In dit drieluik neemt Change Inc. de verkiezingsprogramma’s van twaalf politieke partijen door, op alfabetische volgorde. Daarbij wordt puur gekeken naar de uitingen in die programma’s, niet naar het daadwerkelijk stemgedrag van partijen in de Tweede Kamer. De redenaties bij de opgesomde standpunten zijn partij-eigen en worden niet aangevuld met factchecks of reflecties door Change Inc.
SGP
De Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) mag dan bekendstaan als zeer conservatief; als het over klimaat gaat blijkt dat erg mee te vallen. God heeft immers de aarde gemaakt, en die moeten we beschermen. Of, zoals de SGP schrijft: ‘De schepping zucht onder de gevolgen van de zonde.’
De uitstoot van broeikasgassen ‘moet en kan omlaag’, vindt de partij, al wil ze wegblijven van ‘doorgeslagen maakbaarheidsdenken’. Want: ‘We hebben onze verantwoordelijkheid te nemen, maar wel in de wetenschap dat God erboven staat.’ SGP wil daarbij prioriteit geven aan de aanpak van de huidige wegwerpmaatschappij. Ons consumptiegedrag is ‘de vergeten kant van klimaat- en milieubeleid’, stelt ze.
Een greep uit de klimaatstandpunten van de SGP:
- De vraag naar producten en (schaarse) grondstoffen verlagen, onder meer door het verlaagde btw-tarief voor reparatiediensten uit te breiden, een fikse heffing op kledingstukken die maar kort meegaan en onderzoek naar de mogelijkheid om de btw op hergebruikte bouwmaterialen te verlagen;
- De vraag naar groen staal en andere duurzaam geproduceerde industriële producten stimuleren;
- Het gebruik van milieubelastende brandstoffen in de komende drie decennia zo veel mogelijk afbouwen, maar niet door ons wettelijk vast te pinnen op concrete doelen voor reductie van de CO2-uitstoot. Daarvoor is de situatie te complex;
- Streven naar eenderde minder energiegebruik in de komende twee decennia. De resterende energiebehoefte zo veel uit duurzame energie halen, maar de Noordzee niet volbouwen met windparken vanwege de gevolgen voor het ecosysteem en de ruimte voor de visserij. Meer inzet op ontwikkeling en opschaling van alternatieve energiebronnen met een meer voorspelbare productie, zoals aquathermie, geothermie, kernenergie en getijdenenergie;
- De winning uit kleine gasvelden stimuleren en faciliteren, want aardgas blijft voorlopig een belangrijke brandstof en is relatief schoon;
- Energiehubs bij onder meer bedrijventerreinen faciliteren en energiecoöperaties hiervoor meer ruimte geven. Elektrolysers en grootschalige batterijen vrijstellen van het betalen van nettarieven. De rekening van de investeringen in het elektriciteitsnet uitsmeren in de tijd via bijvoorbeeld een amortisatiefonds;
- De ontwikkeling en introductie van onder meer solid statebatterijen stimuleren, want de productie van lithium-ion batterijen gaat gepaard met aanzienlijke lokale milieuvervuiling;
- Extra investeringen van het Rijk in het Warmtefonds en de Investeringsregeling Subsidie Duurzame Energie;
- Import van voedsel dat niet volgens de Europese maatlat voor voedselveiligheid, dierenwelzijn en milieu geproduceerd is, belasten en zo veel mogelijk weren, waarbij de opbrengst zoveel mogelijk wordt geïnvesteerd in verduurzaming van de landbouw.
SP
Met de kop ‘Een sociale klimaatrevolutie’ gaat de Socialistische Partij (SP) terug naar haar roots. Het doel: schone energie wordt toegankelijk en betaalbaar voor iedereen. De SP wijst erop dat het kapitalisme de bron van de klimaatcrisis is. Als we ons klimaat willen redden, moet winst niet meer boven alles gaan.
Als het aan de partij ligt wordt de energievoorziening dan ook genationaliseerd en komen energiebedrijven in publieke of lokale handen. Het energielabel wordt automatisch meegenomen in de huurprijs, openbaar vervoer wordt gratis. De energiebelasting voor huishoudens gaat omlaag, die voor grootverbruikers omhoog. Dat alles is onderdeel van een ‘grootschalige reddingsoperatie’ om de klimaatcrisis te bestrijden.
Een greep uit de klimaatstandpunten van de SP:
- Stoppen met fossiele subsidies en investeren in een sterke, innovatieve en schonere economie bij onder meer Tata Steel in IJmuiden, bedrijven op Chemelot in Limburg of in de Rotterdamse Haven, met goede randvoorwaarden en heldere regels door de overheid;
- De energierekening van huishoudens verlagen door publiek gefinancierde zonnepanelen op alle geschikte daken te leggen. De salderingsregeling over zonnepanelen niet afschaffen zonder goed alternatief;
- Private warmtebedrijven Eneco, Vattenfall en Ennatuurlijk overnemen en omvormen tot publieke, regionale warmtebedrijven;
- Een werknemersfonds oprichten dat zorgt voor omscholing en financiële overbrugging van medewerkers van onduurzame bedrijven die moeten sluiten;
- De CO2-heffing behouden om ervoor te zorgen dat bedrijven investeren in schonere technieken;
- Investeren in het uitbreiden van windparken op zee, zonnepanelen op alle geschikte daken, aardwarmte, groene waterstof en opslagcapaciteit voor (tijdelijk) overtollige groene elektriciteit. Geen bouw van kerncentrales, geen gaswinning onder de Noordzee en Waddenzee, wel fors investeren in uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet;
- Gratis openbaar vervoer, goedkopere internationale treintickets, belasting op kerosine en een vliegtaks voor wie vaak het vliegtuig neemt;
- Stoppen met de wegwerpeconomie door het right to repair in te voeren, overbodige verpakkingen te verbieden, statiegeld uit te breiden en strengere kwaliteitseisen voor kleding in te voeren;
- Exportgerichte bio-industrie vervangen door gezinsbedrijven die lokaal produceren, met ruimte voor voedselbossen, regeneratieve landbouw en agroecologische initiatieven. Inkomensondersteuning voor boeren in tijden van crisis, bijvoorbeeld bij misoogsten door droogte of overstromingen.
