De fabriek in Den Bosch gaat door als PeelPioneers Ingredients. ‘Foodveteraan’ Rimmert de Jong neemt de activiteiten over, gesteund door een anonieme investeerder. Beiden hebben een belang van 50 procent in het nieuwe bedrijf. Welk bedrag er met de deal gemoeid is, delen de nieuwe eigenaren niet.

De Jong is een goede bekende van de circulaire scaleup. Tot voor kort was hij ceo van Royal Steensma, een leverancier van bakkerijproducten als gekonfijt fruit en amandelspijs en een van de grootste klanten van PeelPioneers.

Sinaasappelschillen verwerken tot ingrediënten voor industrie

Vanaf 1 februari zwaait De Jong de scepter over een circulaire fabriek waar wekelijks zo’n 250 ton sinaasappelschillen worden verwerkt tot sinaasappelblokjes en -olie. Ingrediënten voor de voedsel- en verzorgingsindustrie: de blokjes gaan naar Royal Steensma, de olie wordt onder meer verwerkt in de mayo’s van Mayoneur, het bier van Two Chefs Brewing en de schoonmaakmiddelen van Seepje.

De technologie om grondstoffen uit sinaasappelschillen te halen komt uit de koker van Sytze van Stempvoort. Als student scheikunde in het Engelse York werkt hij mee aan het Orange Peel Exploitation Company-project (OPEC), een internationale samenwerking tussen verschillende universiteiten om zo veel mogelijk uit citrusschillen te halen. Denk aan grondstoffen voor bioplastic en biobrandstof.

Eenmaal terug in Nederland pitcht hij het idee om er een bedrijf van te maken op een ondernemersevent. Van Wieringen en Lindy Hensen, naast co-founders van PeelPioneers ook de mensen achter accelerator Tekkoo, zien er iets in. Met 1 miljoen euro startkapitaal bouwen ze in 2017 de eerste pilotfabriek van het bedrijf, in Son en Breugel.

Die sinaasappelblokjes waren De Jongs eigen idee. ‘In 2017 bezocht ik de oprichters in hun pilotfabriek in Son en Breugel’, vertelt hij. ‘Toen heb ik gezegd: pak de mooiste schillen en maak daar blokjes van, dan ga ik die van jullie kopen. Daarvoor kochten we die volledig in Italië in – nou, ze vielen daar van hun stoel toen ze dit hoorden. In 2023 en 2024 waren de oogsten in Italië heel slecht, toen zijn de volumes van PeelPioneers zelfs onze redding geweest.’

Dit mag niet verloren gaan, dacht De Jong dan ook toen hij hoorde van het faillissement. ‘Qua timing kwam het heel goed uit. Royal Steensma is twee jaar geleden verkocht aan het Amerikaanse Dawn Foods. De afspraak was dat ik tot 1 februari van dit jaar aan zou blijven als bestuurder.’

PeelPioneers: ‘Open en gesloten’ fabriek

De Jong start door met een team van twaalf tot vijftien mensen, die al in de fabriek werkzaam waren. Vanaf 2 februari moet de schillenfabriek, die inmiddels zo’n anderhalve maand stil ligt, weer volledig operationeel zijn.

Bij het faillissement had PeelPioneers 40 mensen in dienst; hoeveel medewerkers in totaal hun baan behouden, is nog niet bekend. Dat heeft te maken met het tweede deel van de ‘dubbele doorstart’.

In Den Bosch draaiden namelijk twee processen naast elkaar: een mechanisch proces waarbij geur- en smaakstoffen uit de schillen werden gehaald (de zogeheten ‘open fabriek’) en een chemisch proces waarbij vezels uit de schillen werden gehaald (de ‘gesloten fabriek’). Die vezels worden gebruikt als natuurlijk bind- of verdikkingsmiddel in bijvoorbeeld vleesvervangers en sauzen.

De open en gesloten fabriek opereerden voor het faillissement al gescheiden van elkaar, in aparte hallen, en zijn gescheiden verkocht. De biochemietak, inclusief IE-rechten, is ingelijfd door het Spaanse foodtechnologiebedrijf CEAMSA – ook een klant. De nieuwe eigenaar wil de vezelproductie naar de regio Murcia verplaatsen.

‘De citrusregio van Spanje’, zegt Van Wieringen. PeelPioneers had zelf plannen om in dit gebied een vezelfabriek te openen. ‘CEAMSA zet die plannen voort met ons technische team. Om hoeveel mensen dat gaat, zijn we nog aan het uitzoeken.’

De founder blijft bij beide doorstarts betrokken. ‘Om de overgang te begeleiden en de business verder te ontwikkelen’, zegt hij. ‘Maar ik kom niet in dienst.’

Opstart fabriek duurde langer dan verwacht

Technisch gezien bestond het bedrijf uit twee totaal verschillende onderdelen, noteert ook curator Dirk School in het eerste faillissementsverslag. Hij besloot beide divisies te splitsen voor een grotere kans op een succesvolle verkoop. Wegens financiële problemen lag de vezelproductie toen al een tijdje stil.

In 2020 scoorde PeelPioneers 10 miljoen euro voor de bouw van de schillenfabriek in Den Bosch. De Europese Investeringsbank legde in via het European Circular Bioeconomy Fund (ECBF) en ook Rabobank, Stichting Doen en de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) haakten aan. Maar met een fabriek vol zelfontwikkelde machines, die bovendien allemaal aan elkaar gekoppeld moesten worden, duurde de opstart langer dan verwacht.

Om de kosten te kunnen blijven dekken, moest de scaleup de afgelopen twee jaar extra financiering ophalen – via crowdfunding, maar ook via brugrondes van aandeelhouders. Het duurde tot eind 2024 voor de fabriek volledig operationeel was en tot het derde kwartaal van 2025 voordat de verkoop goed op stoom kwam. ‘In de tweede helft van 2025 is de verkoop exponentieel gestegen’, zegt Van Wieringen. ‘Die cijfers hadden we eigenlijk al drie kwartalen eerder aan onze investeerders willen laten zien.’

Nieuw hoofdstuk voor PeelPioneers

Alleen draaide de fabriek op dat punt nog geen break-even, waarop de bereidheid van aandeelhouders om bij te storten afnam, blijkt uit het verslag van de curator. Op zoek naar nieuwe financiering werd in 2025 al gestart met onderhandelingen voor de verkoop van beide divisies, al dan niet in combinatie met een overbruggingsfinanciering.

‘Dat is toen niet gelukt’, zegt Van Wieringen. ‘De route die we nu bewandelen, komt in de buurt van de uitkomst die we toen voor ogen hadden.’ Waren de nieuwe eigenaren toen al als potentiële kopers in beeld? ‘Daar kan ik niets over zeggen.’ Maar, benadrukt hij desgevraagd, het faillissement was zeker geen vooropgezet een-tweetje. ‘Absoluut niet.’

De fabriek van PeelPioneers is een zogeheten first of a kind-fabriek; de eerste in zijn soort. Van Wieringen: ‘De afgelopen jaren hebben we ervaren hoe uitdagend het is om zo’n fabriek op te zetten. Gemiddeld kost dat twintig jaar en tussen de 20 en 30 miljoen euro aan investeringen, blijkt uit onderzoek. Wij waren nog geen tien jaar bezig en hebben in die tijd 15 miljoen opgehaald – in die zin deden we het nog niet zo slecht.’

De doorstart is voor hem een bevestiging dat PeelPioneers bezig was met ‘dingen die hout snijden’. ‘Het doet me enorm goed dat uitgerekend deze industrieveteranen zijn ingestapt. Sytze, Lyndy en ik zijn PeelPioneers begonnen omdat we willen laten zien dat de circulaire economie op grote schaal kan werken. Ik ben blij dat dat boek nu een nieuw hoofdstuk krijgt.’

Lees ook:

• In Brabant verrijst het Silicon Valley van de plantaardige chemie
• Dit zijn 4 grote voordelen voor bedrijven die meebewegen met de groene economie
• Na notitieboekjes wil MOYU ook verpakkingsindustrie boomvrij maken, met verpakkingen van steenpapier

The post PeelPioneers maakt doorstart: circulaire fabriek gered, vezelproductie naar Spanje appeared first on Change Inc..

Wie haar een beetje volgt, had de stap kunnen zien aankomen. Te beginnen met het feit dat ze de gewoonte heeft om elke vijf jaar van baan te wisselen. Niet dat die vijf jaar heilig zijn, zegt ze in interviews. ‘Het is meer dat ik na zo’n periode aanvoel dat er iets nieuws nodig is.’

‘Wervelende persoonlijkheid’

Dan is de stap naar cso natuurlijk een heel logische, zegt Rintse Zijlstra, van 2017 tot 2021 hoofd strategie en duurzaamheid bij de bank en onder andere verantwoordelijk voor het Economisch Bureau. Hij was degene die Phlippen zeven jaar geleden binnenhaalde bij ABN Amro als mogelijke opvolger van Han de Jong, destijds hoofdeconoom bij de bank.

Zijlstra: ‘Het past bij haar persoonlijkheid, expertise en ambitie. Als hoofdeconoom maak je analyses die bijdragen aan het beleid van de bank en de klanten. Maar het blijven analyses, rapporten die mensen ook naast zich kunnen neerleggen. In deze rol is haar invloed op de activiteiten van de bank groter.’

ABN Amro zocht een ‘wervelende persoonlijkheid’ die klimaateconomie op de kaart kon zetten bij de bank. Dat vakgebied onderzoekt de wisselwerking tussen economie en klimaatverandering, en wat nodig is om zowel economische als klimaatdoelen te halen: waarin overheden en bedrijven moeten investeren, bijvoorbeeld. Dat stond nog ‘totaal niet op de radar’ bij het Economisch Bureau, blikt Zijlstra terug. ‘Er was geen aandacht voor, en dat moest anders.’ Dat werd bij Phlippens komst in 2018 haar opdracht – én haar missie.

Maar waag het niet om haar ‘ideologisch gedreven’ of ‘activistisch’ te noemen. Haar focus op klimaatverandering heeft niets met ideologie te maken, zegt ze tegen de Volkskrant. ‘Het is wetenschap. Klimaatverandering is een groot economisch risico. Als je kijkt naar de kosten van nietsdoen – overstromingen, verdroging, disruptie – dan krimpt de wereldeconomie op termijn 20 procent. Minimaal. Met alle humanitaire ellende van dien. Iets doen – weg van fossiel, zuiniger met energie omspringen, alles zo duurzaam en groen mogelijk – gaat 2 procent van de wereldeconomie kosten. De businesscase is 18 procent schade als we op onze handen blijven zitten.’

Anders dan anderen

Als kind was ze ‘wél een kleine activist’. Ze demonstreerde tegen de zure regen, ruimde met haar oudere zus Steffie zwerfafval op en hing posters bij visvijvers. Met daarop in koeienletters: HOE VINDT U EEN HAAKJE DOOR UW KAAKJE? Haar ouders – haar moeder was sociotherapeut, haar vader werktuigbouwkundige – plastificeerden het bord, zodat het niet weg zou regenen.

Het gezin Phlippen woonde in Terwinselen (Kerkrade), een voormalig mijndorp. In een oude kerk, midden in het bos. Die was in onbruik geraakt toen de mijnen sloten, vertelde Phlippen in Zomergasten (2022). ‘Eerst woonde er een kunstenaar met zijn gezin, Heino Brüll. Maar zij vonden het eng, dus hebben mijn ouders met ze geruild.’

Klinkt als een kinderboek; presentator Janine Abbring droomde er helemaal bij weg. ‘Het was sprookjesachtig’, beaamt Phlippen. ‘Maar het maakte ons wel anders dan de anderen.’

Bij het keurige en corporate ABN Amro, waar ze in 2018 startte als hoofd Nederland van het Economisch Bureau, was ze in het begin ook een beetje een vreemde eend in de bijt. Zijlstra plukte haar weg bij het Algemeen Dagblad, waar ze chef economie was.

