1. Wat is de Europese CO2-heffing CBAM?
CBAM staat voor Carbon Border Adjustment Mechanism en is een CO2-heffing aan de buitengrenzen van de Europese Unie. Het mechanisme verplicht importeurs om te betalen voor de CO2-uitstoot die is vrijgekomen bij de productie van de goederen die zij importeren.
De grensheffing is bedoeld om een gelijk speelveld te creëren voor Europese producenten die binnen de EU al moeten betalen voor hun CO2-uitstoot. Zij kunnen nu niet altijd concurreren met goedkopere producten uit het buitenland. Ook moet ‘koolstoflekkage’ worden voorkomen: het verplaatsen van productie naar landen met minder strenge klimaatregels. De Europese Commissie zegt ook schonere industriële productie buiten de EU te willen stimuleren.
CBAM is onderdeel van de Europese Green Deal. Het mechanisme bestaat al langer: sinds 1 oktober 2023. In de overgansfase tot eind 2025 gold er voor importeurs alleen een rapportageverplichting. Sinds 1 januari 2026 moeten ze ook daadwerkelijk betalen voor de CO2-uitstoot van hun goederen.
De verordening geldt ook voor sommige zones buiten het Europese douanegebied. Het gaat dan bijvoorbeeld om platforms en windparken op het zogenaamde Continentaal Plat (CP) of in de Exclusieve Economische Zone (EEZ) van Nederland. Normaal hoeft daarvoor geen invoeraangifte bij de douane te worden gedaan, maar dat moet nu dus wel voor CBAM-goederen.
In Nederland zijn de Nederlandse Emissieautoriteit en de douane samen verantwoordelijk voor de uitvoering van de CBAM-verordening.
2. Voor wie geldt de EU-verordening?
Importeurs die jaarlijks meer dan 50 ton aan CBAM-goederen invoeren, vallen onder de verordening. Zij moeten vooraf toelating aanvragen als ‘CBAM-aangever’ om goederen te mogen invoeren. Doet een importeur aangifte tot import van CBAM-goederen, dan controleert de douane eerst of de importeur een toegelaten CBAM-aangever is. Anders mogen de goederen niet worden ingevoerd.
Het jaar erop moeten importeurs aangifte te doen in het CBAM-register. Dan moeten er voldoende CBAM-certificaten worden gekocht en ingeleverd bij de Europese Commissie. De prijs per ton CO2 is gelijk aan die in het Europese emissiehandelsysteem (ETS). Als in het buitenland al is betaald voor CO2-uitstoot worden deze kosten verrekend in de aangifte.
Importeurs die minder dan 50 ton per jaar importeren zijn vrijgesteld van de verordening. Maar zij importeren minder dan 1 procent van het totaal, zegt de Commissie. Deze vrijstelling geldt overigens niet voor importeurs van waterstof en elektriciteit.
Ook goederen uit bepaalde landen (waaronder IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland) en goederen voor militaire doeleinden zijn uitgezonderd.
3. Voor welke producten geldt CBAM?
Onder CBAM vallen alle goederen in onderstaande categorieën. In 2020 waren deze sectoren samen verantwoordelijk voor bijna 40 procent van de totale emissies van broeikasgassen wereldwijd.
- IJzer en staal
- Cement
- Kunstmest
- Aluminium
- Elektriciteit
- Waterstof
De komende jaren zullen ook meer verwerkte goederen onder de verordening gaan vallen, zoals auto’s en wasmachines.
4. Wat is de beoogde opbrengst?
De Europese Commissie schatte in 2023 dat CBAM zo’n 1,5 miljard euro per jaar zou gaan opleveren. Maar omdat de ETS-prijzen jaarlijks omhooggaan, geldt dat ook voor de CBAM-tarieven. Bovendien is voor de initiële berekening uitgegaan van de ETS-prijzen uit 2018. Meer recente schattingen gaan daarom uit van zo’n 9 miljard euro aan opbrengsten per jaar.
Belangrijker is echter: zal het CBAM zorgen voor een groenere industrie buiten de EU? Dat valt natuurlijk niet te voorspellen, maar er zijn goede redenen voor hoop, melden meerdere media.
Zo schrijft Trouw dat buitenlandse fabrieken gaan concurreren op de laagste CO2-uitstoot, omdat ze dan goedkoper zijn op de Europese markt. ‘Dat zien we nu al op vakbeurzen. Inkopers vragen niet alleen naar de kwaliteit, maar ook naar de CO2-uitstoot’, zegt Jan-Joost den Brinker, technisch directeur bij CBAM-specialist Dubrink, tegen de krant.
De Europese Commissie verwacht een totale reductie van 11,4 miljoen ton CO2-equivalent in de buurlanden van de EU, een reductie van 7,8 miljoen ton in opkomende economieën en een reductie van 0,8 miljoen ton in de armste landen.
De Volkskrant wijst erop dat CBAM een extra prikkel geeft voor andere landen om zelf ook CO2-uitstoot te gaan beprijzen. Dan gaat de belasting niet naar de EU, maar naar andere landen. Onder meer Brazilië, Turkije en India werken al aan vormen van uitstootbeprijzing.
Negatieve gevolgen zijn er ook. De administratielast die CBAM meebrengt is niet niks. Het is bijvoorbeeld vaak lastig te achterhalen hoeveel CO2 er precies is uitgestoten tijdens de productie van een materiaal. Is dat onbekend, dan betaal je als importeur een standaard tarief.
5. Wat vinden landen buiten de EU ervan?
De invoering van CBAM heeft ook invloed op landen in het mondiale Zuiden. Vooral op landen die sterk afhankelijk zijn van export naar de EU, maar weinig mogelijkheden hebben om te verduurzamen. Kiezen Europese landen niet meer voor hun producten, dan schaadt dat hun economie.
Daarmee is de verordening mogelijk in strijd met de erkenning dat niet elk land evenveel verantwoordelijkheid voor het tegengaan van klimaatverandering zou moeten hebben, gezien ze daar ook niet allemaal evenveel aan hebben bijgedragen.
Landen als India, Indonesië en Zuid-Afrika zijn dan ook fel tegen de grenstaks. Zij vinden dat de EU hun economie, die deels op olie en kolen draait, dwarszit. CO2-marktspecialist Jos Cozijnsen begrijpt dat, zegt hij tegen Nu.nl. In internationaal klimaatbeleid is vastgelegd dat deze landen meer tijd hebben om hun klimaatdoelen te halen en de economie te vergroenen. ‘Het is eigenlijk onrechtvaardig om die landen nu strengere normen op te leggen.’
Sommige experts vinden daarom dat import uit enkele kwetsbare landen moet worden vrijgesteld van het CBAM. Een andere optie is om een deel van de opbrengsten van de verordening terug te laten vloeien naar de exporterende landen, op de voorwaarde dat zij die gebruiken om hun industrie te vergroenen.
De Europese Commissie zelf zegt zich in te zetten ‘om ontwikkelingslanden te ondersteunen bij de implementatie van het CBAM, de vergroening van hun industrieën en de overgang naar hernieuwbare energiebronnen’. Bovendien zou de impact van CBAM op arme landen en ontwikkelende economieën relatief klein zijn.
