Op een woensdagochtend halverwege januari zet Wouter Waayer een Instagram Reels over de crowdfunding online. Aan het einde van de dag heeft hij genoeg geld ingezameld om vier jonge stieren – Liesje, Herman, Pino en Bos – over te kopen van zijn vader. Nu gaan ze niet naar de slacht, hoopt hij ze onder te brengen in een zogenoemd rusthuis voor koeien.
‘Ik heb enorm zitten janken’, zegt Waayer. ‘Ik ben ook nog nooit ergens zo zenuwachtig voor geweest. Op 5 februari worden de vier stieren een jaar oud. Daarna kan hun vlees niet meer verkocht worden als kalfsvlees, en dus levert het veel minder op. Dus ik moest vóór die tijd het geld bij elkaar halen om te voorkomen dat ze alsnog naar de slacht zouden gaan voor de hogere prijs.’
Boerenzoon wordt veganist
Waayer koopt de stieren van zijn vader Jan. Op zijn boerderij in het Twentse Geesteren verzorgt hij vleeskalveren tot het moment dat ze geslacht worden. Boerenzoon Wouter is als kind niet anders gewend. ‘Ik kreeg een ‘knuffelkoe’ toen ik een jaar of zes was. Liesje noemde ik hem. Na vijf maanden was Liesjes hok leeg. Ik had toen nog niet in de gaten dat hij naar de slacht was.’
Pas als Waayer op zijn zesentwintigste uit huis gaat, is er voor hem genoeg afstand en ruimte om na te denken over of het allemaal wel echt zo normaal is. ‘Dieren opsluiten in kleine en donkere hokken, hun kinderen weghalen, ze na een kort leven de dood in jagen. Er was me altijd verteld dat dat nu eenmaal zo gaat. Maar dat doe je toch ook niet met huisdieren? We hebben een scheidslijn gemaakt tussen productiedieren en huisdieren, maar die bestaat in feite helemaal niet.’
Hij koopt een vleesvervanger, die hij verrassend lekker vindt. Steeds vaker. ‘Er ontstond steeds meer weerzin tegen vlees. Toen ik een keer bij mijn ouders kwam, waar het geraamte van een haan uit de soeppan stak, dacht ik: dit doe ik niet meer. Het zag er verschrikkelijk uit. Als je het beste met dieren voorhebt, is geen vlees eten de enige optie. Vegetariërs bleken bovendien helemaal geen zielige mensen die snel doodgingen, zoals ik vroeger altijd dacht.’
Symboolpolitiek nodig voor verandering bio-industrie
In de NPO-documentaire Liesjes hok was leeg van regisseur Nick Boshuijer bouwt Waayer wederom een speciale band op met enkele koeien van zijn vader. Aan het einde van de docu, als alle andere kalveren naar de slacht zijn gebracht, blijken Liesje en zijn vrienden achtergebleven te zijn. Met de crowdfunding heeft Waayer hen nu kunnen redden.
Symboolpolitiek? Ja, geeft de vegan opiniemaker toe op Instagram. Maar: ‘Liesje is misschien wel de bekendste stier van Nederland. Hij is uitgegroeid tot een symbool tegen de bio-industrie, die een hoop mensen laat nadenken over de keuzes op hun bord. Een boerenzoon die vier vleeskalveren overkoopt van zijn vader, omdat hij in hun ogen keek en zag dat dit niet slechts productiedieren zijn, is precies het soort symboolpolitiek dat we nodig hebben om daadwerkelijke verandering voor elkaar te krijgen.’
‘De veehouderij is onhoudbaar’
Om die daadwerkelijke verandering gaat het hem uiteindelijk allemaal. ‘Sommigen denken dat ik een hekel aan boeren heb’, zegt Waayer. ‘Maar ik ben zelf een boer! Ik zie mijn ouders ook niet als dierenbeulen. Zij doen wat zij denken dat goed is. Nee, het gaat me om het systeem. De veehouderij is onhoudbaar.’