‘Ze moest wel leren dat het bij een bank anders werkt dan op een krantenredactie’, vertelt hij. ‘In die zin dat je niet zomaar alles kunt doen en zeggen wat je wilt. Ik weet nog dat ze voor het eerst namens de bank bij een talkshow aanschoof, ze was net als hoofdeconoom benoemd. Om over de economie te praten, maar de presentator vroeg haar ook naar iets wat de bank aanging. Geen idee meer waar het precies over ging, ik geloof over salariseisen. Hoe dan ook gaf ze een ander antwoord dan het standpunt van de bank. Kreeg ik de volgende dag een boos bericht van een van de commissarissen. “Heb je dat gezien, dat kan toch niet?”’

Toen heeft hij haar wel even apart genomen. ‘Je mag veel zeggen, maar besef ook dat je ABN Amro vertegenwoordigt en niet zomaar kunt ingaan op allerlei vragen over de bank. Dat is ook niet waarom je aan die talkshowtafel zit.’

Op zulke momenten komt de wetenschapper in haar naar boven, vertelt hij. ‘Vooropgesteld: het was gewoon een aardig gesprek. Maar toch, sommige mensen zouden schrikken of geïrriteerd raken. Sandra niet. Eerst is er een moment van reflectie – wat zegt hij precies, en kan ik het hiermee eens zijn of niet? – en vervolgens pakt ze daarop door. In dit geval begreep ze het trouwens wel.’

Econoom, hoogleraar en journalist

Phlippen verruilde Limburg in 1996 voor Rotterdam, de stad waar ze nog altijd woont. Ze studeerde Japanse economie en sociologie aan de Erasmus Universiteit en promoveerde aan het Tinbergen Instituut. Vervolgens vond ze een manier om de academische wereld met de praktijk te combineren: ze ging lesgeven aan de Erasmus School of Economics en werd hoofdredacteur bij economenvakblad ESB.

Ze stapte over naar het AD omdat ze daar een groter publiek kon bereiken, zegt ze tegen de Volkskrant. Het was 2016 en ze wilde tegenwicht bieden aan het oprukkende populisme. ‘Mensen gingen immigranten overal de schuld van geven, en ik was ervan overtuigd dat dit kwam omdat ze zich economisch niet veilig voelden.’ Ze ontwikkelde een ‘groots plan’ rond zeven thema’s, dat lezers moest helpen meer grip te krijgen op hun financiën en daarmee op hun leven. ‘Dat is mislukt. Het nieuws laat zich niet in een keurslijf persen.’

Annelien Bredenoord kan die overstap wel plaatsen. Ze is bestuursvoorzitter van de Erasmus Universiteit en voorzitter van de verkiezingsprogrammacommissie. Phlippen schreef deze zomer mee aan het partijprogramma en wierp zich in de twee maanden daarna op als lijstduwer.

‘Sandra heeft het talent om zware thema’s helder en begrijpelijk over te brengen’, zegt Bredenoord. ‘En ze deelt haar kennis graag met een breder publiek. Als hoofdeconoom, als praktijkhoogleraar duurzaam bankieren, in de media. Ze snapt dat je buiten je eigen bubbel, buiten de muren van je eigen organisatie moet treden. Anders praat je alleen met hetzelfde type mens. Maar nu kleur ik het misschien voor haar in, want zo sta ik er zelf ook in.’

Sandra Phlippen op Transition2026

Sandra Phlippen is één van de hoofdsprekers op Transition2026, hét jaarlijkse event voor toekomstmakers van Change Inc. om de duurzame transitie te versnellen. Want die transitie is volgens Phlippen geen keuze, maar een economische noodzaak.

Tijdens Transition2026 deelt ze haar visie op de onvermijdelijke en urgente omslag naar een duurzame economie. Niet met abstracte vergezichten, maar in een nuchter, prikkelend en datagedreven betoog over hoe markten, banken en beleidsmakers samen het verschil kunnen maken.

Transition2026 vindt plaats op 23 juni 2026 in Felix Meritis Amsterdam. Ga voor meer informatie en tickets naar transition-event.nl.

Sleutels kwijt, afspraak vergeten

Collega Puk de Jong, die als innovatie- en duurzaamheidsconsultant bij ABN Amro nauw met Phlippen samenwerkt, zegt: ‘Ik stel me haar hoofd soms voor als een grote trechter waar van alles in wordt gestopt en waar, hop, een antwoord uitrolt.’

Phlippen heeft twee kanten, lacht ze. ‘Sandra is doelgericht en duidelijk in wat ze wil, maar tegelijkertijd kan ze echt een verstrooide professor zijn. Iemand die haar sleutels kwijtraakt en afspraken vergeet. Ze leeft enorm in het moment. Zitten we in een lunchsessie en licht haar telefoon ineens op, omdat haar volgende afspraak zit te wachten. En hoppa, dan is ze in één keer weg. Al belt ze daarna altijd even op om het af te ronden.’

Bredenoord vroeg Phlippen om mee te schrijven vanwege haar ‘brede expertise’ op het gebied van de economie en duurzaamheidstransities. ‘En vanwege haar positieve en constructieve kijk’, zegt ze. ‘Wat hebben heel wat zaterdagen op het partijkantoor doorgebracht. Met 28 graden of meer, in een slecht geventileerde ruimte. Je kunt je voorstellen hoe warm we het soms hadden, maar toch vlogen we door de materie heen. Sandra was één van de mensen die altijd energie in de groep wist te brengen.’

Daarentegen zat bij haar komst bij ABN Amro zeker niet iedereen op haar ideeën te wachten, zegt Phlippen tegen het FD. ‘Ik had niet alleen medestanders, om het mild te zeggen.’

Zijlstra herkent het. ‘Ik denk dat dat haar in het begin wel verraste. Maar daarna heeft ze de knop omgezet. Ze is begonnen met een aantal specifieke onderwerpen. Het analyseren van betaaldata om daar economische trends uit te destilleren, bijvoorbeeld, geanonimiseerd uiteraard. De paar collega’s die wel wilden, heeft ze meegenomen – want zo overtuigend is ze wel. De mensen om dat clubje heen zagen dat de nieuwe onderwerpen met enthousiasme werden ontvangen en zo werd de groep van medestanders steeds groter.’

Kritisch op eigen bank

De projecten ook, voegt Puk de Jong toe. Ze werkte het afgelopen jaar met Phlippen aan het Beter Wonen-project, een samenwerking met een energie-adviesbureau en een bedrijf in verduurzaming van vastgoed. Het idee: het voor mensen die een hypotheek bij ABN Amro hebben zo laagdrempelig en voordelig mogelijk maken om hun huis te verduurzamen. De pilot draait sinds november.

Maar wacht even, dat is als hoofdeconoom toch helemaal haar taak niet? Is het ook niet, maar Phlippen heeft er in interviews nooit een geheim van gemaakt dat ze vindt dat haar werkgever te weinig doet om de wereld te behoeden voor klimaatrisico’s. Met Beter Wonen stapt ze zelf met haar, op z’n Rotterdams, poten in de klei.

‘ABN Amro is een hypotheekbank’, zegt De Jong. ‘Sandra redeneerde: als we impact willen maken, moeten we dat via de hypothekenportefeuille doen. Vervolgens is ze zelf verschillende afdelingen langsgegaan om een team te formeren. Haar hele mindset is erop gericht om blokkades aan de kant te schuiven.’

Dat heeft De Jong zelf ook ervaren. ‘Op een gegeven moment heb ik een meeting georganiseerd met een partner, waarvan ik dacht dat die echt wat kon toevoegen’, vertelt ze. ‘Tijdens die afspraak merkte ik al snel dat ze ongeduldig werd. Ze vond duidelijk dat ze haar tijd zat te verdoen. Die meeting heeft ze halverwege afgekapt. “Ik denk niet dat we dit zoeken, let’s call it a day.” Omdat ze dingen zo duidelijk in haar hoofd heeft en zo goed weet hoe ze haar doel wil bereiken, is ze af en toe misschien genadeloos direct.’ Maar, voegt ze toe: ‘Daardoor weet je altijd wat je aan haar hebt.’

Goed in politiek bedrijven

Phlippen had met Beter Wonen de steun van ceo Robert Swaak, maar die vertrok in april 2025 voortijdig. ‘Dus moest ze zijn opvolger, Marguerite Bérard, aan boord krijgen’, zegt De Jong. ‘Binnen een corporate als ABN moet je heel veel politiek bedrijven. Daar is Sandra goed in. Ze is geen type van dubbele agenda’s of achterkamertjespolitiek, ze zegt altijd eerlijk waar het op staat. Nee, wat zij slim doet, is op zoek gaan naar het gezamenlijke belang. Ze weet haar ideeën goed te verkopen; ze plaatst ze altijd in het licht van de commerciële organisatie.’

Het hypotheekbank-argument raakte bijvoorbeeld een snaar. De Jong: ‘Marguerite weet ook dat de bank meer met duurzaamheid zal moeten doen.’

Nicky van Dijk, expert financiële instellingen bij Milieudefensie, ziet dat anders. ABN Amro presenteerde eind november de strategie voor de komende twee jaar en heeft het klimaatbeleid volgens haar ‘drastisch gewijzigd’, laat ze schriftelijk weten. ‘En wel ten negatieve.’

Van Dijk is teleurgesteld dat de bank niet meer expliciet streeft naar maximaal 1,5 graden opwarming van de aarde. ‘Dat is ronduit teleurstellend en bovendien gevaarlijk. Het 1,5 graden-doel is nog haalbaar, maar alleen als alle grote bedrijven én hun financiers keihard inzetten op absolute emissiereductie. ABN Amro doet nu precies het tegenovergestelde.’

Ook de Eerlijke Bankwijzer is kritisch op het gebrek aan beleid om fossiele brandstoffen stapsgewijs uit te faseren. Van Dijk zou liever zien dat Phlippen als cso nog een stap verdergaat. ‘Wij vinden dat ABN Amro geen bedrijven moet financieren die nog nieuwe olie- en gasprojecten starten. Nu niet, en in de toekomst niet.’ Ze vervolgt: ‘Phlippen heeft als hoofdeconoom gepleit voor absolute (jaarlijkse) reducties in gefinancierde emissies, dus wij hopen dit nu ook in haar nieuwe rol bij ABN Amro te zien.’

De rol van hoofdeconoom heeft misschien meer status binnen de bank, aan de andere kant kreeg Phlippen steeds meer ideeën die ze als hoofdeconoom niet ten uitvoer kon brengen en als cso wel, vertelt De Jong. ‘Het economisch bureau is best prestigieus binnen de organisatie, terwijl de duurzaamheidsafdeling juist kleiner is geworden (vorige maand werd bekend dat 70 van de 400 banen verdwijnen, red.). Sommigen zouden ervoor bedanken, maar zo denkt Sandra niet. Zij wil dingen voor elkaar krijgen. Niet een zo groot mogelijk team aansturen.’

Dit artikel verscheen eerder op MT/Sprout.

Lees ook:

• Klimaatkantelpunten kosten duizenden miljarden euro’s: ‘Nu investeren in groene opties is veel goedkoper’
• ‘Texas kiest voor zonne-energie, simpelweg omdat dat het goedkoopst is’, zegt topman van grote Europese ESG-belegger
• Dit zijn 4 grote voordelen voor bedrijven die meebewegen met de groene economie

The post Sandra Phlippen wil ABN Amro duurzamer maken: ‘Klimaatverandering is een groot economisch risico’ appeared first on Change Inc..

Klimaatexperts zijn hard in hun oordeel over de plannen van president Donald Trump om Amerikaanse oliebedrijven te laten boren in Venezuela. Die zijn ‘verschrikkelijk’ voor het klimaat, tekent The Guardian op. Venezuela heeft de grootste bekende oliereserves ter wereld, maar produceert op dit moment volgens cijfers van OPEC minder dan 1 miljoen vaten olie per dag. Een stijging naar 1,5 miljoen vaten olie zou jaarlijks al 550 miljoen ton extra aan CO2-emissies opleveren.