Volt
Fikse bosbranden, vervuilende industrieën en intensieve landbouw: Volt draait er niet omheen. De onderwerpen komen al in de tweede alinea van het verkiezingsprogramma aan bod, en dat zet de toon voor de rest. ‘Stop Tata Steel’ springt meteen in het oog en het eerste hoofdstuk heet ‘Klimaatneutraal in 2040’. De partij is er duidelijk over: ze staat voor een toekomst met schone lucht, schoon water, ruimte voor natuur en betaalbare schone energie.
Geheel in lijn met haar Europese aard wil Volt onder meer bouwen aan een Europese Energie-unie, bijvoorbeeld door de koppeling van elektriciteitsnetwerken binnen de EU verder uit te breiden en gezamenlijk waterstof en gas in te kopen.
Een greep uit de klimaatstandpunten van Volt:
- Wettelijk vastleggen dat Nederland en de EU in 2040 klimaatneutraal zijn, ofwel een netto CO2-reductiepercentage van 100 procent;
- Direct starten met het beëindigen van fossiele subsidies, geen nieuwe vergunningen meer voor olie- en gasboringen en nieuwe kolenmijnen;
- Tata Steel zo snel mogelijk sluiten en vervangen door ‘Tata-stad’ met duurzame bedrijven en klimaatvriendelijke woningen. Groen staal produceren in andere EU-landen en het geld dat nu is gereserveerd voor maatwerkafspraken inzetten voor het schoonmaken van de vervuilde grond en voor omscholing en begeleiding naar nieuw werk;
- Het belastingstelsel hervormen zodat voor alle Nederlandse broeikasgasuitstoot een minimale CO2-prijs geldt, en de opbrengsten inzetten voor snellere verduurzaming en alternatieven voor inwoners en bedrijven. Voor de industrie een belasting invoeren voor luchtvervuiling;
- Wind- en zonne-energie als basis van een betrouwbare, betaalbare en klimaatneutrale energievoorziening, aangevuld met kernenergie, plus groene waterstof voor de zware industrie. Ook meer Europees onderzoek naar kernfusie;
- Nieuwe klimaatmaatregelen toetsen op klimaatrechtvaardigheid, onder meer door lasten eerlijk te verdelen;
- Inzetten op biobased bouwen met lokaal geproduceerde materialen, zo veel mogelijk modulair en prefab, en circulair bouwen de standaard maken via de Nationale Aanpak Biobased Bouwen (NABB);
- Streven naar 25 procent biologische landbouw in 2030, een verbod op megastallen en de productie en consumptie van plantaardige eiwitten stimuleren;
- Duurzaam reizen relatief goedkoper maken door kerosine te belasten en douanekosten voor internationale vluchten en internationale treinen gelijk te trekken;
- Een reclameverbod voor ultrafast fashion, en een speciale heffing op onduurzame kleding die in Frankrijk al bestaat.
VVD
De liberale Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) noemt vijf grote missies, en het oplossen van de klimaatcrisis is er daar niet één van. Wat wel? ‘Radicale economische groei’ zonder verstikkende regeldruk. Klimaat wordt weinig genoemd, tenzij natuurlijk in ‘ondernemersklimaat’. Klimaatbeleid moet vooral realistisch zijn.
Toch vindt de partij verduurzaming wel nodig, met name om bedrijven ‘ook in de toekomst te laten floreren’ en onafhankelijk te worden van fossiele brandstoffen uit ‘onvrije landen’.
Een greep uit de klimaatstandpunten van de VVD:
- Effectieve en realistische verduurzaming als de weg naar een onafhankelijke, schone economie en een betaalbare energierekening;
- Blijven voldoen aan de Europese verplichtingen op klimaat- en energiegebied, geen aanvullend nationaal beleid zoals de CO2-heffing. Op Europees niveau ook inzetten op circulariteit, langere levensduur van producten en hergebruik;
- De Klimaatwet aanpassen naar Klimaat- en groeiwet, niet enkel gericht op het terugdringen van broeikasgasuitstoot maar ook op energie-onafhankelijkheid en betaalbaarheid;
- Inzetten op CO2-afvang, -verwijdering en -hergebruik;
- Geen nieuwe vliegbelastingen introduceren, maximaal aantal jaarlijkse vliegbewegingen van Schiphol uitbreiden;
- Bouw van kerncentrales versnellen, vóór 2035 de eerste Small Modular Reactor (SMR) in Nederland bouwen;
- De aanleg van energie-infrastructuur versnellen, bedrijven helpen met het flexibiliseren van hun stroomvraag, het makkelijker maken voor bedrijven om energie en netcapaciteit te delen in energiehubs;
- Bedrijven met hoge elektriciteitskosten compenseren door de subsidieregeling Indirecte kostencompensatie (IKC-ETS) te verlengen;
- Mogelijke investeringskorting voor bedrijven die willen verduurzamen.