Hij wijst erop dat veehouderij veel land, water en voer kost, terwijl de dieren relatief weinig opleveren. ‘Als we een groeiende wereldbevolking willen voeden, moet dat echt anders. Bovendien: we kunnen kweekvlees straks veel goedkoper maken dan ander vlees. En de Vegan Cowboys maken plantaardige caseïne. Ondertussen wordt vlees steeds duurder. De veehouderij is financieel straks helemaal geen interessante optie meer.’
Andere opties voor boeren
Systeemverandering is ook beter voor de boeren, denkt Waayer. ‘Zij worden nu weggeconcurreerd door die eeuwige schaalvergroting. Je hebt een enorm bedrijf nodig om een klein beetje geld te verdienen.’ Ook zijn vader kan niet rondkomen van de kalverhouderij. Hij heeft ook een bedrijf dat onder meer luchtreinigers voor stallen verkoopt. Maar er zijn ook opties die boeren wel lucratief maken, zegt Waayer. ‘Kijk naar Bart en Tom van De Nieuwe Melkboer, die zelf soja verbouwen voor zuivelvervangers. Of naar boeren die materialen telen voor biobased bouw.’
Het grote probleem: ‘Boeren gaan uit zichzelf niet veranderen. Dat kost veel te veel geld. Daar moet de overheid echt een rol in pakken. Die uitkoopregeling is doodzonde. Dat is gewoon kapitaal- en kennisvernietiging. Je zou dat ook kunnen gebruiken om die bedrijven te helpen naar een duurzaam verdienmodel over te gaan.’
‘Mensen luisteren naar me’
Waayer probeert zijn ideeën aan de man te brengen met aansprekende video’s op Instagram. Influencer noemt hij zichzelf niet, liever gaat hij door het leven als opiniemaker. En dat werkt: hij krijgt vaak reacties van mensen die door hem geïnspireerd worden om minder vlees te eten. ‘Zelfs mijn moeder krijgt steeds meer weerstand tegen vlees.’
Maar negatieve reacties krijgt hij ook. Veel zelfs: ‘mensen eten nu eenmaal vlees’; ‘100 procent dat hij hier en daar een lekker biefstukkie pakt’; en soms zelfs ‘ik schiet je neer’. Zijn ouders vragen zelfs aan hem of hij niet gewoon kan stoppen. Ze krijgen te veel commentaar van de buren.
Maar stoppen doet hij niet. ‘Toen ik veganist werd, wist ik: ik moet hier iets mee. Juist omdat ik op een boerderij ben opgegroeid, spreek ik mensen aan die anders niet zo snel naar een veganist zouden luisteren. Tja, ze kunnen moeilijk zeggen dat ik niet weet hoe het zit. Ik ben ervan overtuigd dat ik met mijn verhaal iets heel goeds voor de dieren kan betekenen.’
Bovendien is de band met zijn ouders en broer Chiel, ondanks hun uiteenlopende wereldbeelden, goed. In Liesjes hok was leeg gaat Waayer ook met hen in gesprek. Chiel, die de boerderij van zijn ouders wil overnemen, snapt niet waarom zijn broer een stukje biefstuk zou weigeren. Maar ze zitten ook te geinen aan de keukentafel. ‘Een positief geluid in tijden van polarisatie’, denkt Waayer.
Crowdfunding
Dat Waayer de kalveren heeft kunnen kopen, betekent niet dat de crowdfunding al gesloten is. De stieren moeten immers ook nog ergens heen. ‘Ik zou ze het liefst met z’n vieren in de achtertuin zetten’, grijnst Waayer. Serieuzer: ‘Maar ik kan ze niet het leven geven dat ze verdienen. Een rusthuis kan dat wel. Ik wil mijn verantwoordelijkheid nemen. Financieel bijdragen aan hun kosten en bijvoorbeeld meehelpen op de plek waar ze terechtkomen.’
Meer lezen over het voedselsysteem van de toekomst? In de nieuwsbrief Kweekvlees & Kool schrijft Change Inc.-redacteur Maaike Kooijman over nieuwe ontwikkelingen en interessante updates. Schrijf je hier in.
