Redacteur Maaike
Maaike Kooijman
05 januari 2026, 07:34

Nieuwsupdate: Kleine bedrijven worstelen met zero-emissiezones en 'stroomkoppelaar' tegen netcongestie

Een jaar na de invoering van zero-emissiezones in grote steden zijn gemeenten tevreden, maar sommige ondernemers mijden de stad. Verder in het nieuws: Econoom ziet ‘stroomkoppelaar’ als oplossing netcongestie en onderzoekers ontwikkelen warmtebatterij uit organisch afval.

Elektrische bestelbus, zero emissie zone steden | Credits: Getty Images

Kleine bedrijven blijven moeite hebben met zero-emissiezones

Inmiddels staan er meer dan 50.000 elektrische bestelbussen geregistreerd, tegenover slechts 6.000 vijf jaar geleden. Het is één van de (mogelijk indirecte) uitkomsten van de zogenoemde zero-emissiezones in veel grote steden. Twintig steden hebben zo’n zone, negen andere steden voeren die de komende jaren in.

Gemeenten zijn tevreden: meer dan 95 procent van alle bestelbussen en vrachtwagens die nu de zones inrijdt, mag dat ook. Maar kleine bedrijven worstelen met de overstap naar elektrisch vervoer, schrijft Trouw. Sommige ondernemers nemen zelfs minder of geen werk aan binnen de zones.

Lees ook: Zero-emissiezones beloven een schonere stad, maar ‘grijze file moet geen groene file worden’

Econoom ziet ‘stroomkoppelaar’ als oplossing netcongestie

‘Een soort oliemannetje dat de mensen van die bedrijven bij elkaar trekt en vervolgens hun aanbod en wensen voorbereidt en bij de netbeheerder neerlegt.’ Zo omschrijft ABN Amro-econoom Peter van Ees een oplossing voor netcongestie, op basis van eigen onderzoek.

Tegen De Telegraaf zegt Van Ees dat zo’n ’stroomkoppelaar’ op bedrijventerreinen wonderen kan doen. ‘Samen hebben bedrijven ruimte, maar apart krijgen ze nul op het rekest. Als je dat slim organiseert, kunnen ze samen meer capaciteit claimen dan ieder voor zich.’

De uitkomst daarvan kunnen zogenoemde lokale energiehubs zijn. Die lossen weliswaar niet het hele probleem van netcongestie op – er is ook netverzwaring nodig – maar wel het ‘administratieve stroomtekort’, dat ontstaat doordat bedrijven capaciteit claimen die ze vervolgens niet gebruiken.

Lees ook: Netcongestie aanpakken: hoe Limburgse ondernemers samen een complete energiehub bouwden

Onderzoekers ontwikkelen warmtebatterij uit organisch afval

Industriële warmte is goed voor zo’n 20 procent van de wereldwijde vraag naar energie. Daarom komt er steeds meer aandacht voor warmtebatterijen. Wellicht dat die gemaakt kunnen worden uit organisch afval, meldt Scientias op basis van nieuw onderzoek in Sustainable Carbon Materials.

Materiaalwetenschappers maakten een nieuwe koolstofstructuur uit chitine, een stof die voorkomt in de schalen van kreeften en garnalen. Die structuur kan het bekende warmte-opslagmateriaal stearinezuur vasthouden. Dat is een vetzuur dat vooral in dierlijke vetten voorkomt. De nieuwe warmtebatterij zou daarmee vrijwel volledig uit biologisch afval vervaardigd kunnen worden.

Lees ook: Warmtebatterij met gesmolten zout biedt hoop:’De industrie heeft het zwaar, maar wij hebben een oplossing’

Ørsted vecht besluit Amerikaanse regering over stopzetten wind op zee aan

Het Deense energiebedrijf Ørsted vecht het besluit van de regering-Trump aan, om de vergunning voor zijn offshore windproject Revolution Wind stop te zetten. Dat meldt persbureau Reuters. Revolution Wind zou eigenlijk al deze maand stroom gaan opwekken.

In december schortte de Amerikaanse regering de vergunning voor vijf offshore windparken aan de oostkust van de VS op, vanwege ‘zorgen over de nationale veiligheid’, waaronder het project van Ørsted. Volgens het Deense energiebedrijf is dat in strijd met de wet. Ook een Amerikaanse federale rechter oordeelde eerder dat het verbod op nieuwe windprojecten in de VS illegaal is, maar daar lijkt de regering van Trump zich niets van aan te trekken. De Amerikaanse president vindt windturbines ‘lelijk, duur en inefficiënt’.

Lees ook: Opmars van hernieuwbare energie in de wereld is onstuitbaar, wat Trump ook doet

TenneT ontwikkelt nieuwe generatie stroomkabels

Netbeheerder TenneT ontwikkelt hoogspanningsverbindingen met een hoger voltage dan de huidige 380.000 Volt. ‘De komende jaren kunnen wij nog zes zware 380 kV-verbindingen aanleggen. Daarna lopen we tegen ruimtelijke en technische grenzen aan. Dat betekent dat we moeten kijken naar nieuwe infrastructuur met een hoger voltage’, zegt ceo Manon van Beek tegen De Telegraaf. ‘Denk aan zware gelijkstroomverbindingen.’

Het duurt nog wel even tot die verbinding er daadwerkelijk komen. Een nieuwe verbinding realiseren kost volgens Van Beek gemiddeld acht tot twaalf jaar.

Lees ook: Manon van Beek (TenneT): ‘De Noordzee kan de nieuwe energiecentrale van Europa worden’

Kleine krabben ruimen microplastics op

Wenkkrabben zijn kleine krabben met één grote en een kleine schaar. Ze kunnen microplastics opnemen en afbreken – en nog snel ook. Daarmee kunnen ze een rol spelen in het schoonmaken van wateren, schrijft BNR op basis van nieuw Colombiaans onderzoek. Ze laten de microplastics niet helemaal verdwijnen, maar breken die af tot kleinere nanodeeltjes.