Dat is meer dan Brazilië of het Verenigd Koninkrijk uitstoten – en daarmee zit Venezuela bij lange na nog niet op het piekniveau van 3,7 miljoen vaten per dag, dat in de jaren 1970 werd bereikt. De klimaatschade is zo groot omdat de oliereserves van het land tot de meest vervuilende ter wereld behoren: dik, stroperig en zwavelrijk.

Lees ook: Trump jaagt op de olie van het Amerikaanse continent, terwijl China domineert met zonne-energie

Stroomprijs terug op niveau van voor energiecrisis

Elektriciteit kost weer evenveel als in 2021, meldt het AD: circa 22 cent per kWh. De energiecrisis is wat stroom betreft voorbij. ‘Het leven wordt minder duur’, zegt energie-expert Martien Visser, die verwacht dat de lage stroomprijs de inflatie remt. De prijzen van gas zijn met 1,14 euro per kuub wel veel hoger dan vijf jaar geleden.

De overstap naar vloeibaar aardgas (lng) maakt gas blijvend duurder. De lage stroomprijs maakt airco’s, warmtepompen en inductiekoken goedkoper in gebruik, maar zonnepanelen en thuisbatterijen juist moeilijker terug te verdienen.

Lees ook: Nederland wekt meer hernieuwbare energie op, maar gooit ook groene stroom voor ruim 1,5 miljoen huishoudens weg

Europese CO2-grensheffing stuit op internationale weerstand

Wie producten zoals staal, cement of kunstmest naar Europa importeert, moet sinds deze week een stuk meer betalen. Reden is de invoering van het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), waarbij meer dan 300 producten die bij de productie veel CO2 uitstoten aan de grens worden belast. De heffing moet het speelveld eerlijker maken en voorkomen dat vervuilende activiteiten naar landen met minder strenge regels worden verplaatst.

Landen als India, Indonesië en Zuid-Afrika zijn fel tegen de grenstaks. Zij vinden dat de EU hun economie, die deels op olie en kolen draait, dwarszit. CO2-marktspecialist Jos Cozijnsen begrijpt dat. In internationaal klimaatbeleid is vastgelegd dat deze landen meer tijd hebben om hun klimaatdoelen te halen en de economie te vergroenen, zegt hij tegen Nu.nl. ‘Het is eigenlijk onrechtvaardig om die landen nu strengere normen op te leggen.’

Lees ook: Europese CO2-grensheffing heeft nog ruwe randjes, maar belooft ‘grip te houden op onze industrie’

Finse startup presenteert ‘productierijpe’ solid-statebatterij

Solid-statebatterijen gelden als heilige graal voor autofabrikanten, maar kwamen tot nu toe niet verder dan de pilotfase. Donut Lab claimt de eerste productierijpe versie te hebben, schrijft vakblad Industrielinqs. De Finse startup laat deze week tijdens de CES-beurs in Las Vegas een werkend voertuig rondrijden op de nieuwe accutechnologie. De batterij, die volgens de maker een actieradius van 600 kilometer heeft, gaat in het eerste kwartaal van 2026 in een aangepaste Verge TS Pro-motorfiets.

Donut Lab claimt een laadtijd van vijf tot tien minuten, een energiedichtheid van 400 wattuur per kilogram en een levensduur tot 100.000 laadcycli. Onafhankelijke verificatie van de prestaties ontbreekt vooralsnog: of de technologie opschaalbaar is naar personenauto’s en grootschalige productie, moet gaan blijken.

Lees ook: De race om de solid-statebatterij is losgebarsten: deze autofabrikanten strijden om de hoofdprijs

Fastned groeit naar 400+ snellaadstations in negen landen

Fastned is in 2025 hard gegroeid: het Nederlandse snellaadbedrijf breidde uit met zestig nieuwe locaties, blijkt uit een persbericht, waaronder de eerste stations in Italië en Spanje. Het bedrijf exploiteert nu 406 laadstations verspreid over negen Europese landen. Verder passeerde Fastned de grens van 50 stations in België, Duitsland en Frankrijk en werden de eerste stations voor elektrische vrachtwagens geopend. Fastned wil tegen 2030 duizend snellaadstations hebben in Europa.

Lees ook: Nederland stoomt op naar landelijke dekking voor laadpunten elektrische auto’s

Herstel koraalriffen kan visopbrengst tot 50 procent verhogen

Herstel van overbeviste koraalriffen in landen als Indonesië, Kenia, Panama en de Filipijnen kan de visopbrengst met bijna 50 procent verhogen. Dat meldt Scientias op basis van een studie van het Smithsonian Tropical Research Institute. De onderzoekers berekenden dat dit per land tussen de 20.000 en 162 miljoen extra porties vis per jaar kan opleveren, genoeg voor miljoenen mensen. Herstel is dus niet alleen goed voor de natuur, maar ook voor de voedselzekerheid.

De keerzijde: het is een langdurig proces, soms tot wel vijftig jaar, en vraagt om strenge visserijbeperkingen in landen die al met honger en ondervoeding kampen. Deze landen kunnen op termijn ook het meeste profiteren, maar hebben tijdens de herstelperiode internationale steun nodig, aldus de onderzoekers.

Lees ook: Deze fabriek gaat koraal kweken dat klimaatverandering aankan

Ook in de media:

• Delftse startup Qualinx haalt € 20 miljoen groeifinanciering op voor zeer energiezuinige chip (Invest-NL)
• Vooruitgang ondanks fragmentatie: de energietransitie richting 2030 (BloombergNEF)
• Ankie van Wersch (Future Up): ‘Je kunt niet verwachten dat bedrijven elk jaar milieu-investeringen doen’ (BNR)
• Boer vreest voor de toekomst door wegvallen mestuitzondering: ‘Treinramp in slowmotion’ (De Telegraaf)
• Hert, wild zwijn of gans: is wild duurzamer dan vlees uit de bio-industrie? (Trouw)
• Afspraken tussen netbeheerders, branches en ACM over nieuwe reguleringsmethode (Netbeheer Nederland)

The post Nieuwsupdate: Klimaatexperts hekelen Trumps olieplannen en Finse startup claimt eerste solid state-batterij appeared first on Change Inc..

Win-win: voor die bedrijven betekent het dat ze het wiel niet zelf hoeven uit te vinden, voor Tony’s betekent het meer omzet en meer positieve impact. Niet gek dus dat een groeiend aantal impactondernemingen de formule overneemt. Het nieuwste bedrijf dat de switch maakt, is The Good Roll.

De vrolijke wc-papierproducent lanceert The Good Roll Paper Chain, een inkoopketen voor duurzame bamboepulp: het materiaal waarvan ook de rollen van het eigen merk zijn gemaakt. Wat de sociale scale-up zijn afnemers met het opensourcemodel precies belooft? ‘Transparantie, traceerbaarheid en eerlijke prijzen voor de boeren’, vat ceo Sander de Klerk het samen. Hij is samen met Melle Schellekens medeoprichter van The Good Roll.

Toeleveringsketen bamboepulp volledig in Ghana

Belangrijk voor de opzet is een overzichtelijke keten: geen sinecure in deze tijd van hyperglobalisering. Die keten bevindt zich volledig in Ghana. De Klerk en Schellekens kopen hun bamboe in bij een netwerk van lokale boeren – 1.500 bedrijven and counting – voor een vooraf afgesproken prijs, op dit moment 18 dollarcent per kilo.

Een eerlijke prijs, zegt De Klerk. Ook al is die vergelijking best lastig om te maken. Want een eenduidige wereldmarktprijs voor bamboepulp is er niet.

‘China had lange tijd het monopolie, tegenwoordig is India ook een belangrijke leverancier’, vertelt hij. ‘Maar die prijzen zijn niet representatief. Bamboe wordt daar verbouwd op industriële plantages, terwijl wij het bij kleinschalige bedrijven afnemen die er slechts een deel van hun landbouwgrond voor reserveren. Wat we ook anders doen, is per kilo betalen in plaats van een vaste prijs per bamboepaal. Want die palen variëren in gewicht en grootte, waardoor het voorkomt dat boeren er minder voor krijgen dan ze eigenlijk verdienen. En we betalen in dollars, een stabielere munt dan de Ghanese cedi.’

The Good Roll opende begin dit jaar de deuren van een nieuwe fabriek in Akosombo, Ghana. Hier worden geen toiletrollen gemaakt, maar bamboe plaatmateriaal. Foto: The Good Roll

De transacties lopen via de app van partner Farmerline. De Klerk: ‘Daardoor krijgen de boeren waar ze recht op hebben en is het hele proces inzichtelijk.’

The Good Roll: geen eigen rollen meer

De bamboe wordt verwerkt in de nieuwe fabriek van The Good Roll in Akosombo, die in februari van dit jaar de deuren opende. De planten worden verwerkt tot pulp, geperst en gedroogd. Aan het einde van het proces rolt er bamboe plaatmateriaal van de band, een halffabricaat voor de export.

Eigen rollen maakt de scaleup niet meer, die worden voor de Europese markt door een partner in Spanje en voor de lokale markt door een partner in Ghana geproduceerd. In sociale werkplaatsen, waaronder Pantar in Nederland, worden de rollen in de kenmerkende kleurrijke wikkels verpakt.

The Good Roll had tot 2023 een eigen toiletrollenfabriek in Ghana, maar daar zat alles tegen wat maar tegen kon zitten. Niet alleen stond-ie op de verkeerde plek (te ver weg van de rivier die nodig was voor de productie, niet te bereiken in het regenseizoen), ook viel de kwaliteit van de producten tegen. ‘Net als de verkoop op de Afrikaanse markt’, vertelt De Klerk. ‘Alles moest in cash. We hebben van alles meegemaakt, tot diefstal van wc-rollen aan toe.’

Van consumentenmerk naar grondstoffenleverancier

Het idee voor de Paper Chain is dan ook niet uit luxe geboren. De geflopte fabriek leerde de ondernemers dat ze op een andere manier moesten groeien: niet als consumentenmerk, maar als grondstoffenleverancier. De eerste afnemer voor hun bamboeplaten is al binnen: hun vaste producent Delta Paper Mill in Accra, de grootste toiletpapiermaker van Ghana.

‘Een heel mooi familiebedrijf met 900 mensen in dienst, waarvan 85 procent vrouw is’, vertelt De Klerk. ‘Delta koopt zijn bamboepulp nu nog in bij partijen in China, Canada en India, maar straks volledig via ons. Al duurt dat nog wel even. We hebben nu drie productielijnen, maar we hebben er acht nodig om het volume aan te kunnen.’

Financiering: nieuwe obligatielening

Om zijn activiteiten te financieren geeft The Good Roll opnieuw obligaties uit. Voor de zesde keer, alweer. Met de uitgifte wil de scaleup in totaal 1,1 miljoen euro ophalen, bedoeld om de fabriek in Akosombo uit te breiden. De bouw moet in het eerste kwartaal van 2026 beginnen. Verder wil de scaleup met het verse kapitaal meer voorraad aanleggen, de organisatie en ERP-systemen verder stroomlijnen – en ondertussen moeten ook eerdere leningen worden afbetaald én lopen de rentelasten door.

Inclusief de huidige ronde, waarvan 80 procent van het streefbedrag binnen is, haalde de wc-papiermaker de afgelopen twee jaar 9 miljoen euro op via obligatieleningen, waarover het bedrijf een royale rente van 10 procent betaalt. Ook dat is niet uit luxe, zegt De Klerk. ‘Het was nodig. Zonder hadden we de nieuwe fabriek überhaupt niet kunnen bouwen. Dat was nooit gelukt.’

