Hout is een belangrijke hernieuwbare grondstof, onmisbaar voor de toekomst van onder meer de woningbouw. Maar bomen moeten dan teruggroeien en daar hebben ze flink wat tijd voor nodig. Als we bomen sneller kappen dan ze terug kunnen groeien, dan gaat dat ten koste van de biodiversiteit én CO2-opslag. Dat kan anders, dachten Kianti Figler en Tom Clement. Hun startup New Dawn Bio kweekt hout rechtstreeks uit plantencellen in een laboratorium, zonder dat er een boom aan te pas komt.
Wereldwijd zijn er meerdere labs die aan houtkweek werken, maar het Wageningse bedrijf onderscheidt zich met een methode waarbij cellen zelf aan elkaar plakken in plaats van achteraf te worden samengevoegd. Zo groeien de plantencellen uit tot echt houtweefsel, compleet met alle vaten en vezels.
Clement studeerde informatica en deed daarna een dubbele master in bio-informatica en systeembiologie, met als specialisatie het toepassen van geavanceerde wiskunde op levende cellen. Het idee voor New Dawn Bio kwam tijdens zijn studie: waarom zagen we nog steeds vierkante planken uit ronde boomstammen? In september 2023 richtte hij samen met Figler het bedrijf op.
Figler studeerde Health and Life Sciences en Biofabrication en deed tijdens haar studies onderzoek bij Harvard Medical School en het UMC Utrecht. Vóór New Dawn Bio richtte ze Upstream Foods op, een bedrijf dat gekweekte vis maakte. Het bedrijf won dit voorjaar nog een award, maar stopte in de zomer.
Hout uit het lab makkelijker dan kweekvlees
Het proces van labhout begint met stamcellen uit zaailingen die groeien in suikerwater met wat zouten en mineralen. Dat is veel simpeler en goedkoper dan het substraat van kweekvlees. De plantencellen vermeerderen zich eerst los in het water, daarna krijgen ze het signaal om houtcellen te worden. Dankzij een techniek waarvoor patent is aangevraagd, plakken ze vervolgens vanzelf aan elkaar.
Waarom werkt dit juist met plantencellen zo goed? Omdat planten zichzelf kunnen herstellen. Als een boomtak of wortel afbreekt, groeit er een nieuwe. Deze eigenschap zit ingebakken in elke plantencel. Dat maakt ze veel makkelijker te kweken dan dierlijke cellen.
Dat is ook terug te zien in de kosten. Bij kweekvleesbedrijven is de prijs van celvoeding vele honderden euro’s per liter. New Dawn Bio begint al bij 0,50 euro per liter – en dat is nog met dure ingrediënten van laboratoriumkwaliteit. ‘Daar kan nog een orde van grootte vanaf’, zegt oprichter Clement.
Groot voordeel: het groeiproces duurt maar een week. ‘Of je nu een onderzetter, een tafelblad of 100 vierkante meter vloerdelen maakt’, zegt Clement. Voor hetzelfde stuk hout uit een boom ben je tweehonderd jaar verder.
Nog een voordeel: het hout groeit meteen in de juiste vorm. Een tafelblad met afgeronde hoeken en gaten voor de poten erin? Kan direct. Complexe vormen die normaal onbetaalbaar zijn? Geen probleem. Ook de eigenschappen zijn in theorie aan te passen: meer houtvaten voor lichter hout, meer vezels voor stevigheid.
Hoogwaardig tropisch hout
New Dawn richt zich op klanten die nu al problemen hebben door gebrek aan hoogwaardig tropisch hout. De traditionele bosbouw kan daar weinig aan doen. ‘Als je nu een boom plant, duurt het vijftig tot zestig jaar voordat die wat oplevert’, zegt Clement. ‘Dus ze staan te popelen om ons materiaal af te nemen. We hebben afname-overeenkomsten ter waarde van miljoenen.’
De luxe jachtbouw is een van de sectoren die springt om teak, essentieel voor de dekken. Ook makers van muziekinstrumenten zoeken alternatieven. Voor vioolbouw is speciaal hout uit de Alpen gewild, en daar zijn wachtlijsten voor.
Verder kijkt New Dawn naar de bredere scheepsbouwindustrie, vloeren en meubelmakers. En op termijn ook naar de bouw en de luchtvaart. ‘We denken dat er een punt komt waar we hele Boeing-vleugels uit één stuk kunnen laten groeien’, zegt hij. Verbindingen zijn bijna altijd de zwakste plekken in constructies. ‘Hoe meer je uit één stuk maakt, hoe sterker. En hoe minder materiaal je nodig hebt.’
Maximaal tientallen euro’s per kilo
New Dawn Bio volgt het Tesla-model: beginnen met duur hout in lage volumes, en dan opschalen naar goedkoper en in grotere hoeveelheden. Het einddoel: zo veel mogelijk van de wereldvraag naar hardhout voorzien.
Dat kan, omdat de houtmarkt enorme prijsverschillen kent. Premium tropisch hout kan duizenden euro’s per kilo kosten. ‘Uit het lab is dat maximaal tientallen euro’s per kilo’, zegt Clement. ‘Hier kun je producten maken die veel meer opleveren. Alsof je een cadeautje uitpakt.’
Uiteindelijk wil New Dawn Bio naar een licentiemodel. Het bedrijf ontwikkelt de technologie in Wageningen en zet mogelijk een eerste productiefaciliteit op, bij voorkeur in de buurt. Daarna kan de productie overal ter wereld plaatsvinden.
Belangrijke mijlpaal: eigen kweekhout
Het bedrijf heeft recent een belangrijke mijlpaal bereikt: het eerste stukje kweekhout. Klein nog – postzegelformaat – maar wel het bewijs dat de technologie werkt. ‘De fundamentele bouwblokjes zijn recent op hun plek gevallen’, zegt Figler. ‘We snappen nu hoe we cellen van stamcel naar houtcel kunnen sturen.’
Nu gaat het om kwaliteit verbeteren. Cellen goedkoop laten groeien is niet zo moeilijk. ‘Onze toegevoegde waarde ligt echt in het stukje daarna’, legt Figler uit. ‘Hoe ga je van losse cellen naar gevormd hout dat sterk genoeg is en er mooi uitziet?’ Sommige klanten willen rechte nerven, anderen een vlammenpatroon. Dat vergt engineering, want het materiaal groeit niet in lagen zoals in een boom. Afgelopen september hengelde het bedrijf een subsidie binnen van 1,4 miljoen euro, voor een project samen met het Luxembourg Institute of Science and Technology.
Ook de mechanische eigenschappen worden nog geoptimaliseerd. Hout is sterk door de structuur van vezelbundels, niet alleen door de cellen zelf. New Dawn Bio test technieken om dit na te bootsen, maar deelt geen details vanwege lopende patentaanvragen.
Waar New Dawn Bio over drie jaar is? ‘Dan willen we dat de wereld ziet wat de potentie is van houtkweken zonder bos te kappen.’
Een uitgebreidere versie van dit artikel verscheen eerder op MT/Sprout.