Het was al bekend dat de krabben zo’n ‘natuurlijk afbraaksysteem’ hebben, bestaande uit een combinatie van plasticafbrekende bacteriën en vermalende darmen. Niet eerder was dat echter onderzocht in de praktijk. Het is overigens niet bekend wat het plastic met de gezondheid van de krabben doet.

Lees ook: Microplastics in je hart en op je bord: is de opmars van de onzichtbare indringer nog te stoppen?

Ook in de media:

  • Klimaatactie staat voor grote uitdagingen in 2026 (Financial Times)
  • Omstreden Europese CO2-belasting is administratieve hel, maar heeft wel impact (de Volkskrant)
  • ‘s Werelds eerste onderwaterfabriek wint drinkwater van de oceaandiepte (TW)
  • Frank Holleman (34) legt complexe klimaatkwesties simpel uit en is een hit op Instagram (Trouw)
  • Verpleegkundigen gaan voorop in het vergroenen van de zorg: zo gaan zij dat doen (de Volkskrant)
  • We hebben minder doem- en meer doenverhalen nodig over het klimaat (FD)
  • Hoe de duurzame boer in 2025 juist niet beloond werd. Of toch wel? ‘Geluid maken helpt’ (Trouw)
  • Groene investeringen leveren banken meer geld op dan investeringen in fossiel (Bloomberg)

Opmerkelijk: Gebrek aan coördinatie vergroot druk op stroomnet door datacenters

Lag het vermogen van een serverkast in een groot datacenter vóór de AI-boom nog op 10 tot 15 kilowatt, nu is dat tussen de 40 en 60 kilowatt. Voor al dat stroomverbruik is op het Nederlandse elektriciteitsnet weinig ruimte. Er zijn immers al massale wachtrijen voor bedrijven die toegang willen tot het stroomnet.Toch lijkt een groei van het aantal datacenters onvermijdelijk, met name door het hoge elektriciteitsverbruik van chips waarop AI-modellen draaien. Om het stroomnet toch zo min mogelijk te belasten, is het zaak dat die datacenters op de juiste plekken komen. Maar dat gebeurt nu niet. Nieuwe datacenters zetten extra druk op stroomnet Nieuwe datacenters komen vooral op plekken waar al veel andere datacenters zitten, blijkt uit onderzoek van Nu.nl. En dat komt deels door overheidsbeleid. Zo is landelijk besloten dat de allergrootste datacenters, zogenoemde hyperscalers, alleen nog in Noord-Groningen en de kop van Noord-Holland gebouwd mogen worden. Daar staan al hyperscalers van Microsoft en Google.Op provinciaal niveau wordt soortgelijk beleid gevoerd. De provincie Noord-Holland wil bijvoorbeeld ook kleinere datacenters vooral bij bestaande clusters bouwen, schrijft ze in haar Datacenterstrategie. Overigens zegt Amsterdam, waar één van die clusters zich bevindt, dat het geen grote nieuwe datacenters meer toelaat. De stad kiest liever voor 'woningen, groen, voorzieningen of bedrijven'.Zulk landelijk en regionaal clusterbeleid vraagt volgens Stijn Grove, directeur van de Dutch Data Center Association, om een fijnmazige aanpak. 'Er is meer slimmere en geïntegreerde planning nodig', vindt hij. Opmerkelijk Soms stuit je als redactie op nieuws waarbij een wenkbrauw omhoog schiet. Die ene vreemde innovatie, een onverwacht effect van klimaatverandering of een staaltje menselijke onhandigheid. Opmerkelijk dus. In deze rubriek deelt Change Inc. de meest bijzondere vondsten.Datacenters hebben weinig maatschappelijke waarde Onderzoeksbureau CE Delft analyseerde recent de energiesysteemontwikkelingen per provincie, in opdracht van stichting De Natuur en Milieufederaties. Het rapport laat zien dat nu alleen in delen van Groningen, Friesland, Drenthe en Zuid-Holland nog plaats is voor nieuwe of grotere aansluitingen op het stroomnet. In andere provincies zullen de problemen met netcongestie in de meeste gevallen pas eind jaren '20 of in de jaren '30 zijn opgelost.Dat er ruimte op het stroomnet is, betekent overigens nog niet direct dat die ruimte naar datacenters moet gaan. In een situatie van structurele schaarste moet het beleid meer gericht zijn op een hoge toegevoegde waarde per gebruikte eenheid energie, schrijft CE Delft. Bij datacenters is de bijdrage aan bbp en werkgelegenheid afgezet tegen het elektriciteitsverbruik juist erg laag. Wind op zee uitbreiden Wat belangrijk is om te vermelden, is dat grote datacenters in veel gevallen direct zijn aangesloten op het hoogspanningsnet. Daarmee hebben ze volgens CE Delft geen impact op de regionale elektriciteitsnetten en zijn er relatief minder netuitbreidingen nodig.Tegelijkertijd moet er natuurlijk wel voldoende energie beschikbaar zijn. Voor datacenters in Noord-Groningen en de kop van Noord-Holland wordt ervan uitgegaan dat die energie vooral uit wind op zee komt. Daarvoor zijn er belangrijke uitbreidingen aan het elektriciteitsnet op zee nodig. Lees ook:Het AI-dilemma: Energievraag datacenters verdriedubbelt, kan ons energienet dat aan? Het AI-dilemma: Kunstmatige intelligentie biedt kansen, maar is geen silver bullet voor duurzame wereld Opmerkelijk: Wetenschappelijk jargon van klimaatpanel IPCC voedt klimaatscepsis