Op zoek naar financiering heeft hij uiteindelijk Bart Lubbers, medeoprichter van Fastned, opgebeld. ‘Die heeft dit jaar meer dan 110 miljoen euro aan financiering opgehaald via obligaties. Bart liep de eerste jaren tegen hetzelfde probleem aan als wij bij het ophalen van investeringen. Niemand geloofde erin, dus is hij het gewoon zelf gaan doen. In het buitenland is het veel normaler dat bedrijven via de crowd worden gefund. En Fastned is uiteindelijk heel winstgevend geworden.’

Leergeld betalen

Banken zien geen brood in het bamboe wc-papier, legt hij uit. ‘Vooral omdat we in Ghana zitten. Dat is een grote rode vlag, want de economie en munt zijn instabiel.’

Investeringsfondsen en durfinvesteerders snappen er dan weer weinig van. ‘Dat komt omdat we niet in een hokje te plaatsen zijn. We zijn geen food of tech. Geen agri, in elk geval niet in de traditionele zin van het woord. Wij noemen het new agri. Dat vinden mensen ingewikkeld. Private equitypartijen vinden het dan weer niet zo leuk dat we 50 procent van de nettowinst van het consumentenmerk aan onze stichting doneren, waarmee we toiletten in Ghana bouwen. En straks ook 5 procent van de totale omzet van het opensourcemodel.’

Om te kunnen doneren, moet er wel eerst winst worden gemaakt. The Good Roll werkt hard aan het verhogen van de winstgevendheid, laat De Klerk weten. Zover is het nog niet, blijkt uit de voorlopige halfjaarcijfers in de prospectus. In de eerste zes maanden van 2025 kwam de omzet uit op 2,7 miljoen euro; het operationele verlies (ebitda) bedroeg 397.000 euro en het nettoverlies 558.000 euro. Ook de jaren daarvoor schreef The Good Roll rode cijfers.

Desondanks heeft The Good Roll al wel toiletten gebouwd, zegt De Klerk. ‘250 stuks. Er is al 300.000 euro naar de stichting gegaan.’

Zijn die 9 miljoen aan obligaties niet ook bedoeld om de jarenlange verliezen te dekken? ‘Zeker niet’, reageert De Klerk. ‘Kijk, we zien het ook als een soort leergeld. De toiletrollenfabriek die we met verlies hebben moeten verkopen, heeft ons wel gebracht waar we nu staan.’

Nieuwe doelen: eind 2026 zwarte cijfers

Namelijk: op het punt om ‘echte grote deals’ te gaan sluiten, die het bedrijf volgend jaar naar zwarte cijfers moeten katapulteren. ‘Eind 2026 zijn we winstgevend’, zegt De Klerk. ‘100 procent.’

Waar dat rotsvaste vertrouwen vandaan komt? The Good Roll heeft wel vaker dingen geroepen: dat de scaleup in 2026 voor 60 miljoen aan toiletrollen per jaar zou verkopen bijvoorbeeld. Een omzet die nu voor 2029 wordt verwacht, waar het dit jaar met 5,4 tot 5,5 miljoen euro denkt af te sluiten. Om de doelstelling te halen zal het bedrijf dus nog flink moeten groeien. Daarvoor wijst De Klerk op de schaal waarmee The Good Roll dankzij het opensourcemodel kan gaan opereren. Schaal die ook voor winst moet zorgen.

Sander de Klerk (rechts): ‘Ik denk dat het open source-model straks 96 tot 97 procent van onze omzet vormt.’ Foto: The Good Roll

Het contract met launching customer Delta Paper Mills alleen is al 10 miljoen dollar per jaar waard. ‘Er komen deals aan die een factor vijf tot zes groter zijn. Dat moet ook wel, want de marges zijn flinterdun. Veel lager dan de marges op ons eigen merk.’

Goud of toch beige?

Ook gesprekken met een bekende Amerikaanse wc-papierproducent en een Britse en Nederlandse retailer zijn vergevorderd, al mag De Klerk nog geen namen noemen. Die verwacht hij in 2026 aan te kunnen kondigen. Al is de kleur van het bamboepapier nog wel een ding. De Klerk noemt het ‘goud’, maar voor de meeste mensen is het gewoon beige.

Ook daar heeft het bedrijf iets op bedacht. ‘We starten bij white label-partners met een blend van bamboe- en gerecycled papier voor een lichtere kleur, zodat klanten eraan kunnen wennen. Het aandeel gerecycled papier bouwen we in een jaar of anderhalf stapsgewijs af, tot we rollen hebben van 100 procent bamboe.’

Van een kleine 40 ton wil The Good Roll ‘uiteindelijk’ naar een productie van 4.000 ton bamboepulp per dag – een ruime verhonderdvoudiging van de huidige capaciteit. ‘Met de drie tot vier grote klanten die we nu op het oog hebben, zijn we daar in ordergrootte al bijna.’

Ruimte voor premiumvariant

De verwachting is dat de Paper Chain het merk The Good Roll – inclusief de ruim 15.000 abonnementen en deals met hotelketens als Postillion en Bilderberg – ruimschoots gaat overvleugelen, al groeien de b2c- en b2b-tak van het bedrijf ook nog steeds. ‘Ik denk dat het open source-model straks 96 tot 97 procent van onze omzet vormt’, zegt De Klerk. ‘En het merk nog maar 3 tot 4 procent.’

Concurreert The Good Roll met de white label-bamboerollen in supermarktschappen niet direct met het eigen product?

‘Er blijft altijd ruimte voor een premiumvariant’, denkt De Klerk. ‘De repen van Tony’s Chocolonely en de noten van Johnny Cashew liggen ook naast private label-producten met precies dezelfde ingrediënten. We proberen het onderscheidende karakter van het merk te behouden. Onder meer met onze wikkels, die krijgen de white-labelpartners niet. Maar heel eerlijk – de tijd moet uitwijzen hoe dat gaat. We hebben het merk in elk geval wel nodig. Als uithangbord. Ik kan moeilijk geld gaan ophalen voor een pulpfabriek die halffabricaten maakt. Dat begrijpt niemand.’

Dit artikel verscheen oorspronkelijk op MT/Sprout.

Lees ook:

• 20 jaar Tony’s Chocolonely: ‘In plaats van het opgeheven vingertje kiezen ze voor relativering en humor’
• 100 ceo’s roepen politiek op tot structurele, duurzame actie
• Goed doen én goed verdienen: zo bouw je de volgende Fairphone of Tony’s Chocolonely

The post The Good Roll wil de Tony’s van het toiletpapier worden met transparante keten voor bamboepulp appeared first on Change Inc..

Net als vorig jaar staat Triodos op de eerste plaats. Daarna volgen Greenpeace (#2) en biologische gewasbeschermingsproducent Koppert (#3), die van positie zijn gewisseld. Triodos wordt ook als beste beoordeeld op het gebied van sociale duurzaamheid en governance; Greenpeace pakt de koppositie bij ecologische duurzaamheid. 

Bedrijven steeds zwijgzamer

Nieuwkomer Kipster (#4), die dit jaar voor het eerst genoeg stemmen ontving om te worden meegenomen in de ranking, en Dopper (#5) maken de top 5 compleet. Een andere debutant is Coca-Cola Nederland (#8). De frisdrankproducent vervangt L’Oréal Nederland (#23) als FMCG-moloch in de top 10; vorig jaar stond het verzorgingsconcern nog op de zevende plek. 

In opdracht van MT/Sprout doet het Amsterdam Centre for Business Innovation van de Universiteit van Amsterdam jaarlijks onderzoek naar de koplopers in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaam ondernemen. Het gaat om organisaties die zelf vooropgaan en dienstverleners die hen daarbij ondersteunen. Het onderzoek werd in 2025 voor de derde keer uitgevoerd en vond plaats in de periode juni-juli 2025.

Het gaat om een zogeheten peer-to-peer-beoordeling, waaraan 3.879 respondenten deelnamen. Zij beoordeelden bijna 1.700 bedrijven en organisaties op ecologische duurzaamheid, sociale duurzaamheid en goed ondernemingsbestuur (governance). Dat leidde tot 50 ranglijsten voor een breed palet aan sectoren, van bouw & vastgoed tot financiële dienstverlening.

De hoge notering van Coca-Cola is opvallend, vindt onderzoeksleider Henk Volberda, hoogleraar Strategisch Management & Innovatie aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Een oer-Amerikaans bedrijf dat zich nadrukkelijk uitspreekt voor duurzaamheid, diversiteit en inclusie, daarvan zien we er niet zoveel meer sinds Donald Trump weer in het Witte Huis zit. Coca-Cola Nederland is een positieve uitzondering.’ 

Greenhushing is in opkomst: het bewust niet communiceren over het beleid en het behalen van bepaalde doelstellingen, uit angst voor publieke afstraffing, politieke of juridische gevolgen. ‘Dat is geen goede ontwikkeling’, waarschuwt Volberda. MT/Sprout-hoofdredacteur Donovan van Heuven voegt toe: ‘Het strategische zwijgen dreigt de transitie te vertragen.’ 

Afgezwakte klimaatambities

Kleinste speler in de top 10 is het Rotterdamse Salacia Solutions (#10). Deze CSR-softwareleverancier helpt bedrijven bij het inzichtelijk maken en monitoren van hun duurzaamheidsresultaten. Een knappe prestatie: over het geheel genomen zijn ICT-dienstverleners en adviesbureaus op het gebied van sustainability, vorig jaar nog de best beoordeelde sector, juist teruggevallen in waardering.  

Een mogelijke verklaring is het versoepelen van de Europese CSRD-richtlijn. Volgens de wet moeten bedrijven rapporteren over hun impact op mens en milieu, maar de scope is dit jaar flink afgezwakt.  

Volberda vindt het zorgelijk dat Europese klimaatambities worden versoepeld of uitgesteld. Die trend is ook in het bedrijfsleven te zien. Het aantal bedrijven met ambitieuze klimaatdoelstellingen – dat wil zeggen: een verwaarloosbare ecologische voetafdruk voor 2030 – is dit jaar opnieuw gedaald, van 38 procent naar 35 procent (Nederlandse Innovatiemonitor 2025). Volberda: ‘Vooral bedrijven met de grootste ecologische voetafdruk zijn minder ambitieus geworden.’ 

De vierhonderd koplopers in de SD400 laten daarentegen zien dat duurzaamheid diep is verankerd in de bedrijfsvoering. ‘Dat is geen altruïsme’, zegt Van Heuven. ‘Nederlandse bedrijven verdienden in 2024 liefst 27 miljard euro terug dankzij investeringen in verduurzaming, blijkt uit data van CDP, een van de meest toonaangevende klimaatdatabureaus ter wereld. De vraag is niet óf de economie verduurzaamt, maar wie straks aan tafel zit.’

Lees ook:

• Schillenverwerker PeelPioneers failliet: ‘Belangrijkste is dat het concept wordt voortgezet’
• Hoe 22 miljoen aan carbon credits plasticrecyclingbedrijven kan redden
• Kweekvlees-pioneer Mark Post gaat de markt op met kweekleer: ‘We maken vlees zonder koe, dus moet ook het leer anders’

The post Triodos opnieuw verkozen tot duurzame koploper van Nederland appeared first on Change Inc..

Op het hoofdkantoor van Patagonia, in de Californische kustplaats Ventura, bleven ze die dag maar beter uit zijn buurt. Chouinard deed niets anders dan verontwaardigd rondstampen en eisen dat iemand iets aan zijn situatie zou doen. ‘Haal me van die lijst’, riep hij tegen iedereen die maar wilde luisteren. ‘Ik haat die lijst!’

Aarde als enige aandeelhouder

Chouinard is misschien wel de rijkste ondernemer die nooit rijk wilde worden. Forbes schatte zijn vermogen destijds op 1 miljard dollar. Dat geld had de Patagonia-oprichter naar eigen zeggen toen al niet op de bank, en inmiddels helemaal niet meer.

