Werknemers die zich zorgen maken over thema’s als klimaatverandering en biodiversiteit vormen een stille meerderheid. Ze weten alleen vaak niet dat ze met een grote groep zijn die impact kan maken. Vanuit die gedachte heeft Arjan Keizer (ex-Shell) met onder anderen Hein Brekelmans (ABN AMRO) en Mathieu Baas (TNO) het initiatief Medewerkers voor onze Toekomst gelanceerd.
Change Inc. sprak met het drietal over de beweegredenen om werknemers bij bedrijven te mobiliseren voor verandering, zonder het etiket van activisme.
Werknemers als belangrijke stakeholder
‘Klimaatverandering wordt steeds zichtbaarder, de urgentie neemt toe. Tegelijk lijken de politiek en delen van het bedrijfsleven, in ieder geval tijdelijk, een stapje terug te doen’, zegt Keizer. Hij wijst erop dat er vooral veel aandacht is voor de rol van aandeelhouders bij bedrijven enerzijds, en klimaatactivisten die rechtszaken aanspannen aan de andere kant. ‘De rol van werknemers als belangrijke stakeholder binnen organisaties wordt onderbelicht.’
‘Werknemers hebben te weinig een eigen stem, terwijl juist zij vaak heel goed kunnen beoordelen wat wel en niet realistisch is en waar verandering mogelijk is’, vervolgt Keizer. Datzelfde ziet ook Baas, die stelt dat velen zich zorgen maken en stappen willen zetten, maar niet goed weten hoe ze dat binnen hun organisatie voor elkaar kunnen krijgen.
Keizer werkte zeven jaar bij Shell, onder meer als manager en strateeg op het gebied van emobility en de verduurzaming van bedrijfswagenparken. Afgelopen april gooide hij het roer radicaal om. Hij stopte bij de energiegigant en stortte zich op het opzetten van een nieuwe beweging voor werknemers die de klimaatcrisis serieus nemen.
Hein Brekelmans is al ruim tien jaar duurzaamheidsexpert in diverse functies bij ABN AMRO en trad toe tot het bestuur van de stichting achter Medewerkers voor onze Toekomst. In de aanloopfase is een groep van ruim dertig professionals betrokken geweest. Ook Mathieu Baas van TNO stapte toen in. In zijn rol als corporate social responsibility officer is hij dagelijks met het thema bezig.
Het drietal benadrukt op persoonlijke titel te spreken. Brekelmans: ‘Het gaat niet om kritiek op individuele bedrijven. Dat leidt de aandacht af van het feit dat elk bedrijf worstelt met de spanning tussen winst op de korte termijn en waardecreatie op de lange termijn. De uitdaging is dat we met z’n allen verantwoordelijkheid moeten durven nemen.’
Werknemers als motor achter duurzame verandering
Medewerkers voor onze Toekomst wil een beweging zijn voor en door werknemers die zich binnen hun eigen organisatie hard maken voor positieve verandering op het gebied van duurzaamheid. Het platform is opgezet als een stichting, met voormalig Shell-manager Arjan Keizer als oprichter en voorzitter. De financiering komt van filantropische donateurs.
Werknemers kunnen zich op persoonlijke titel aanmelden, zonder externe zichtbaarheid, om de vertrouwelijkheid van de community te waarborgen. Doel is om voor deelnemende leden zichtbaar te maken dat een grote groep werknemers zich bekommert om een duurzame toekomst, werknemers inspiratie te bieden met voorbeelden van wat anderen doen, en ze aan te sporen tot handelen.
Daarnaast wil Medewerkers voor onze Toekomst bedrijven stimuleren om een veilige werkcultuur te garanderen, een langetermijnfocus voorop te zetten en de urgentie van duurzaamheid nadrukkelijker extern te agenderen.
Normaliseren in plaats van polariseren
Met Medewerkers voor onze Toekomst willen Keizer, Brekelmans en Baas werknemers een stem geven die zich bekommeren om klimaatverandering, maar zich niet noodzakelijk als activist willen profileren. ‘Klimaatactivisten hebben een duidelijke rol in de samenleving, maar niet iedereen voelt zich daartoe aangetrokken. Activisme heeft voor veel mensen een negatieve connotatie, terwijl de groep die zich zorgen maakt om het klimaat wel heel groot is’, geeft Brekelmans aan. Duurzaamheid is volgens hem een maatschappelijke uitdaging die iedereen raakt, ongeacht iemands politieke kleur.
Keizer spreekt in dit verband van ‘normaliseren in plaats van polariseren’. Wat hem betreft gaat het niet om kritiek op individuele bedrijven over bijvoorbeeld specifieke investeringsbeslissingen. ‘Ondernemingen opereren nu eenmaal binnen bepaalde kaders, met geld van aandeelhouders, en hebben te maken met geopolitieke realiteiten.’
Waar bedrijven volgens Keizer wel een meer zichtbare rol kunnen spelen is bij het verdedigen van de wetenschappelijke basis van klimaatverandering en de noodzaak tot actie op alle niveaus. ‘Bedrijven kunnen gezamenlijk de overheid ondersteunen bij het creëren van maatschappelijk draagvlak, als tegenwicht voor bepaalde vormen van populisme. Daar mag je je best collectief over uitspreken, want dat is ontzettend belangrijk als je begrip wilt kweken voor beleidsmaatregelen zoals het beprijzen van CO2-uitstoot en bijmengverplichtingen voor duurzame brandstoffen.’
Interne stem van werknemers bij bedrijven mobiliseren
Keizer, Brekelmans en Baas stellen alle drie dat werknemers een positieve rol kunnen spelen bij dilemma’s rond duurzame keuzes en bredere kostenafwegingen van organisaties.
Baas geeft als voorbeeld de opgave bij TNO om alle gebouwen te verduurzamen, waarbij er zonnepanelen op de daken moesten komen. ‘Daarbij speelde de vraag of we voor de goedkoopste zonnepanelen uit China zouden gaan, omdat dat het meest kostenefficiënt was. Of kies je voor kleinere, lokale producenten in Nederland met een meer duurzame aanpak? Na flink wat discussie is voor het laatste gekozen. Je accepteert dan een meerprijs met het besef dat dit andere financiële keuzes raakt.’
Werknemers worden vaak wel geremd door angst om zich uit te spreken, zowel intern als publiekelijk. Zorgen over mogelijke repercussies zijn in veel gevallen echter niet terecht, zegt Brekelmans. ‘Als je intern zaken aankaart, blijkt vaak dat werkgevers ervoor open staan om te praten. Werknemers willen graag trots zijn op het bedrijf waar ze werken en omgekeerd is het voor werkgevers van groot belang dat ze gewaardeerd worden door hun werknemers. Dus daar kun je heel goed een gesprek over voeren.’
