‘Je hebt geluk, mooier dan dit kan bijna niet’, zegt manager business development Aris Molenaar van North Sea Farmers, als we op een zonnige vrijdagmorgen in juli de haven van Scheveningen verlaten op weg naar de eerste zeewieroogst bij windpark Hollandse Kust Zuid. Licht briesje, kalme zee. Maar dat had ook anders kunnen zijn. De Noordzee staat bekend als een gebied waar het aardig kan spoken. ‘Als het slecht weer is, moet je rekening houden met golven van 6 tot 8 meter hoog’, aldus Molenaar.
We varen met een klein, catamaranachtig transportschip – de Condor van rederij Vrolijk – met een snelheid van ongeveer twintig zeemijl per uur richting het windpark, dat zo’n 18 kilometer uit de kust ligt. Daar staan 139 windturbines van energiebedrijf Vattenfall met een vermogen van 11 megawatt per stuk. De gigantische windmolens hebben turbinebladen van 97 meter lang en een rotordiameter van liefst 200 meter.
Credits: Féline de Boer/ Change Inc.
Tussen de kolossen zit flink wat ruimte, want de turbines staan pakweg een kilometer van elkaar verwijderd. In zo’n tussenruimte heeft North Sea Farmers het demonstratieproject North Sea Farm 1 opgezet voor zeewierteelt. Het kweekgebied bestaat uit een smalle strook van iets meer dan 200 meter met twee boeien aan weerszijden. Elke boei is via een kabel verankerd met de zeebodem.
Het geheel is opgedeeld in vier drijvende buisstukken. Aan die buizen hangen netten tot drie meter diep waar het zeewier op groeit. Als je vanaf de zeebodem zou kijken, heeft de opstelling iets weg van een gigantisch volleybalnet.
Zeewier telen op schaarse ruimte tussen windmolens op zee
De netten zijn in november 2024 onder water geplaatst, nadat ze op land waren voorzien van gelijmd zeewierzaad. ‘Na die operatie moesten de netten binnen acht uur op de zeelocatie worden gehangen’, vertelt Molenaar.
Zeewier groeit relatief snel en idealiter vindt de oogst na zeven maanden plaats, in mei. Omdat het lastig was om een goed uitgerust oogstschip te huren én dit te combineren met geschikte weersomstandigheden, heeft de oogst van het demonstratieproject uiteindelijk twee maanden vertraging opgelopen. Het oogsten houdt in dat een plat schip de netten met een kraan uit het water haalt, waarna het zeewier wordt losgesneden en verzameld in emmers.
Credits: Féline de Boer / Change Inc.
Je kunt geoogst zeewier zonder verdere bewerking direct eten, waarbij opvalt dat het niet overdreven zout smaakt. In dit geval niet heel verwonderlijk, want de bruine zeewiersoort die is geteeld bij windpark Hollandse Kust Zuid, draagt de naam ‘suikerwier’ (Sacccharina latissima).
Het demonstratieproject met een looptijd van ruim een jaar wordt uitgevoerd door brancheorganisatie North Sea Farmers, die 2 miljoen euro financiering heeft ontvangen van het Amazon Right Now Climate Fund.
Het doel van het project is tweeledig: aantonen dat het mogelijk is om bij windparken op de Noordzee een commercieel model op te zetten voor het telen van zeewier, in combinatie met wetenschappelijk onderzoek naar onder meer de CO2-impact en de invloed op de biodiversiteit van zeewierboerderijen. Zo is er bij de constructie die de netten aan de bodem verbindt ook ruimte gecreëerd voor de ontwikkeling van schelpen en zeeleven.
Het klimaatfonds van Amazon heeft een totale omvang van 100 miljoen dollar en werkt wereldwijd in landen en regio’s waar de Amerikaanse techreus medewerkers en activiteiten heeft. ‘We kiezen altijd voor projecten die duurzame oplossingen bieden voor de lokale omgeving’, geeft global lead Jasmine Hyman van Amazon’s Right Now Climate Fund aan. ‘Dit project sluit perfect aan bij de Nederlandse expertise op het gebied van maritieme technologie, terwijl het ook inventief inspeelt op de omgang met schaarse ruimte, waar een land als Nederland standaard mee te maken heeft.’
Legio toepassingen voor zeewier: van vleesvervanger tot verpakkingsmateriaal
Zeewier is een eiwitrijk product met veel toepassingsmogelijkheden. Het kan onder meer worden gebruikt als alternatief voor vlees in de voedingsindustrie, voor biostimulanten en als bioplastic in de verpakkingsindustrie. Verder kent zeewier ook toepassingen voor textiel en cosmetica.
Vers geoogst zeewier op de Noordzee: bruin suikerwier (Saccharina latissima). Credits: Fëline de Boer / Change Inc.