Het was wereldnieuws toen hij in de zomer van 2022 aankondigde dat hij zijn bedrijf ‘weggaf’ aan de planeet. Tot die tijd was het bedrijf volledig in handen van de familie: Chouinard zelf, zijn vrouw Malinda en hun twee kinderen, Fletcher en Claire.

Yvon Chouinard geeft zijn bedrijf Patagonia ‘weg’ aan de planeet. Foto: Campbell Brewer

Het gezin bracht hun belang onder in twee nieuwe entiteiten. Van de aandelen ging 2 procent naar het Patagonia Purpose Trust (PPT), beheerd door de Chouinards en hun adviseurs. De PPT heeft al het stemrecht in handen en voorziet in het voortzetten van de bedrijfsmissie. De overige 98 procent werd ondergebracht bij Holdfast Collective, een non-profitorganisatie die alle winst die niet in het bedrijf wordt gestopt, ontvangt in de vorm van een dividend.

Dat geld – inmiddels staat de teller op 180 miljoen dollar – gaat naar natuurbehoud en naar lokale milieu- en sociale bewegingen.

Voortaan was de aarde Patagonia’s ‘enige aandeelhouder’. En Chouinard – een man die in een blokhut vol tweedehands meubels woont en met een gietijzeren pan kookt die hij al vijftig jaar heeft – was tot zijn grote opluchting miljardair af.

Met de nieuwe eigendomsstructuur voegt hij zich bij een nieuwe rijkenlijst: die van Amerika’s grootste filantropen. In het gezelschap van Warren Buffett, Bill en Melinda Gates, Chuck Feeney, George Soros en MacKenzie Scott.

Toe aan een hoopvol verhaal

Yvon Chouinard is een dirtbag climber. Als twintiger trok hij van berg naar berg, zonder huis en zonder geld. Hij woonde in zijn auto. Foto: Tom Frost

New York Times-journalist David Gelles kreeg de scoop. Hij had nog nooit zoiets gezien: een ondernemer die zijn bedrijf – het werd gewaardeerd op 3 miljard dollar, nota bene – zomaar weggaf. En hij had net een boek over Jack Welch geschreven, de nietsontziende ceo van techconcern General Electric, die groei boven alles stelde.

Het contrast met Chouinard had niet groter kunnen zijn. En Gelles was ook wel toe aan een hoopvol verhaal. De Patagonia-oprichter werd het onderwerp van zijn volgende boek, het in september verschenen Dirtbag Billionaire.

Klinkt als een belediging, is het niet. Het is juist een geuzennaam. De titel is een verwijzing naar de dirtbag climbers, een subcultuur binnen de klimsport. Het zijn bergbeklimmers die extreem minimalistisch leven, als nomaden vaak, en die vrijwel al hun tijd besteden aan klimmen.

De oprichter van Patagonia is zo’n dirtbag climber. Iemand die een groot gedeelte van de jaren 60 in zijn auto woonde en gedeukte blikjes kattenvoer van vijf cent per stuk uitlepelde, omdat hij geen geld had voor een echte maaltijd. En daar, even voor de goede orde, vrijwillig voor koos.

Chouinard kon al klimmen voor hij kon lopen. Hij werd in 1938 geboren in Lisbon, in de Amerikaanse staat Maine. Zijn ouders verhuurden de bovenverdieping van het huis waar hij de eerste jaren van zijn leven doorbracht aan een priester. Die beloonde de dreumes met een lepel honing, elke keer als het hem lukte de trap te beklimmen.

Yvon Chouinard: outsider in Californië

Zodra de jongen leerde lopen, waren zijn ouders hem kwijt. Vanaf dat moment was hij nauwelijks nog thuis te vinden. Hij zwierf liever door de bossen en langs de rivieren rondom het stadje. De liefde voor de natuur zat er al vroeg in, de liefde voor klimmen ontstond later, toen het gezin Chouinard naar Californië verhuisde. Daar werd de 14-jarige Chouinard lid van de Southern California Falconry Club.

Het was best leuk om de roofvogels te trainen. Maar wat hij eigenlijk veel leuker vond, was de heuvels rondom Los Angeles beklimmen, op zoek naar hun nesten.

Midden jaren 50 verruilde hij de valkerij voor rotsklimmen. Wat meespeelde: klimmen was geen teamsport, iets waar Chouinard op school een grondige hekel aan had gekregen. Hij was 8 jaar oud toen zijn familie Lisbon verruilde voor het zonnige Burbank. Moeder Yvonne was de lange winters in Maine zat en dacht dat de zon beter zou zijn voor zijn vader, Gerard, die astma had.

Probleem was alleen dat hun zoon – Chouinard is de jongste van vier – geen woord Engels sprak. En dan was hij ook nog eens de kleinste van zijn klas. De jongen leerde al vroeg wat het betekent om een outsider te zijn. De dirtbags waren gelijkgestemden.

Doorlekkende jassen, natte sokken

Tijdens het rotsklimmen werd ook de basis gelegd voor zijn eerste onderneming. Chouinard en zijn maten gebruikten pitons, metalen pinnen die je in de rotswand slaat om jezelf te kunnen zekeren. Alleen waren de bestaande exemplaren niet erg goed. Het materiaal was te zacht, bovendien waren ze te zwaar.

Dus kocht Chouinard – toen al ondernemend – een oud aambeeld en wat hamers en tangen, en begon hij in de achtertuin van zijn ouders zijn eigen pitons te smeden. Hij verkocht ze vanuit de achterbak van zijn auto, om zijn klimavonturen te financieren.

Het bedrijf dat daaruit voortvloeide, Chouinard Equipment, bestaat nog steeds. Het heet nu Black Diamond en is inmiddels onderdeel van de Amerikaanse outdoorgear-specialist Clarus Corporation.

Het idee voor Patagonia ontstond – hoe kan het ook anders – in Patagonië, een weelderige regio in het puntje van Zuid-Amerika. De natuur is er spectaculair: gletsjers, fjorden, bergen, steppes. Chouinard en zijn crew reisden er in 1968 naartoe om de bijna verticale berg Fitz Roy te beklimmen. Dat was nog nooit iemand gelukt.

Bijna lukte het de groep ook niet. Het weer in Patagonië is onvoorspelbaar: het team moest een maand in een zelfgebouwde ijsgrot schuilen voor het eindelijk een beetje opgeklaard was. In de tussentijd vroren ze bijna dood omdat hun jassen doorlekten, hun sokken niet meer droog werden en hun kleding uit elkaar viel.

Toen Chouinard in 1973 besloot dan maar zelf goede outdoorkleding te gaan ontwikkelen, net als met de pitons eerder, was Patagonia de enige logische naam.

Patagonia: wel activistisch, niet duurzaam

Het bedrijf is al vanaf de start activistisch. Met Chouinard Equipment had de ondernemer al gezien dat zijn producten, die het bergbeklimmen zoveel makkelijker maakten, ook schade aan de natuur toebrachten. Dat was goed te zien bij de granieten rotswanden van Yosemite National Park; die kwamen vol gaten te zitten, en begonnen langzaam te verkruimelen.

Bij Patagonia is dat niet anders. Het merk maakt outdoorkleding die voor bijna driekwart (71 procent) van synthetische materialen is gemaakt, zo blijkt uit het recent uitgebrachte (Work in) Progress-report. Collecties op basis van fossiele brandstoffen dus, met de kanttekening dat Patagonia voornamelijk gerecycled materiaal gebruikt. Collecties die bovendien worden geproduceerd in Azië, ver van hoofdkantoor in Ventura, onder omstandigheden waar het merk niet altijd zicht op heeft.

Patagonia laat zijn kleding produceren in dezelfde fabrieken als fast fashiongiganten als Primark en Zara, onthulde Follow the Money twee jaar geleden. In sommige van die fabrieken lag het basisloon verder onder het salaris dat nodig is om rond te komen, en maakten medewerkers veel langere dagen dan wettelijk toegestaan. Het merk zei onlangs desgevraagd tegen Change Inc. geen bewijs te hebben gevonden die ‘de beweringen van het FTM-verhaal onderbouwen’.

Hoe dan ook verkeert Chouinard in een continue spagaat. Hij weet heel goed dat een bedrijf dat consumptiegoederen verkoopt – kleding, in zijn geval – in de kern niet duurzaam is. Het is de bron van zijn obsessie met kwaliteit en functionaliteit. Want een kledingstuk dat niet functioneel is en niet lang meegaat, is al helemaal niet duurzaam.

Dat betekent dat het bedrijf soms concessies moet doen. Zo heeft het twintig jaar geduurd voor Patagonia regenjassen zonder het vervuilende pfas kon maken, omdat die in het begin nog nauwelijks waterdicht waren.

‘Don’t buy this jacket’

Chouinard is waarschijnlijk een van de weinige ondernemers in de textielindustrie die mensen aanmoedigt om zo min mogelijk te kopen. Hij ziet het liefst dat klanten Patagonia-kleding tot op de draad afdragen.

In die zin is het best ironisch dat een campagne met precies die boodschap – ‘Don’t buy this jacket’, uit 2011 – de meest succesvolle in de geschiedenis van het merk werd. Nog zo’n klapper was de Black Friday-actie van 2016, toen Patagonia de volledige omzet van die dag aan milieugroepen weggaf. Die dag brak het bedrijf een verkooprecord: het kon 10 miljoen dollar doneren.

Hoe je uit die spagaat komt? Niet, weet Chouinard inmiddels. Patagonia weggeven werd zijn manier om de spagaat te omarmen: een kapitalistisch middel, het maken van winst, inzetten om zijn activistische doelstellingen te realiseren. In de hoop andere bedrijven te inspireren. ‘Hopelijk draagt deze stap bij aan een nieuw soort kapitalisme, dat niet resulteert in een paar rijke mensen en een heleboel arme mensen’, zei hij in gesprek met Gelles, voor The New York Times.

Maar een miljardair die zijn bedrijf weggeeft? Het werd met de nodige scepsis ontvangen. Critici stelden dat de constructie vooral een slimme manier was om belasting te ontwijken. Volgens Gelles is dat onzin. ‘De familie heeft de waarde van Patagonia’s aandelen nooit te gelde gemaakt. De aandelen blijven effectief voor altijd bevroren.’

Instinctieve en koppige leider

Voor veel leiders is de idealistische Chouinard een voorbeeld. Maar een geboren leider is hij zeker niet. In 1979, krap zes jaar na de oprichting, droeg hij het stokje al over aan zijn vertrouweling binnen het bedrijf, Kris McDivitt Tompkins. ‘Hier is Patagonia’, zei hij erbij. ‘Doe ermee wat je wilt. Ik ga klimmen.’

En dat deed hij. Vaak was hij maanden weg, om vol nieuwe ideeën terug te keren, plannen die als het even kon direct moesten worden uitgevoerd. Ook had hij de gewoonte om eerdere besluiten terug te draaien.

Yvon Chouinard en Kris McDivitt Tompkins, de eerste externe ceo van Patagonia. ‘Doe ermee wat je wilt’, zei Chouinard tegen haar. ‘Ik ga klimmen.’ Foto: Anna Webber/Getty Images

Management by absence, noemt hij het zelf. Volgens Gelles leidt hij zoals hij klimt: intuïtief en instinctief. In een fractie van een seconde kan hij beslissingen nemen – zoals hij dat ook moet doen als hij honderden meters aan zijn vingertoppen aan een rotsblok in de Yosemite-vallei hangt, en het gevoel heeft dat er iets niet in de haak is. ‘En meestal klopte zijn instinct.’

Wat niet wil zeggen dat het voor zijn team makkelijk was. Medewerkers waren bijna opgelucht als hij na een paar maanden weer vertrok. Materialistisch was hij niet, maar hij leidde zonder twijfel een luxeleven: samen met zijn vrouw Malinda vloog hij de hele wereld over, op zoek naar nieuwe avonturen.

