar hoogleraar duurzame energie. In 2015 stapte hij over naar de TU Delft, waar hij hoogleraar energiesysteemanalyse en voorzitter van het Delft Energy Initiative werd. Na zijn pensionering in 2023 blijft hij nog vijf jaar verbonden aan de faculteit. Blok werkte als hoofdauteur mee aan drie rapporten van het wetenschappelijke klimaatpanel van de VN, het IPCC. Onder meer aan het meest recente, dat in 2023 uitkwam.
Daarnaast is hij lid van de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) en is hij voorzitter van de technische raad van het Science Based Targets Initiatief (SBTi). Dat loodst bedrijven naar een duurzame economie, zonder CO2-uitstoot, op basis van wetenschappelijke, meetbare doelen en innovaties.
Lichtpuntjes bij bedrijven
Landen en regeringen mogen de laatste jaren terughoudend zijn; bij bedrijven worden klimaatdoelen steeds belangijker, signaleert het Science Based Targets Initiatief in zijn recente trendrapport. Het aantal bedrijven dat het afgelopen anderhalf jaar wetenschappelijk onderbouwde doelen stelde om zijn emissies op korte termijn te verminderen verdubbelde wereldwijd.
Het aantal bedrijven dat daarnaast ook doelen stelde om op nul emissie uit te komen verdriedubbelde. Vier op de tien bedrijven hebben inmiddels zulke doelen, samen goed voor een kwart van de wereldwijde omzet. Dat soort lichtpuntjes stemt Blok positief. ‘In de VS wordt alles wat met klimaatverandering te maken heeft tegengewerkt, maar in Azië zie je dat de interesse hiervoor enorm toeneemt’, zegt hij.
Het aantal bedrijven met gevalideerde klimaatdoelen groeide in tien jaar tijd van 116 maar bijna 11.000. | credits: SBTi
Europees klimaatbeleid belangrijker dan Nederlandse
Blok hoopt dat landen de komende jaren ook die omslag maken. Voor een goed klimaatbeleid is de verkiezingsuitslag in grote landen in Europa belangrijker dan de uitslag van de komende verkiezingen in Nederland, stelt hij. Al is wat meer ambitie geen overbodige luxe. Waarom? ‘Klimaatbeleid wordt gemeenschappelijk in Europa gemaakt. Goed Europees beleid is het belangrijkste, maar dat wil niet zeggen dat je tussendoor als land geen stappen kunt maken. Je kunt er achteraan hobbelen of er in voorop lopen’, zegt hij. Voor veel landen is het rapport van het IPCC een belangrijke basis om maatregelen te nemen.
Hoe komt een IPCC rapport tot stand?
Het Intergovernmental Panel on Climate Change is het orgaan van de VN dat klimaatverandering op wetenschappelijke basis onderzoekt. Blok was al drie keer eerder hoofdauteur van IPCC-rapporten. Bij het derde, vierde en zesde.
Het zevende rapport komt uit in 2028, maar het werk begon dit jaar al. Hoe gaat zoiets in zijn werk? En waarom duurt het zo lang? ‘Eerst komt een kleine groep wetenschappers bij elkaar om een voorstel te maken over de inhoudsopgave van het hele rapport. Wat moet er allemaal in komen? Welke punten moeten meer of minder aandacht krijgen? Dat voorstel is goedgekeurd door alle overheden, die het bestuur van het IPCC vormen’, legt hij uit.
In juli werden de auteurs geselecteerd, onder wie dus Blok. Dat zijn 664 experts uit 111 landen. De helft komt uit ontwikkelde landen en de helft uit ontwikkelingslanden, bijna de helft is vrouw. ‘Je wilt een goede balans hebben qua landen, gender en expertise. Dat is een hele kunst’, zegt Blok.
De auteurs worden onderverdeeld in drie werkgroepen. De eerste houdt zich bezig met klimaatverandering zelf, de tweede met adaptatie en aanpassing aan de gevolgen ervan en de derde met het verminderen van uitstoot. Blok zit in de derde werkgroep. ‘Onze vraag is: hoe kun je klimaatverandering zo klein mogelijk houden?’
Het klimaatpanel van de VN stelde eerder dit jaar in China de inhoudsopgave van het nieuwe rapport vast. | credits: IPCC
Duizenden wetenschappers en politici kijken mee
Per rapport werken er ongeveer 200 hoofdauteurs aan mee. Daarnaast worden honderden externe deskundigen met een bepaalde expertise gevraagd om kleine onderdelen te schrijven. Als het rapport klaar is, wordt het in verschillende rondes rondgestuurd, waarna er duizenden mensen commentaar op mogen leveren. Naar de eerste conceptversie kijkt alleen een beperkte groep wetenschappers. De eerste officiële versie wordt de hele wereld rond gestuurd voor review. Daar mogen wetenschappers commentaar op geven.
De tweede officiële versie gaat nog een keer naar die wetenschappers en ook naar overheden. Na al die commentaren wordt een finale versie gemaakt. Die wordt in zijn geheel goedgekeurd door de vergadering van alle landen. ‘Die sessie duurt een week. Dan wordt de samenvatting voor beleidsmakers zin voor zin besproken’, zegt Blok.
Worden conclusies daar nog afgezwakt? ‘Dat heb ik nog niet meegemaakt. Als er politiek getinte commentaren komen, zoals ontkenning van klimaatverandering, dan zeggen we: de literatuur denkt er anders over.’
Einde eeuw terug op pad naar 1,5 graad
In 2028 komt het nieuwe IPCC-rapport uit. Wat voorspelt Blok dat er uit komt? ‘De kans is groot dat we dan gaan zeggen: 1,5 graad opwarming is niet meer mogelijk. We kunnen misschien wel terug naar 1,5 graad opwarming aan het einde van de eeuw, maar dan moeten we enorme hoeveelheden CO2 uit de atmosfeer halen. Dat kan wel, maar dan moet die technologie enorm opgeschaald worden’, zegt Blok. ‘De vraag moet dus zijn: als 1,5 graad niet meer haalbaar is, wat dan wel? En wat is daar voor nodig? Dan gaan we naar een pad van 2 graden opwarming of misschien richting 1,8 of 1,9 graden. Van de 3 graden zijn we echt wel weg.’
Lees ook:
- IPCC-auteur professor Blok: snel drie keer zoveel wind en zonne-energie nodig om Parijs te halen
- Professor en IPCC-auteur Blok: via ratelmechanisme op weg naar 2 graden opwarming
- Opwarming tot 1,5 graad beperken: “We kunnen het nog, maar dan moet het wel snel”
- Klimaatkantelpunten kosten duizenden miljarden euro’s: ‘Nu investeren in groene opties is veel goedkoper’
