Je wilt een paar windmolens op je bedrijfsterrein zetten. Niet van die grote joekels, van het formaat windpark op zee. Maar je weet dat je zelfs met kleinere exemplaren bonje gaat krijgen met de woonwijk die aan jouw terrein grenst. Wat doe je?
Je maakt in de lokale media trots het nieuws bekend dat je windmolens gaat plaatsen en hoeveel je investeert in de energietransitie. Je buren reageren woedend, windmolens in hun achtertuin. Dat nooit. Het actiecomité bereidt zich al voor op een lange strijd. Als dilemmalogica een quiz was, dan scoor je nu nul punten, zero points.
Dat is het niet, het is een manier van communiceren die is ontwikkeld bij de Nederlandse overheid. Die worstelt namelijk voortdurend met dilemma’s. Veel politieke besluiten doen gewoon pijn. Met dilemmalogica worden ongemak, weerstand en tegenstellingen niet weggepoetst. Ze worden juist zichtbaar gemaakt en erkend.
De grondlegger van dilemmalogica is Guido Rijnja, zowat met pensioen, maar jarenlang het boegbeeld van de Nederlandse overheidscommunicatie. Begonnen in de tijd dat zijn werkgebied nog voorlichting heette, waarbij de overheid vertelde en de burger luisterde. Het klassieke zenden en ontvangen.
Die tijden zijn voorbij, niet alleen bij de overheid. Ook bedrijven en allerlei andere instanties stuiten vaak op een muur van onwil en onbegrip. Volgens Rijnja is daar alleen beweging in te krijgen, door het probleem te omarmen. ‘Communicatie begint bij het probleem, niet bij de oplossing’, zegt hij in zijn afscheidsinterview.
Drie stappen voor effectieve communicatie
Dat betekent ook dat er wordt geluisterd naar wat er wringt en bij wie. Dat de zorgen worden erkend, dat er oog is voor de verschillende standpunten en liefst ook voor wat daaronder schuilgaat. ‘Je maakt pas echt contact als je ergens tussen durft te staan. Niet als je een oplossing komt uitleggen, maar als je samen het probleem onder ogen durft te zien.’
De volgende stap is al die verschillende zienswijzen in kaart brengen, inclusief de opties, de voor- en nadelen. Schets ze als een spanningsveld: duurzamer energie opwekken betekent soms ook dat er windmolens vlak bij een woonwijk moeten worden geplaatst.
Alleen al door die bandbreedte en ruimte te creëren, worden er overeenkomsten ontdekt. Met die gedeelde waarden en opvattingen ontstaat vaak de wil om te kijken wat er dan wel kan. Dat is de weg naar stap drie: meer begrip voor elkaar, voor elkaars grenzen en de vervolgstappen.
Dilemmalogica vraagt dus niet om een oplossing, maar om het zoeken naar gemeenschappelijke raakvlakken. Wat delen mensen wel, denk aan waarden, zorgen of doelen? Zijn er op basis daarvan afspraken te maken? Wie kan welke stap zetten? En wat is daarvoor nodig van elkaar? Zo ontstaat een keuze die onderbouwd kan worden en die recht doet aan de situatie en de betrokkenen.
Uitweg voor bedrijven die gevoelige beslissingen moeten nemen
Met zijn jarenlange inzet voor deze aanpak heeft Rijnja een omslag in gang gezet bij de overheid: van managementdenken naar contactdenken. En zijn aanpak sijpelt nu ook door naar nuts- en commerciële bedrijven, merkt Mignon van Halderen, partner bij de Reputatiegroep en auteur van Thought leadership.
Steeds meer bedrijven en organisaties beginnen die dilemmalogica nu ook toe te passen. Of toch op z’n minst ermee te experimenteren. ‘Er zijn zo ongelooflijk veel moeilijke kwesties en complexe opgaven. Dan is er altijd best wel snel de neiging om zwart-wit te gaan denken. Dat is ook menselijk. Dilemmalogica is een manier om daar genuanceerder naar te kijken’, zegt ze tegen MT/Sprout.
Voor commerciële bedrijven is dilemmalogica echt een uitweg, vindt ze, omdat ze minder snel in de verdediging moeten schieten. Bedrijven moeten werken aan duurzaamheid, maar er zijn ook commerciële belangen. ‘Als je het gevecht tussen die twee uitlegt, dan snappen mensen dat wel. Maar zolang je het niet uitlegt, blijf je dus tekeergaan tegen elkaar.’
Het omarmen van dilemma’s schuurt natuurlijk wel. Van Halderen: ‘Dat mag ook, maar ga ook op zoek naar de overeenkomsten. Waar lopen de meningen uiteen en waar zit de verbinding? Waar zit de bandbreedte waar je elkaar wel kunt vinden? Eigenlijk is dat zoeken naar die balans een heel natuurlijk proces.’
Een uitgebreide versie van dit artikel verscheen eerder op MT/Sprout. MT/Sprout is onderdeel van MT MediaGroep, net als Change Inc.
Lees ook:
- Chinese windmolenbouwer ziet toekomst in windturbine met twee wieken
- Zigzagbeleid met wind op zee: wat een nieuw kabinet beter kan doen
- Nederlandse drijvende windturbine is goedkoper, steelt geen wind en kan een orkaan aan