Hij is eigenwijs. En dwars. Chouinard had ook naar zijn goede vriend Douglas Tompkins kunnen luisteren – de flamboyante oprichter van dat andere bekende outdoormerk, The North Face, én de man van zijn eerste ceo. Tompkins riep al jaren dat zijn koppige vriend de tent gewoon moest verkopen en de opbrengst in natuurbehoud moest steken.

Zoals Tompkins zelf ook deed nadat hij zich liet uitkopen bij dat andere merk dat hij mede oprichtte, Esprit. Van de opbrengst kocht hij enorme stukken land in Patagonië, die hij als nationale parken teruggaf aan Argentinië en Chili.

Maar de dirtbag billionaire heeft het nooit over zijn hart kunnen verkrijgen om Patagonia te verkopen. Tompkins heeft niet meer kunnen meemaken dat zijn vriend een andere oplossing vond. Hij stierf in 2015 aan onderkoeling, nadat hij samen met Chouinard en een aantal andere avonturiers werd overvallen door noodweer tijdens een kajaktocht in Chili. Had hij het nog maar kunnen zien, zegt McDivitt tegen Gelles. ‘Hij zou zo trots op Yvon zijn geweest.’

Hoe kwam Yvon Chouinard ertoe om zijn bedrijf van 3 miljard dollar weg te geven? In Dirtbag Billionaire gaat The New York Times-journalist David Gelles op zoek naar het antwoord op die vraag. Twee jaar lang volgde hij de oprichter van Patagonia over de hele wereld, van zijn huis in Wyoming tot de uitgestrekte vlaktes van Patagonië.

The post Patagonia-oprichter Yvon Chouinard wilde nooit rijk worden (dus schonk hij zijn miljardenbedrijf aan de planeet) appeared first on Change Inc..

Maar toen kwam de Italiaanse oud-premier en voormalig ECB-president Mario Draghi op 9 september 2024 met een lijst van niet minder dan 383 aanbevelingen om de tanende Europese concurrentiekracht aan te pakken. In het jaar dat volgde, kwam de Europese Commissie met een hele rits maatregelen, met het Draghi-rapport als leidraad.

Schenderling zat het van een afstand te bekijken en zich ongelooflijk te ergeren.

‘Kort samengevat stelt Draghi grootschalige industriepolitiek voor, de industrie deels laten draaien op staatssteun, wat schreeuwend duur is voor de belastingbetaler’, zegt hij. ‘Ter aanvulling zwakt de commissie onze milieu- en sociale normen af. Terwijl er nog een derde optie is, waarbij we zowel onze industrie als onze hoge ESG-standaarden kunnen behouden – mits we een andere handelspolitiek gaan voeren. We moeten af van het systeem van hyperglobalisering waarin Europa vastzit. Maar die optie kwam niet eens op táfel.’

Dus heeft hij die strategie zelf uitgewerkt in Continent van de kwaliteit (ondertitel: Hoe Europa een eigen economische koers kan varen), dat deze maand verschenen is. Uit frustratie – tussen het idee en het boek dat voor ons op tafel ligt, zit slechts een jaar. Daarin schetst de econoom hoe Europa ten onder gaat aan de ‘doorgeslagen’ liberalisering van de wereldhandel.

‘Het is heel makkelijk om goederen, diensten en kapitaal over landsgrenzen te verplaatsen, maar bijna onmogelijk om daar normen aan te stellen’, zegt Schenderling. ‘En zonder normen belanden we in een soort Wilde Westen. Daar zijn we eigenlijk al.’

Maximale druk uitoefenen

De Chinese shoppingapp Temu staat volgens Schenderling voor veel, zo niet alles, wat er mis is met ons handelssysteem. Dat begint volgens hem met de manier waarop de online marktplaats met zijn verkopers omgaat. Temu heeft geen eigen voorraad, fabrikanten verkopen hun producten via het platform rechtstreeks aan de consument. Maar denk niet dat verkopers ook maar iets te zeggen hebben over de voorwaarden waarop dat gebeurt, vertelt Schenderling.

‘Temu werkt met een omgekeerd veilingsysteem: het bedrijf ‘veilt’ een opdracht en toeleveranciers mogen daarop bieden. Bij een normale veiling wordt de productprijs opgedreven, hier gaat het er juist om de prijs zo ver mogelijk naar beneden te krijgen. Waardoor die leveranciers bijna gedwongen worden om zich onder de kostprijs in te schrijven en vervolgens, als ze de order krijgen, die kunstmatig lage prijzen waar moeten zien te maken.’

Ze moeten wel. Schenderling: ‘Temu is enorm machtig en in de positie om producenten tegen elkaar uit te spelen. Er wordt maximale druk uitgeoefend om tot het laagste punt te komen. Dat punt hebben we nog niet eens bereikt. China wordt alweer te duur, dus zijn grote Chinese partijen bezig om kledingfabrieken in Ethiopië te bouwen.’ De rekening komt bij de fabrieksmedewerkers te liggen. Schenderling: ‘In het kielzog van het reverse auction-systeem is een circus ontstaan van zwaar onderbetaalde dagloners, die van de ene naar de andere fabriek worden gedreven, afhankelijk van welke partij de order krijgt.’

De andere verliezer is de aarde zelf, die gebukt gaat onder de onafgebroken stroom goedkope spullen en spulletjes die via platforms als Temu, Shein en AliExpress de wereld over worden gestuurd. Een groot deel van de handstofzuigers, telefoonhoesjes en jurken die je voor een paar euro op deze platforms kunt bestellen, wordt vanuit de fabrieken rechtstreeks naar Europa gestuurd.

Vorig jaar kwamen er op die manier 4,6 miljard pakketjes van onder de 150 euro de EU binnen, de drempel om iets in te voeren zonder invoerrechten te betalen.

Dumping op Europese markt

Dat is de tweede reden dat Schenderling een hekel aan Temu heeft. Die eindeloze stroom pakketten zet het verdienmodel van Europese bedrijven onder druk, in het bijzonder dat van het midden- en kleinbedrijf. ‘Europese multinationals – Amerikaanse trouwens ook – hebben hun productie al lang en breed naar het mondiale zuiden verplaatst’, zegt hij. ‘Maar het mkb produceert veelal binnen Europese grenzen en heeft zich dus aan Europese regels te houden.’

Hyperglobalisering was voor Europa de laatste strohalm om extra economische groei te creëren, stelt Paul Schenderling. ‘Die beslissing komt nu als een boemerang terug.’ Foto: Wouter Keuris

Terwijl uit steekproeven van toezichthouders blijkt dat 85 tot 95 procent van de miljarden producten in die Chinese pakketjes niet aan die regels voldoen – omdat ze dat ook niet hóéven.

Voor de Europese industrie is dezelfde vergelijking te maken. Bijvoorbeeld voor onze staalsector, die nauwelijks kan concurreren met de enorme hoeveelheden goedkoop Chinees staal die hier worden afgezet. Dumping, zegt Schenderling. ‘Grootschalige import onder de kostprijs, mogelijk gemaakt door staatssteun, kunstmatig lage lonen en het niet meenemen van de milieukosten.’

Het is hyperglobalisering in optima forma – en Europa heeft het zichzelf aangedaan. ‘Na de Tweede Wereldoorlog werden we wakker met een enorm trauma én een gigantische industriële overcapaciteit. De oorlogseconomie was niet meer nodig, maar de industrie die we daarvoor hadden opgetuigd, moest wel blijven draaien. We hadden er toen voor kunnen kiezen om die industrie stapsgewijs af te bouwen. In plaats daarvan lieten we de fabrieken die materialen voor bommen en granaten leverden, voortaan kunstmest maken en gingen vliegtuigbouwers weer auto’s maken. Die spullen hadden allemaal een bestemming nodig.’

De eerste dertig jaar loste Europa dat binnen eigen grenzen op, stelt hij, door van haar burgers consumenten te maken. Consumenten die met gerichte marketingacties werden geprikkeld om steeds nieuwe spullen te kopen, producten die bovendien werden ontworpen om steeds minder lang mee te gaan. ‘Toen dat niet meer afdoende bleek, was hyperglobalisering de laatste strohalm om extra economische groei te creëren.’

Handelsbeleid hervormen

Die beslissing komt als een boemerang terug nu China precies hetzelfde met Europa doet. We staan erbij en kijken ernaar, zegt Schenderling. ‘De kaalslag is al veertig jaar bezig. De elektronicasector is al grotendeels weg, staal en chemie staan onder druk, de productie van zonnepanelen, windmolens en batterijen is vrijwel volledig naar China verplaatst. Als het speelveld eerlijk zou zijn, zou ik daar niet zoveel problemen mee hebben. Maar dat is het niet.’

Het is goed dat Europa dat nu ook beseft en actie onderneemt. Maar pak de bron van het probleem dan aan, betoogt de econoom, en hervorm het handelsbeleid. Te beginnen met een heffing waarmee de prijzen van producten die binnen en buiten de EU zijn geproduceerd, worden gelijkgetrokken bij de grens.

Dat is geen nieuw idee: zo’n heffing is er al in de vorm van het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), feitelijk een CO2-correctie aan de grens. ‘Maar die geldt voor zes producten’, zegt Schenderling. ‘We moeten veel verder gaan.’

De econoom pleit voor een heffing die het ‘exacte equivalent’ is van de kosten die bedrijven die spullen importeren niet hoeven te maken, en Europese bedrijven wel. ‘Laat bedrijven maar aantonen dat ze aan onze regels voldoen met de juiste certificaten. En doen ze dat niet, dan moeten ze bij de grens afrekenen.’

Hij rekent het voor met een trui van een niet nader te noemen Spaans modeconcern, die in Azië is gemaakt en in de winkel 30 euro kost. ‘Daar zit voor 2 euro aan loonkosten in. Volgens de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens mag een werkweek maximaal 48 uur duren en heeft iedere werknemer recht op een leefbaar loon, een salaris waarmee in de basisbehoeften kan worden voorzien.’

Reken maar dat de mensen die de trui hebben gemaakt, meer uren werken en minder verdienen, vervolgt hij. ‘Volgens deze vereisten zouden de loonkosten ongeveer 3 euro hoger moeten zijn, een prijsstijging van 10 procent. Als we daarnaast minimale eisen zouden hanteren voor de levensduur van de trui of het materiaalgebruik, bijvoorbeeld in de vorm van een heffing op polyester, komt daar nog eens 10 tot 20 procent bij.’

Gevolg is wel dat Europeanen 10 euro meer moeten betalen voor die trui. Terwijl we – Schenderling schrijft het zelf – hier ‘verslaafd zijn geraakt’ aan goedkope spullen. ‘Maar we zijn niet alleen consument’, zegt hij. ‘We zijn ook werkgever van al die miljoenen mensen in het mondiale zuiden. We zijn voorouders van de generaties na ons, die ook op deze aarde willen leven. En we zijn burgers, die nu toestaan dat onze democratie wordt ondermijnd door oneerlijke concurrentie van buitenaf – wat de bedrijven hier er weer toe aanzet om onze resterende democratische regels kapot te lobbyen.’

Concurreren op klimaat

Hoe mooi dat appèl ook klinkt: wie gaat dat de koopverslaafde Europeanen vertellen, op een manier die beklijft? Van de politiek hoef je zo’n boodschap niet te verwachten, weet Schenderling. ‘De politiek volgt het maatschappelijke middenveld. Daar moet de verandering vandaan komen: van een brede coalitie waarin alle belangen zijn vertegenwoordigd.’

Daarvoor is het volgens de econoom vooral belangrijk dat de industrie en het mkb ervan doordrongen raken dat de Europese ESG-regels geen last zijn, maar juist voor ze kunnen werken.

‘De normen versoepelen levert op korte termijn misschien een voordeel op’, zegt hij. ‘Maar in de toekomst moet Europa toch echt zijn geld gaan verdienen met een klimaatneutrale en circulaire economie. Door daar nu al strenge normen voor te stellen, creëert de EU een concurrentievoordeel voor de eigen bedrijven. Europa móét gaan concurreren op het klimaat en de cirulaire economie. Als we dat nalaten, gaat China er met de buit vandoor. De regering van Xi Jinping weet ook dat onze hulpbronnen eindig zijn en sorteert daar nu al op voor.’

