Donald Trump probeert zijn imago als ‘cryptopresident’ kleur te geven met een nieuwe toezegging: het zou makkelijker moeten worden voor Amerikanen om pensioenbeleggingen in cryptovaluta te stoppen. De koers van de bitcoin schoot in reactie hierop omhoog naar piekniveaus van zo’n 120.000 dollar. Wat betekent dat voor het energieverbruik en de CO2-voetafdruk van crypto?
#1 Bitcoin versus de rest
Bij het energieverbruik en de milieu-impact van cryptovaluta neemt de bitcoin een bijzondere positie in. Dat heeft te maken met de technische opzet van het netwerk waarop de grootste cryptomunt draait. Grofweg kun je zeggen dat je wat betreft de klimaatimpact vooral op de bitcoin moet letten, omdat veel andere cryptomunten zoals ether met een transactiesysteem werken dat veel energiezuiniger is.
De bitcoin werkt op een decentraal, digitaal logboek (de blockchain), waarbij zogenoemde ‘miners’ verantwoordelijk zijn voor het goedkeuren van nieuwe transacties. Dat gebeurt door individuele miners met elkaar te laten concurreren door ze complexe, wiskundige puzzels te laten oplossen. Degene die als eerste zo’n puzzel oplost krijgt het recht om een transactie goed te keuren, zodat die geregistreerd wordt op de blockchain. In ruil daarvoor krijgt de miner een beloning in de vorm van nieuwe bitcoins.
Dit systeem, dat proof of work wordt genoemd, vraagt veel energie. Miners zetten computerkracht in om de puzzels op te lossen en daarbij zijn er een aantal variabelen die het energieverbruik stimuleren. Als de koers van de bitcoin stijgt, wordt het bijvoorbeeld aantrekkelijker om als miner mee te doen aan het goedkeuren van transacties, gelet op de hogere waarde van de beloning in de vorm van nieuwe bitcoins.
In de technische opzet van de bitcoin is echter ingebouwd dat de moeilijkheidsgraad van de op te lossen puzzels varieert met het aantal miners dat actief is. Hoe meer miners meedoen, hoe lastiger de puzzels. En dus: hoe harder de computers moeten rekenen, wat zorgt voor extra energieverbruik. Als er minder miners meedoen daalt de moeilijkheidsgraad van de puzzels juist.
Het duurt daardoor ongeveer even lang voordat een kleinere groep miners een makkelijkere puzzel heeft opgelost als dat het een grotere groep miners kost om een moeilijke puzzel te kraken. Het gevolg is dat de tijd die het kost om een nieuwe transactie op het digitale logboek van de bitcoin te registreren min of meer constant blijft: grofweg elke 10 minuten komt er een nieuw transactieblok bij.
In algemene zin kun je zeggen dat er meer computerkracht wordt ingezet met dito energieverbruik bij een stijgende interesse om in bitcoins te handelen, een stijgende koers van de bitcoin en als gevolg daarvan een hogere activiteit van miners die met elkaar concurreren om transacties goed te keuren.
#2 Amerikaanse pensioenen in crypto
Gelet op het bovenstaande valt niet zomaar te zeggen wat de energie- en klimaatimpact is van de cryptoplannen van Trump. Voorlopig gaat het nog om een verzoek aan Amerikaanse toezichthouders om individuele pensioenbeleggingen van Amerikanen open te stellen voor investeringen in crypto. Amerikaanse werknemers beleggen meestal via vermogensbeheerders voor hun pensioen, dus veel zal afhangen van de manier waarop vermogensbeheerders crypto-investeringen opnemen in hun pensioenaanbod. Daarbij is vooral relevant hoe groot de rol van de bitcoin wordt.
Verder is van belang of de koers van de bitcoin ook op de langere termijn blijft stijgen, aangezien een hogere koers van de bitcoin het in principe aantrekkelijker maakt om als miner mee te doen aan het goedkeuren van transacties en hiervoor extra computerrekenkracht in te zetten.
#3 Bitcoins minen met grijze of groene stroom
Voor de klimaatimpact van het energieverbruik van miners is van groot belang of computers stroom gebruiken uit fossiele of juist CO2-arme bronnen. De Nederlandse econoom Alex de Vries heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar de duurzaamheidsaspecten van de bitcoin. De resultaten zijn te vinden op de site Digiconomist.
Wat blijkt? De geografische locatie waar bitcoinminers opereren heeft grote invloed op het gebruik van groene of juist grijze stroom. Zo was China tot medio 2021 een belangrijk land voor miners. Omdat Chinese miners deels stroom uit waterkracht gebruikten, had hun energieverbruik een relatief lage CO2-voetafdruk.
De situatie veranderde toen de Chinese overheid ingreep met een breed verbod op het minen van bitcoins. Sinds 2022 opereren miners veel meer vanuit de Verenigde Staten en Kazachstan, waarbij ze vooral gebruik maken van stroom uit kolen- en gascentrales. Dat heeft een negatieve invloed gehad op de CO2-voetafdruk van de bitcoin, laat Digiconomist zien.
#4 Stroomverbruik bitcoin fors hoger dan totaal van Nederland
Volgens de Bitcoin Energy Consumption Index van Digiconomist is het huidige elektriciteitsverbruik van de bitcoin op jaarbasis naar schatting zo’n 180 terawattuur, het hoogste niveau ooit.
Een jaarlijks stroomverbruik van 180 terawattuur is fors meer dan het totale Nederlandse elektriciteitsverbruik, dat op jaarbasis iets onder de 120 terawattuur ligt. De bitcoin zit momenteel op een stroomverbruik dat vergelijkbaar is met een land als Polen.
Bron: Digiconomist
#5 VISA heeft fors lagere CO2-intensiteit dan bitcoin
Om tot een schatting van de CO2-voetafdruk van de bitcoin te komen, zijn diverse aannames nodig. Met een conservatieve inschatting kom je volgens Digiconomist uit op een uitstoot van zo’n 100 miljoen ton CO2 per jaar voor de bitcoin. Ter vergelijking: het Nederlandse stroomverbruik – dat inmiddels voor een flink deel gebaseerd is op energie uit wind en zon – was in 2024 goed voor een uitstoot van 23 miljoen ton CO2, ofwel bijna vijf keer zo weinig als dat van de bitcoin.
Vergelijk je het transactienetwerk van de bitcoin met dat van bijvoorbeeld creditcardmaatschappij VISA, dan is volgens Digiconomist sprake van grote verschillen in efficiëntie. Zo kun je met het energieverbruik van één bitcointransactie bijna 800.000 VISA-betalingen doen. En de CO2-voetafdruk van één bitcointransactie staat – rekening houdend met verschillen in de energiemix – gelijk aan de CO2-impact van ongeveer 1,45 miljoen VISA-transacties.
