‘In de zomer kwam er maar één uur per dag water uit de kraan’, zegt Anirudh Rajesh over zijn jeugd in Chennai, een miljoenenstad aan de kust van Zuid-India. ‘Dat was gewoon onderdeel van het leven. Tot ik naar Europa kwam en dacht: dit hoeft helemaal niet zo te zijn.’
Die ervaring liet de jonge student moleculaire biologie niet meer los. Inmiddels is Rajesh (21) medeoprichter en ceo van Aestuarium, een biotech-startup die een revolutionaire methode ontwikkelt om zeewater te ontzilten. Met behulp van genetisch aangepaste bacteriën die zout opnemen als een spons.
Begin deze maand won hij met zijn bedrijf de Marc Cornelissen Brightlands Award, een innovatieprijs ter waarde van 35.000 euro die jaarlijks wordt uitgereikt aan duurzaamheidspioniers. ‘We kunnen nu sneller een prototype bouwen dat vijftig liter zeewater per dag kan zuiveren’, zegt Rajesh. ‘Het brengt ons weer een stap dichter bij ons doel: een wereld zonder waterschaarste.’
Biologische spons
Het bijzondere aan de technologie van Aestuarium is dat het proces wordt aangestuurd met licht. ‘Als we groen licht op de bacteriën schijnen, absorberen ze het zout’, legt Rajesh uit. ‘Bij rood licht geven ze het zout weer af. Die rode lichtfunctie zijn we nog aan het ontwikkelen, maar in theorie moet dat gewoon kunnen.’
De bacteriën zitten veilig opgesloten in bolletjes van ongeveer een centimeter doorsnee – vergelijkbaar met de balletjes in bubbletea of haribosnoepjes. Water en zout kunnen naar binnen, de bacteriën blijven erin.
Het belangrijkste voordeel is de snelheid. Natuurlijke bacteriën hebben ongeveer tachtig dagen nodig om 40 procent van het zout uit water te halen. De aangepaste bacteriën van Aestuarium doen dit in één dag. Dat maakt het proces 2,5 keer energiezuiniger dan omgekeerde osmose – de huidige standaardtechniek waarbij water onder hoge druk door een filter wordt geperst. Ook de kosten liggen naar verwachting 50 procent lager.
De technologie richt zich specifiek op natriumchloride, gewoon keukenzout. Dat vormt 80 procent van alle zouten in zeewater. Aestuarium ziet de bacteriën daarom vooral als voorbehandeling voor bestaande ontziltingsinstallaties. ‘Onze technologie kan het grootste deel van het zout eruit halen, zodat het hele systeem veel energiezuiniger werkt’, aldus Rajesh.
Van studentencompetitie naar startup
Het verhaal van Aestuarium begint in 2022, toen Rajesh als eerstejaars in Maastricht meedeed aan iGEM, een prestigieuze internationale competitie opgezet door MIT. Studenten ontwikkelen daarbij biologische oplossingen voor wereldproblemen. Het twaalfkoppige team van de Universiteit Maastricht won een zilveren medaille in Parijs.
Waar de meeste teams daarna stoppen, besloot Rajesh met een deel van het team door te gaan. In oktober 2023 richtten ze Aestuarium officieel op als onafhankelijk bedrijf. Ze zijn wel nog nauw verbonden met Maastricht via het Center for Entrepreneurship van de universiteit.
Het team bestaat uit zes personen. Naast Rajesh zijn dat Neha Silva (operationeel directeur) en Mathis Ben Harira (technisch directeur) als mededirecteuren. Zij bezitten de meerderheid van de aandelen. Daarnaast zijn er drie teamleden: Sinan Haciibrahimoglu (financieel directeur), Camilla Micheli (productontwikkelaar) en Lara Anderegg (veiligheid en compliance).
Alle drie de directeuren zijn begin twintig en hebben een bachelor in biologie of biochemie behaald in Maastricht. Silva en Ben Harira doen nu een master in Utrecht. Rajesh heeft een tussenjaar genomen om fulltime aan de startup te werken. ‘Het idee is dat we rouleren’, zegt hij. ‘De andere twee namen eerst een tussenjaar terwijl ik nog studeerde. Nu doe ik het.’