Quota als bewezen innovatiemotor

Zijn oplossing: quota. Dat hebben we al in de vorm van het ETS-systeem, dat werkt met een maximumhoeveelheid emissierechten en een afbouwpad voor de CO2-uitstoot. Ook het gebruik van grondstoffen, water en land en de uitstoot van toxische stoffen als chemicaliën en plastics moeten op die manier aan banden worden gelegd, vindt Schenderling. ‘Daardoor is er voor al die circulaire bedrijven die nu worstelen ineens een businesscase.’

Het is bewezen effectief, vervolgt hij. Kijk maar naar het Montreal-protocol. Dat verdrag stamt nog uit de tijd dat het ‘gat in de ozonlaag’ de grootste vijand van de mens was en werd gesloten om ozonafbrekende CFK-gassen uit te faseren.

‘Een huzarenstukje, want die CFK’s – koelelementen – zaten zo ongeveer in elke koelkast’, vertelt Schenderling. ‘Dankzij dat quotum kwam in het bedrijfsleven een enorme creatieve kracht vrij en lukte het om CFK-vrije koelkasten te ontwikkelen, iets wat niemand eerder voor mogelijk had gehouden. Wij hadden nog een oudje thuis, ik heb ‘m net vervangen. Ik kan je vertellen: deze is veel beter, energiezuiniger en ook nog mooier.’

Dit artikel verscheen oorspronkelijk op MT/Sprout.

Lees ook:

• Paul Schenderling: ‘Als we de milieukosten in rekening brengen, gaat Ikea waarschijnlijk failliet’
• Zijn Shein en Temu nog te stoppen? ‘Europa is veel te lief geweest, of eigenlijk te traag’
• Diederik Samsom: ‘Het Europese bedrijfsleven moet waarmaken wat de politiek niet lukt’

The post Europa dient duurzaam beleid te koesteren: ‘We moeten geld gaan verdienen met klimaatneutrale en circulaire economie’ appeared first on Change Inc..

Ursem is medeoprichter en ceo van de duurzame skincare-startup Food for Skin. De startup maakte begin september bekend dat het in totaal 810.000 euro heeft opgehaald bij Doen Participaties en Rabo Foundation – en bij Genuine Business dus, het investeringsvehikel van Beltman. Genuine en Doen Participaties verwerven een aandelenbelang, Rabo Foundation verstrekt een langjarige lening.

Hoe groot dat belang is, deelt Ursem niet. Wel geeft ze aan dat zij samen met mede-eigenaren Cathy Molenaar-Ursem, de coo en haar zus, en Manon Fennis, de cco, een ‘dikke meerderheid’ houdt. ‘We willen de controle houden over het bedrijf. Onze investeerders vinden dat ook belangrijk.’

Het team van drie is sinds kort uitgebreid met een (fractional) cfo: Laurie Lancee, de oprichter van Vini Mini.

Skincare van groenten

Food for Skin maakt huidverzorgingsproducten die veganistisch zijn en voor 100 procent uit natuurlijke materialen bestaan. Nu is dat op zichzelf niet uniek, maar wat wél bijzonder is, is de herkomst van die ingrediënten. De crèmes en serums van het merk bestaan gemiddeld voor bijna 40 procent uit reststromen uit de voedingsindustrie.

De druivenpulp die overblijft bij de wijnproductie bijvoorbeeld, of de pitten van pompoenen die tot blokjes of soep worden verwerkt. De schillen van biologische tomaten, afkomstig uit een Italiaanse pastasausfabriek. Daar worden oliën en andere extracten van gemaakt die Food for Skin voor de productie gebruikt.

Dat klinkt misschien als een wat gekke ingrediëntenlijst, maar volgens Ursem worden zulke groente- en fruitextracten al ‘ongelooflijk veel’ gebruikt in de cosmetica-industrie, onder andere vanwege de antioxidanten die erin zitten.

‘Wat goed is voor je lijf, is ook goed voor je huid’, lacht ze. ‘Je herkent de namen op de verpakking alleen niet. Ook dat is iets dat wij anders willen doen: helderheid verschaffen over wat je nu eigenlijk op je huid smeert. We communiceren heel duidelijk over de ingrediënten in onze producten, in begrijpelijk Nederlands.’

Waarde toevoegen aan economie

Food for Skin gaat niet zelf bij de fabrieken langs om voedselafval in te zamelen, maar koopt deze ‘cosmetische ingrediënten’ in bij gespecialiseerde leveranciers. In Europa, om de transportkilometers tot een minimum te beperken en daarmee de CO2-uitstoot zo laag mogelijk te houden. Het Italiaanse biochemiebedrijf Phenbiox bijvoorbeeld, dat voor 100 procent in eigen land inkoopt en zoveel mogelijk circulair probeert te werken.

Het was een van de dingen die Ursem en haar zus op het spreekwoordelijke bierviltje schreven, toen ze aan het brainstormen waren voor Food for Skin: zoveel mogelijk ‘geupcyclede’ ingrediënten. Neem die tomatenschillen – die worden normaal gesproken verwerkt tot veevoer.

‘Wij verwerken het in een product dat veel meer waarde toevoegt aan de economie’, vertelt Ursem. ‘En zolang mensen tomatensaus blijven kopen, zijn wij gegarandeerd van een doorlopende toevoer.’

Badkamer vol microplastics

Het is alweer een jaar of acht geleden dat Ursem de Beat the Microbead-app van de Plastic Soup Foundation op haar telefoon installeerde en besloot de camera op haar badkamerkastje te richten. Ze schrok zich een ongeluk van het resultaat. Bijna alle producten in haar badkamer bevatten microplastics, kunststoffen die cosmetica en verzorgingsproducten bepaalde eigenschappen geven.

Zus Cathy, die schoonheidsspecialist is, zag ondertussen dat de huid van haar klanten niet goed reageerde op al die synthetische rommel en wilde een alternatief aanbieden. ‘Alleen was dat er niet’, zegt Ursem. ‘Wij konden in elk geval geen merk vinden dat aan onze eisen voldeed. Dus zijn we zelf aan de slag gegaan met een cosmetisch wetenschapper. In de weekenden en avonduren, naast onze banen.’

Ursem is dan net begonnen als head of global marketing communications bij een van de bekendste impactbedrijven van Nederland: Tony’s Chocolonely. Mede-eigenaar Henk Jan Beltman kent ze overigens al langer. ‘We hebben samen gestudeerd. We waren niet echt bevriend, maar wisten wel van elkaars bestaan. Pas bij Tony’s kwam de klik er echt.’

Kennismaking met impact-ondernemen

Voor Tony’s had Ursem leidinggevende marketing- en communicatierollen bij grote namen als Heineken, G-Star Raw, Nike en Ahold. Mooie bedrijven waar ze veel leerde, maar tegelijkertijd groeide ook het besef, dat ze spullen aan het pushen was die mensen misschien helemaal niet nodig hadden.

‘In essentie is marketing erop gericht om meer en meer te verkopen’, zegt ze. ‘Ik dacht: moet ik dat op deze manier blijven doen? Daarom ben ik bij Tony’s gaan werken. Dat werd een kantelpunt in mijn carrière.’

De lessen die Angela Ursem bij Tony’s Chocolonely leerde, past ze nu toe bij Food for Skin. ‘Mensen kopen een product niet vanwege het mooie verhaal, maar omdat het goed is.’ Foto: Food for Skin

Bij het chocoladebedrijf zag Ursem van dichtbij wat het betekende om te impact-ondernemen: ondernemen met een missie die verder reikt dan alleen winst maken. Een wereld van verschil met haar eerdere werkgevers, zegt ze. ‘Hoe er werd vergaderd alleen al. Elke meeting startte met de waarden van Tony’s. Waarom zijn we hier? Waarom doen we dit? Dat was bij alle besluiten het uitgangspunt.’

Ondertussen worden na tweeënhalf jaar ook de verzorgingsproducten die ze in haar vrije tijd met Cathy ontwikkelt, door het laboratorium goedgekeurd voor de productie en verkoop. Waarmee de zussen Ursem voor de keuze komen te staan: gaan ze ervoor of niet?

‘Een week later kwam covid en ging Nederland in lockdown’, lacht Ursem. ‘Toen dacht ik: de wereld staat toch al op zijn kop, dan kan ik dit risico wel nemen. Al heb ik mijn baan bij Tony’s met pijn in mijn buik opgezegd, hoor. Maar ik wilde dit gewoon gaan doen.’

Vijf jaar bootstrappen

Food for Skin is de eerste vijf jaar gebootstrapt, ofwel uit eigen zak en eigen cashflow gefinancierd. Voor hun startkapitaal breken de zussen hun pensioenpot aan.

‘Voor de ontwikkeling van een nieuw verzorgingsproduct heb je minimaal 10.000 euro nodig, en wij hadden er vijf’, zegt Ursem. ‘Vervolgens moesten we ook een webshop bouwen en daar voorraad achter zetten. We kopen zes tot negen maanden van tevoren in, zo gaat dat in deze industrie, en nemen altijd voor een half jaar aan producten op voorraad. Daar ging dus ook best wat geld inzitten. Verder kun je best kostenefficiënt een nieuwe business runnen. We zijn gewoon gestart in de kelder, met een paar computers.’

Het was desondanks geen vetpot. ‘Het eerste jaar konden we onszelf geen salaris uitbetalen. Ik leefde met name van mijn spaargeld.’

Inmiddels heeft het merk naast de webshop ook veertig verkooppunten, maar bij de start kiest Food for Skin bewust voor directe (online) verkoop aan de consument. Naar de retail gaan had op dat moment geen zin, vertelt Ursem. ‘De winkels waren toch dicht.’

Maar hoe bereik je als startend online merk je doelgroep? Daarvoor kon ze putten uit de lessen die ze bij Tony’s leerde. De belangrijkste: mensen kopen een product niet vanwege het mooie verhaal, maar omdat het een goed product is. ‘Duurzaamheid is meer een hygiënefactor.’

Dat geldt zeker voor producten die consumenten dagelijks gebruiken en waarvoor ze moeten worden weggelokt van hun vaste merken. ‘Daarom hameren we ook zo op kwaliteit’, zegt Ursem. ‘In de eerste plaats brengen wij verzorgingsproducten die de huid steviger en sterker maken. Daarvoor heb je maar drie producten nodig: een voor reiniging, een voor voeding en een voor bescherming.’

Zo gaat het verhaal van Food for Skin rondzingen: klanten zijn blij met de producten. Het bedrijf doet ook campagnes met influencers, maar uiteindelijk gaat er volgens Ursem niets boven mond-tot-mond-reclame.

Kleinere marges dan de industrie

Naast het product moest de prijs-kwaliteitverhouding op orde zijn. Een potje dagcrème (50 ml) kost 39,50 euro: dat lijkt best aan de prijs, maar daarmee zit Food for Skin volgens Ursem onder het marktgemiddelde van ongeveer 45 euro. Nog steeds geen bedrag dat elke consument kan of wil betalen, weet ze. ‘Maar het is wel een eerlijke prijs. Met de keuze voor geupcyclede ingrediënten is onze inkoop ook duurder. Daarom kiezen we er bewust voor om zelf genoegen te nemen met kleinere marges. Die zijn niet te vergelijken met die van de traditionele skincare-industrie.’

Omzetcijfers deelt het bedrijf niet. Ursem: ‘We hebben nu 15.000 klanten, waarvan de meesten meerdere keren per jaar bij ons bestellen, voor een gemiddeld bedrag van 50 à 60 euro per keer. Dat geeft een beeld.’