Voor het project bij windpark Hollandse Kust Zuid heeft North Sea Farmers diverse partijen bijeen gebracht, waaronder projectontwikkelaar Simply Blue Group, offshorebedrijf Van Oord, Doggerland Offshore en biotechbedrijf Algaia, dat zeewier gebruikt als grondstof voor agri-ingrediënten en cosmetica.
Ook Vattenfall is betrokken bij het demonstratieproject, aangezien het energiebedrijf een belangrijke stakeholder is bij wat er gebeurt in het zeegebied tussen de windturbines van Hollandse Kust Zuid.
Plaatselijke condities spelen een grote rol bij het telen van zeewier, dat een enorme variëteit aan soorten kent. Zeewier groeit op basis van zonlicht, water en de opname van CO2, waarbij de helderheid van het zeewater mede bepaalt hoe diep het zeewier groeit. ‘Om fotosynthese te laten plaatsvinden moet er voldoende licht kunnen doordringen tot de diepte waar je de zaden plaatst’, legt Molenaar van North Sea Farmers uit.
Netten van 3 meter diep in de Noordzee zijn dus een limiterende factor voor de maximale grootte van een verticale zeewierakker, die bij het demonstratieproject een omvang had van ongeveer 600 vierkante meter. ‘Daar staat wel tegenover dat er relatief weinig interferentie is met vissen en andere zeedieren, die doorgaans op lagere niveaus zitten’, geeft Molenaar aan.
Manager business development Aris Molenaar van North Sea Farmers bij zeewierboerderij NSF 1. Credit: Féline de Boer / Change Inc.
Een duidelijk voordeel van het benutten van de zeeruimte tussen de windmolens is ook dat er geen concurrentie is met andere economische activiteiten. Zo mogen commerciële schepen niet tussen de windmolens doorvaren en kan er ook niet gevist worden.
Molenaar geeft aan dat je op een gebied van pakweg tien vierkante kilometer in een windmolenpark een opstelling kunt maken met ongeveer vierhonderd uitgelijnde zeewiernetten van telkens tweehonderd meter lang en drie meter diep. North Sea Farmers stelt dat er voor de gehele Noordzee een potentie ligt om zeker vijfduizend tot tienduizend vierkante kilometer in te ruimen voor zeewierteelt, met een geraamde opbrengst van zo’n 10 miljoen ton zeewier per jaar.
Offshore zeewierboerderij: onderzoek naar CO2-impact en biodiversiteit
Als de zeewierteelt op de Noordzee inderdaad opschaalt naar industriële niveaus, is het cruciaal om het duurzame karakter te bewaken. Zo hebben wetenschappers onder meer gewezen op mogelijke concurrentie tussen zeewier en fytoplankton bij het verkrijgen van nutriënten als stikstof en fosfor. Verder is het de vraag hoe de CO2-impact van zeewier zich ontwikkelt.
Een voordeel van zeewier is dat het tijdens de groeifase CO2 opneemt, maar de netto CO2-voetafdruk kan variëren, afhankelijk van hoe zeewier wordt benut. Als zeewier bijvoorbeeld in toepassingen voor voeding komt, zal bij consumptie ervan opgeslagen koolstof weer vrijkomen. Aan de andere kant kan verwerking in vaste stoffen de opgenomen CO2 juist voor langere tijd vastleggen.
Om beter inzicht te krijgen in dergelijke processen heeft het Right Now Climate Fund van Amazon bij de financiering de North Seam Farm 1 een deel van het geld gereserveerd voor wetenschappelijk onderzoek. Onderzoekers van het Plymouth Marine Laboratory, Deltares en Silvestrum Climate Associates hebben met satellietdata en bezoeken aan het demonstratieproject metingen gedaan om de CO2-opslag en mogelijk bredere effecten op het ecosysteem van de zee in kaart te brengen.
‘Het project is enerzijds bedoeld om een proof of concept te bieden voor de commerciële teelt van zeewier bij windparken, maar nadrukkelijk ook om het potentieel voor het beperken van CO2-emissies in kaart te brengen en limieten waar je rekening mee moet houden met het oog op biodiversiteit’, geeft Hyman van Amazon aan.
Volgende stap: zeewierketen die vraag en aanbod verbindt
Met de afronding van de eerste oogst van de zeewierboerderij bij windpark Hollandse Kust Zuid, ligt de volgende uitdaging bij het opschalen van een keten die vraag en aanbod verbindt. ‘Er liggen veel kansen voor zeewier en dit project dient als inspiratie om aan de industrie te laten zien wat er mogelijk is’, zegt Molenaar van North Sea Farmers.
‘Belangrijk in het vervolgtraject is dat er niet alleen wordt gekeken naar de productiekant, maar ook naar het aanjagen van de vraagkant. Dat wordt essentieel voor het opschalen van de commerciële zeewierteelt. Een productiesubsidie vergelijkbaar met de eerste jaren van windenergie op zee kan daarbij een heel belangrijke impuls zijn voor het stimuleren van de vraagkant.’