Die masterdiploma’s zijn belangrijk, benadrukt Rajesh. ‘Het laat zien dat we weten waar we het over hebben. We zijn allemaal nog jong. Bachelorstudenten richten normaal gesproken geen deeptech-startup op. Een master geeft validatie.’
Jumbo en lab combineren
Op dit moment krijgt niemand in het team salaris. ‘Alles gaat naar het lab, naar apparatuur en experimenten’, zegt Rajesh. ‘Dat is de belangrijkste reden waarom we zo lean hebben kunnen opereren.’
Om bij te verdienen, werkt Rajesh in de weekenden bij de Jumbo. ‘Het lab is alleen van maandag tot en met vrijdag open, van negen tot vijf’, legt hij uit. ‘Ik wilde een baan in het weekend zodat ik mezelf kan onderhouden. De Jumbo is nu de beste optie. Ik ben nog jong, dus ik maak me er niet zo druk om. Het is gewoon vakkenvullen. Dat is prima.’
Tot nu toe heeft Aestuarium verschillende prijzen gewonnen en financiering binnengehaald via crowdfunding en competities zoals Brightlands Startup Challenge. Daarna volgde een pre-seedinvestering van accelerator Rockstart uit Amsterdam. Ook kreeg het bedrijf 50.000 euro subsidie van regionale ontwikkelingsmaatschappij LIOF. Daar komt nu dus de 35.000 euro van de Marc Cornelissen Brightlands Award bij.
Stap voor stap opschalen
Aestuarium werkt momenteel aan een prototype dat 50 liter zeewater per dag kan ontzilten. Het team huurt laboratoriumruimte bij CHILL op de Brightlands Chemelot Campus in Sittard-Geleen. De volgende stap is een proefinstallatie van duizend liter per dag, waarschijnlijk op de watercampus bij Wetsus in Leeuwarden.
‘We willen stap voor stap opschalen’, benadrukt Rajesh. ‘We hebben gezien dat veel biotechbedrijven falen, omdat ze stappen overslaan. Ze gaan van klein naar groot en dan werkt het ineens niet meer. Ze hebben geen geld meer en weten niet wat er is gebeurd. Wij nemen de tijd om elke stap goed te testen.’
Na de proefinstallatie van duizend liter volgt er een van tienduizend liter per dag. Het einddoel is een commerciële installatie van 200.000 liter per dag. ‘Dan werken we met een klant om een volledige installatie te bouwen’, zegt Rajesh. ‘Een groot ontziltingsbedrijf dat de engineering en bouwcapaciteit heeft. Wij zijn van de biotech, zij kunnen het opschalen.’ Rajesh verwacht dat de technologie over drie jaar op dat punt is.
Wereldwijde ambities
Aestuarium is niet van plan zelf overal ontziltingsinstallaties te bouwen. ‘Dat zou te veel tijd en investeringen kosten’, zegt Rajesh. ‘We willen dat de oplossing sneller beschikbaar is.’ Daarom kiest het bedrijf voor een licentiemodel. De technologie wordt in licentie gegeven aan grote waterbedrijven of overheden die water nodig hebben voor hun regio.
Daarnaast produceert Aestuarium de bacteriën zelf en verkoopt deze op abonnementsbasis. ‘De bacteriën hebben een levensduur’, zegt Rajesh. ‘Na een paar dagen moeten ze vervangen worden. We sturen een nieuwe batch, zoals een inktcartridge voor printers.’
De belangrijkste markt is het Midden-Oosten, waar de grootste ontziltingsinstallaties ter wereld staan. Sommige zuiveren tot een miljard liter zeewater per dag. Op langere termijn wil Aestuarium uitbreiden naar ontwikkelingslanden. ‘In India en Afrika is waterschaarste een enorm probleem. Die landen zijn juist afhankelijk van betaalbare oplossingen. We willen ervoor zorgen dat ontzilting toegankelijk wordt voor iedereen.’
Maar ook in Europa is de technologie relevant. Rajesh noemt het voorbeeld van uientelers op Schouwen-Duiveland die last hebben van verzilting. ‘We hebben gesproken met LTO Nederland. Die boeren zien hun productie de afgelopen jaren dramatisch dalen omdat zeewater in het grondwater sijpelt. Voor hen zou betaalbare ontzilting een uitkomst kunnen zijn.’