Inmiddels hoeven de zussen niet meer op hun reserves te teren. Na twee jaar kunnen ze zichzelf salaris uitkeren – wat helpt, is dat Ursem thuis niet de enige kostwinner is en haar zus haar werk in de beautysalon heeft. Recent volgde een nieuwe mijlpaal: sinds deze zomer draait Food for Skin break-even.

Klantenbestand verdubbelen

Voor Ursem is dat hét bewijs dat het businessmodel werkt. ‘Maar het was echt bikkelen. Hoe vaak we wel niet te horen hebben gekregen dat het niet kon, dat het niet haalbaar was of te duur. Wacht maar, dacht ik dan.’ Neemt niet weg dat het allemaal best wel pittig was. ‘Als ik het over zou kunnen doen, zou ik veel eerder om hulp hebben gevraagd. We probeerden het allemaal zelf uit te vinden. Terwijl er zoveel mensen zijn die willen helpen.’

Nu Food for Skin zwarte cijfers schrijft, is het tijd voor de volgende fase. Ursem: ‘Het afgelopen jaar hebben we de achterkant van het bedrijf – productie, logistiek en fulfilment – zo ingericht dat we de komende vijf jaar snel kunnen gaan opschalen.’ Het verse groeigeld investeert de startup onder meer in de zichtbaarheid en naamsbekendheid van het merk.

Eind 2026 moet het klantenbestand van 15.000 adressen in Nederland ten minste zijn verdubbeld. Verder start Food for Skin volgend jaar met de voorbereidingen voor uitrol naar België en Duitsland. De marktintroductie staat gepland voor 2027.

Vraag aanjagen

Stap voor stap moeten andere Europese landen volgen. Ursem: ‘Over vijf jaar willen we in de top 10 van duurzame cosmeticamerken in Europa staan. We willen een koploper worden in de breedste zin van het woord, want we hopen dat andere bedrijven onze werkwijze volgen.’

Dat betekent dat achter de schermen aan het vergroten van de impact wordt gesleuteld. Food for Skin werkt al samen met de sociale werkplaats Boro Atelier, waar de wasdoekjes van het merk worden gemaakt, en zoekt een partner voor het samenstellen van de nieuw te introduceren cadeaupakketten.

Met recyclewinkel Droppie werkt het bedrijf aan een statiegeldsysteem voor de glazen potjes en flesjes en met een subsidie van de RVO wordt onderzocht of de ‘virgin’ pompoenzaadolie die het bedrijf nu gebruikt, in plaats daarvan uit de pitten van Nederlandse pompoenenrestanten kan worden gehaald.

Idealiter bestaan de skincareproducten straks voor 100 procent uit grondstoffen die anders als veevoer of biomassa waren geëindigd, zegt Ursem. ‘Daarvoor is het aanbod, en de kwaliteit ervan, nu nog niet groot genoeg. Wij proberen die vraag aan te jagen.’ Want eigenlijk vindt ze het te idioot voor woorden dat er pompoenen en tomaten speciaal voor de cosmetica-industrie worden gekweekt. ‘Kom op zeg. Die groente is bedoeld om monden te voeden.’

Dit artikel verscheen oorspronkelijk op MT/Sprout.

Lees ook:

• Verzorgingsproducten zonder microplastics: zo doen Smyle en Naïf het
• Plastic is de enige soort die overal overleeft
• Na 11 jaar wordt de natuurlijke deodorant van The Lekker Company langzaamaan mainstream
• Goed doen én goed verdienen: zo bouw je de volgende Fairphone of Tony’s Chocolonely

The post Food for Skin wil Europa in met skincare van groenteresten: ‘Goed voor je lijf is ook goed voor je huid’ appeared first on Change Inc..

Na jaren van onderhandelen ligt er een overeenkomst tussen de Nederlandse overheid en Tata Steel, ‘s lands grootste uitstoter, voor de vergroening van de staalfabriek. De staat draagt maximaal 2 miljard euro bij aan de benodigde investering van 4,5 tot 6 miljard euro. De rest moet Tata zelf betalen, schrijft onder meer het FD. Het gaat om een intentieverklaring: de partijen trekken een jaar uit om tot een definitief akkoord te komen.

De deal met Tata Steel zou de tweede maatwerkafspraak met een grote uitstoter van CO2 worden. De staalfabrikant wil een deel van de fossiele installaties vervangen door schonere alternatieven. In 2030 moet een van de twee kolengestookte hoogovens zijn vervangen door een gasgestookte installatie en een elektrische staaloven. Stap twee is dat het gas wordt vervangen door ofwel biomethaan, ofwel waterstof. Dat moet de CO2-uitstoot van het bedrijf met 40 procent verminderen.

Lees ook: Waarom de toekomst van Tata Steel grote invloed heeft op de energietransitie

Europese natuur gaat achteruit, ondanks klimaatinspanningen

De Europese natuur gaat hard achteruit. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van het Europees Milieuagentschap (EEA) in 38 landen, waarover onder meer Nu.nl bericht. Goed nieuws is er ook: sinds de jaren negentig zijn er op ons continent 40 procent minder broeikasgassen uitgestoten, de luchtkwaliteit is de laatste jaren verbeterd en er wordt meer gerecycled. Maar de druk op ecosystemen neemt toe.

Vooral extreme weersituaties door klimaatverandering, zoals overstromingen en bosbranden, het verlies van biodiversiteit en de beschikbaarheid van water vormen een probleem, waardoor ook de Europese manier van leven onder druk komt te staan. De EU kan het zich niet veroorloven om nu klimaatdoelen af te zwakken, zegt EEA-directeur Leena Ylä-Mononen. Het agentschap pleit daarom onder meer voor versnelde invoer van de Green Deal.

Lees ook: Diederik Samsom: ‘Het Europese bedrijfsleven moet waarmaken wat de politiek niet lukt’

Oprichter HyET Solar haalt € 60 miljoen op voor nieuw zonnefoliebedrijf

Na het faillissement van zijn bedrijf HyET Solar waagt Rombout Swanborn zich aan een nieuw zonnefolie-avontuur. De ondernemer haalt 60 miljoen euro op bij de Britse investeerders Aequitas Carbon en Abbeydale Partners voor zijn nieuwe bedrijf : HyET Solaris, dat eveneens lichtgewicht en flexibele zonnefolie produceert. De investeerders krijgen in ruil daarvoor een meerderheidsbelang in het bedrijf.

HyET Solar ging afgelopen april ten onder aan intern gerommel en geruzie. Het bedrijf ging verder onder een nieuwe eigenaar, Lift-PV. Rombout gaat dus concurreren met zijn oude bedrijf, al ziet hij dat zelf anders. Tegen Quote zegt hij: ‘Zij lijken zich meer te richten op halffabricaten.’ De nieuwe fabriek komt waarschijnlijk (ook) in Arnhem. Medio 2026 moeten de prototypes gereed zijn en eind 2027 moet de commerciële productie volgen, volgens Swanborn tegen 30 procent lagere kosten dan voorheen.

Lees ook: Aantal zonnepanelen blijft groeien, meerderheid ligt bij bedrijven

Eneco verkoopt thuisbatterijen met korting tegen overbelast stroomnet

Eneco gaat thuisbatterijen met korting aan zijn klanten verkopen om de netcongestie aan te pakken. De actie is onderdeel van een landelijke samenwerking met energiebedrijven en netbeheerders Enexis, Liander en Stedin in 21 gebieden, waaronder Dordrecht. Vooral tijdens winteravonden wordt hier, wanneer mensen thuiskomen van werk, veel elektriciteit gebruikt en kan het stroomnet overbelast raken. Voorwaarde om een batterij met korting aan te schaffen, is dat klanten die beschikbaar stellen om de druk op het net te verlagen. Dat kan door stroom terug te geven bij hoge vraag of energie op te slaan wanneer er veel beschikbaar is. Die aanpassingen vinden allemaal automatisch plaats, zodat klanten er geen omkijken naar hebben, laat Eneco weten.

Lees ook: Eigenaren zonnepanelen kopen massaal thuisbatterijen, opslag verdriedubbeld

Deeptech-startup opent solid-state batterijfabriek in Arnhem

Deeptech-startup Arkimedes opent in februari 2026 een fabriek in Arnhem voor de productie van solid-state batterijen, voor onder meer medische drones, de maritieme sector en consumentenelektronica. Dat meldt Duurzaam Ondernemen. Eind 2026 moeten de eerste producten van de band rollen. De fabriek wordt de eerste in zijn soort in Nederland en werkt volledig met Europese grondstoffen en toeleveranciers. Solid-state batterijen zijn volgens oprichter Satish Pultoo veiliger en krachtiger dan de lithium-ion variant. ‘Zo creëren we hier hoogwaardige banen en versterken we de Europese batterij-industrie.’

Lees ook: Met LeydenJar jaagt Nederland op een sleutelrol in de Europese batterij-industrie

Ook in de media:

• Voortaan kwartier- in plaats van uurprijzen voor dynamische energie: zo werkt het (Bright)
• 43 miljoen ton lithium ontdekt in Duitsland: Europa krijgt plots gigantische lithiumtroef (TW)
• Hoe Trumps strijd tegen windenergie onbedoeld de Amerikaanse onshore windsector kan versterken (Recharge News)
• Deze goede gewoonte vermindert mogelijk het schadelijke effect van luchtvervuiling op je longen (Scientias)

The post Nieuwsupdate: Staat trekt tot € 2 miljard uit voor verduurzaming Tata Steel en Europese natuur gaat hard achteruit appeared first on Change Inc..

We draaien de landingsbaan op. Die is ruim een kilometer lang, maar die afstand heeft de Pipistrel niet nodig. Van Vliet geeft gas en al na een paar seconden komt het toestel los van de grond. We stijgen tot 2.000 voet, ongeveer 600 meter. Vrijwel direct komt Deventer in zicht. ‘Kijk’, wijst Van Vliet. ‘Daar is de toren van de Lebuinuskerk. En daar het stadion van Go Ahead Eagles.’

Het water van de IJssel staat laag. Volg de slingerende rivier een paar bochten richting het zuiden, en daar ligt Zutphen. ‘Hoe hoger, hoe mooier het uitzicht wordt’, lacht Van Vliet. Dus laat hij het toestel verder klimmen tot 3.000 voet (ruim 900 meter) en draait hij, voor extra effect, een ‘360’. Een volledige cirkel in de lucht, in een schuine hoek. ‘Je hebt geen last van hoogtevrees, toch?’

Enige elektrische vliegtuig ter wereld

De Pipistrel Velis Electro, zoals het toestel voluit heet, is het eerste en momenteel enige batterij-elektrische vliegtuig ter wereld dat officieel door luchtvaartautoriteiten EASA en FAA is gecertificeerd. Dat betekent dat het in Europa en Amerika mag vliegen. Het toestel wordt momenteel vooral gebruikt voor vliegscholen.

Een van de plekken waar piloten in opleiding kunnen ervaren hoe het is om op batterijen te vliegen, is de E-Flight Academy in Teuge, waarvan Van Vliet mede-eigenaar is. De piloten van KLM maken bijvoorbeeld elektrische vlieguren bij de vliegschool. Vanaf november dit jaar geldt dat ook voor Transavia, dat met investeringsvehikel Transavia Ventures een belang heeft in het bedrijf.

Voor commerciële vluchten is de Pipistrel niet geschikt. Een volledig opgeladen toestel kan 50 minuten vliegen, plus 10 minuten reserve. Daarna moet het een uur aan de lader. Er passen maar twee mensen in, inclusief piloot. Wat dat betreft is de naam goed gekozen: Pipistrel is Sloveens voor ‘dwergvleermuis’. Het bedrijf achter de e-vliegtuigen is van origine Sloveens, al is het inmiddels in handen van het Amerikaanse Textron Aviation.

Change Inc.-redacteur Wilke Wittebrood vliegt in een elektrisch vliegtuig van de E-Flight Academy. Foto: E-Flight Academy

De E-Flight Academy heeft vijf van deze toestellen in bezit, die samen al meer dan 6.300 elektrische vluchten maakten. ