Teun Schröder
28 april 2025, 10:10

VK start controversieel experiment om met stofdeeltjes zonlicht te blokkeren

In het Verenigd Koninkrijk willen wetenschappers binnenkort een test uitvoeren waarbij duizenden minuscule deeltjes de lucht in worden geschoten. Deze deeltjes moeten zonlicht weerkaatsen waardoor de opwarming van de aarde beperkt wordt. Het proces valt onder de noemer geo-engineering; een controversiële en mogelijk riskante manier om klimaatverandering te bestrijden.

Getty Images 104374911 Door zonlicht te weerkaatsen met stofdeeltjes hopen de wetenschappers de aarde af te koelen. | Credits: Getty Images

De Britse wetenschappers houden het van tevoren uitvoerig geteste experiment klein, beloven ze. Het plan is om een klein deel van de zonnestralen die neerdalen op de aarde te reflecteren met minuscule deeltjes die de lucht in worden geschoten. De resultaten van dit onderzoek moeten de wetenschappers waardevolle inzichten geven over de potentie van de techniek. Ergens in de komende week geeft de Britse overheid het project waarschijnlijk officieel groen licht. Aan het experiment hangt een prijskaartje van 50 miljoen pond (bijna 60 miljoen euro).

Vulkaanuitbarsting

Het onderzoek put inspiratie uit wat er gebeurt tijdens een vulkaanuitbarsting. Door de dikke rookwolken die bij uitbarstingen gepaard gaan, wordt de zon deels geblokkeerd en kan de aarde tijdelijk afkoelen. Maar net als een vulkaanuitbarsting is geo-engineering niet zonder risico’s. Geregeld kunnen voorstellen voor geo-engineering dan ook rekenen op flinke weerstand.

Onvoorspelbare gevolgen

Het belangrijkste argument dat wordt aangedragen door critici, is dat het extreem moeilijk te voorspellen is wat er precies gebeurt als de zon tijdelijk wordt afgeschermd. Zo zouden in het ergste geval weerpatronen kunnen verschuiven met desastreuze gevolgen voor de landbouw. Een fundamenteler kritiekpunt is dat geo-engineering de druk wegneemt om daadwerkelijk iets te doen aan klimaatverandering, zoals de uitstoot van grote bedrijven verlagen.

Tipping points

De test in het VK wordt uitgevoerd door het Advanced Research and Innovation Agency, onderdeel van de Britse overheid. Volgens hoofdonderzoeker Mark Symes is de ernst van klimaatverandering op dit moment zo nijpend dat geo-engineering serieus in overweging genomen dient te worden. Volgens hem worden de risico’s op de ineenstorting van vitale ecosystemen met de dag groter.

“De ongemakkelijk waarheid is dat, met de huidige snelheid waarmee de aarde opwarmt, verschillende tipping points nog deze eeuw kunnen plaatsvinden”, zegt
Symes tegen The Guardian. “Na met honderden onderzoekers te hebben gesproken kwamen we tot de conclusie dat we een cruciaal onderdeel in ons begrip [van geo-engineering] missen, namelijk fysieke data uit de echte wereld.”

Verder zegt Symes dat er geen schadelijke stoffen worden gebruikt. Voorafgaand aan het experiment wordt er een milieueffectrapportage gepubliceerd en omwonenden zullen worden ingelicht. Meer details over het experiment, bijvoorbeeld wat voor minuscule deeltjes precies de lucht in gaan, wordt in de komende weken bekend gemaakt.

Mexicaanse boeren

Zo’n twee jaar geleden haalden Mexicaanse boeren nog het nieuws vanwege hun verzoek aan de overheid om een andere type geo-engineering te benutten: cloud seeding. Bij dit proces worden wederom kleine deeltjes de lucht in geschoten, maar in dit geval om wolkenvorming en daarbij neerslag te stimuleren. Cloud seeding moet de Mexicaanse boeren helpen hun akkers te bewateren nu die met het jaar droger worden. Dit project moet nog dit jaar van start gaan.

Lees ook:

Opmerkelijk: Nederland kan door klimaatverandering niet warmer, maar kouder worden

Het nieuwe inzicht heeft alles te maken met de Atlantische Golfstroom. Die is onderdeel van een wereldwijd systeem zeestromen die de temperatuur op land beïnvloeden. Door klimaatverandering zwakt de Atlantische Golfstroom af, laten metingen in zee zien. Waar het eerst als zeer onwaarschijnlijk werd gezien dat deze stilvalt, houden klimaatmodellen nu wel rekening met dit scenario. Opmerkelijk Soms stuit je als redactie op nieuws waarbij een wenkbrauw omhoog schiet. Die ene vreemde innovatie, een onverwacht effect van klimaatverandering of een staaltje menselijke onhandigheid. Opmerkelijk dus. In deze rubriek deelt Change Inc. de opmerkelijkste vondst van afgelopen week.Ander klimaat Mocht de Atlantische Golfstroom stilvallen, dan krijgt Nederland te maken met een ander klimaat. De temperatuur zakt dan wat onder andere kan leiden tot meer droogte, zwaardere stormen en een nog hogere zeespiegelstijging. De gevolgen zouden binnen twintig jaar al merkbaar kunnen zijn. "We weten niet zeker of het gaat gebeuren, dat is waar", zegt KNMI-oceanograaf Sybren Drijfhout tegen NOS. Hij doet al dertig jaar onderzoek naar de Golfstroom en hield onlangs een presentatie op het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. "We zijn bezorgd omdat we vijf jaar geleden dachten dat dit een onwaarschijnlijk rampenscenario was. Maar met de nieuwste klimaatmodellen zien we opeens dat de kans echt een stuk groter is." Brits onderzoek Recent deed Met Office, het Britse KNMI, ook onderzoek naar de oceaanstromingen. Het instituut gebruikte ruim dertig simulatiemodellen. Daarmee draaiden wetenschappers aan de ‘knoppen’ van het klimaatprobleem, denk aan de hoogte van de CO2-uitstoot en de snelheid van de smeltende ijskappen. Hun conclusie luidde destijds: zelfs bij het volledig opendraaien van al die knoppen, zal de oceaanstroom deze eeuw hoogstwaarschijnlijk niet stil komen te vallen. Dat neemt niet weg dat de kracht van de stroming ernstig terug kan lopen. Weerpatronen en mariene ecosystemen raken dan zo erg in de war dat we dat in Europa én Nederland gaan merken. Onzekerheid Er is dus veel onzekerheid, en juist daarom wordt extra onderzoek gedaan. Co Verdaas, deltacommissaris en leider van het onderzoek: “Met de kennis van nu is het meest waarschijnlijke scenario nog steeds dat het warmer gaat worden. Alleen is dit een nieuw inzicht dat we niet kunnen negeren.” Meer van de rubriek Opmerkelijk: Opmerkelijk: Stroom opwekken met regen Opmerkelijk: Maanbasis stap dichterbij dankzij zonnepanelen gemaakt van maanstofOpmerkelijk: Geopolitieke onrust vraagt om uitzondering Defensie op milieuregels