De snelle groei van energie uit zon en wind krijgt veel aandacht, maar voor een geslaagde energietransitie zijn meer technologieën van belang. Het gaat onder meer om warmtepompen en elektrische auto’s, maar ook om de uitbreiding van stroomnetten en verbeteringen op het vlak van energie-efficiëntie. De mondiale investeringen moeten op al deze gebieden nog fors omhoog.
In een recent gepubliceerd rapport benoemt koepelorganisatie voor hernieuwbare energie IRENA hoe het ervoor staat met acht sleuteltechnologieën voor de wereldwijde energietransitie. Daarbij hebben de onderzoekers ook aangegeven hoe groot de investeringskloof is per technologie, willen we nog in de buurt komen van scenario’s om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden Celsius.
De onderstaande grafiek geeft weer wat het mondiale investeringsniveau was per technologie in 2024 en wat er tussen 2025 en 2030 jaarlijks nodig is voor een 1,5 graden-scenario. Het gaat om energie-efficiëntie, hernieuwbare stroom (zon, wind, waterkracht, bio-energie en geothermie), stroomnetten, warmtepompen, batterij-opslag, laadinfrastructuur voor elektrisch rijden, groene waterstof en het afvangen en opslaan van CO₂ (CCS).
Investeringskloof per technologie voor de energietransitie. | Credits: IRENA
Te zien is dat de omvang van het huidige investeringsniveau per technologie sterk verschilt, net als het benodigde opschalingsniveau.
De grootste opgave ligt opvallend genoeg bij energie-efficiëntie. Daar werd afgelopen jaar 348 miljard dollar (ruim 300 miljard euro) in gestoken, maar dat moet de komende jaren eigenlijk 7,5 keer zoveel zijn: jaarlijks ruim 2.600 miljard dollar. Het gaat dan om verbetering van het energieverbruik in de industrie, de gebouwde omgeving en het transport.
De groeiende behoefte aan nieuwe huizen, gebouwen en infrastructuur zorgt voor extra vraag naar materialen met een hoge CO2-voetafdruk, zoals staal en cement. Daarnaast stijgt de stroomvraag voor toepassingen als airconditioning en neemt de vraag van AI-datacenters fors toe. Hiervoor is het niet genoeg dat er meer hernieuwbare stroom komt, maar is ook van belang dat de groei van de energievraag wordt beperkt door verbeterde efficiëntie van productieprocessen en een zuiniger energieverbruik van producten.
Forse investeringen in zonnestroom voor hernieuwbare energie
Wat betreft het opwekken van duurzame stroom en warmte hanteert IRENA twee cijfers over 2024. Het investeringsbedrag is 624 miljard dollar als je uitgaat van capaciteit die al wordt gebouwd, en een wat hoger bedrag van 773 miljard dollar (ruim 667,5 miljard euro) op basis van projecten waarvoor een zogenoemde final investment decision (FID) is genomen. De geschatte investeringskloof voor een scenario van 1,5 graden opwarming is in dat laatste geval ongeveer factor twee.
In de tabel hieronder is de investeringskloof per technologie voor het opwekken van duurzame stroom en/of warmte uitgesplitst.
Investeringskloof voor groene stroom per technologie. Bron: IRENA.
Te zien is dat alleen zonne-energie qua investeringen vrijwel op koers ligt. Bij wind op land is de investeringskloof met een factor drie ook relatief klein.
De investeringen in wind op zee moeten nog wel fors omhoog (factor acht). Dat geldt helemaal voor technologieën die nog in de kinderschoenen staan, zoals zonne-energie voor het genereren van warmte.
Stroomnetten en batterij-opslag moeten flink opschalen
De komst van grote hoeveelheden groene stroom met een schommelend aanbod vereist forse aanpassingen van stroomnetten, plus de inzet van batterij-opslag om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen.
De mondiale investeringen in stroomnetten groeiden in 2024 met 14 procent naar 359 miljard dollar (310 miljard euro). Volgens de prognoses van IRENA moet het investeringsniveau eigenlijk nog bijna twee zo hoog liggen op ruim 670 miljard dollar per jaar. Die investeringen zijn hard nodig, omdat problemen met netcongestie zorgen voor wachtrijen bij het aansluiten van nieuwe wind- en zonneparken op het net.
De grootste beperking ligt volgens IRENA bij de budgetrestricties van overheden die miljarden moeten vrijmaken voor investeringen in het stroomnet. Dit kan ertoe leiden dat de rol van de private sector bij het financieren van uitbreidingen van het stroomnet in sommige landen groter wordt.
Batterijopslag was qua investeringen met een bedrag van 54 miljard dollar (ruim 46,5 miljard euro) in 2024 nog een relatief kleine sector, maar wel eentje die hard groeit. Jaarlijkse investeringen moeten op korte termijn nog met een factor drie omhoog, berekenden de onderzoekers van IRENA. Onder meer door verbeterde materiaalefficiëntie en het opschalen van de productie is sprake van een sterke kostendaling van batterijtechnologie. Dat is een belangrijke aanjager van nieuwe investeringen.
Uitbreiding laadinfrastructuur en warmtepompen
Naast het opschalen van het aanbod van hernieuwbare energie en de bijbehorende infrastructuur voor stroom is ook de vraagkant van groot belang. Dan gaat het onder meer om elektrisch rijden en de inzet van warmtepompen in de gebouwde omgeving.
Voor de groei van het aantal elektrische voertuigen is de beschikbaarheid van een adequate laadinfrastructuur een onmisbare randvoorwaarde. In 2024 werd er wereldwijd 39 miljard dollar (ruim 33,5 miljard euro) in laadinfrastructuur geïnvesteerd, waarvan driekwart bestemd was voor publieke laadpunten. Dat investeringsniveau moet eigenlijk bijna drie keer zo hoog liggen, stellen de onderzoekers van IRENA.
Voor de uitbreiding van warmtepompen in de gebouwde omgeving is de uitdaging nog wat groter. In 2024 lag het wereldwijde investeringsniveau voor warmtepompen op 77 miljard dollar (66,5 miljard euro), maar dat zou eigenlijk ruim vier keer zo hoog moeten liggen.
Investeringskloof voor groene energietechnologie biedt ook kans
Het rapport van IRENA laat aan de ene kant zien dat de benodigde uitbreiding van investeringen in groene technologie voor de energietransitie honderden miljarden dollars aan additionele financiering vereist. Voor de korte termijn gaat het om zo veel geld dat het niet heel waarschijnlijk is dat scenario’s om de temperatuurstijging op aarde te beperken tot 1,5 graden Celsius worden gehaald.
Aan de andere kant is er ook een positieve boodschap: er ligt een enorm potentieel voor de financiële wereld om investeringen in groene technologie te versnellen.
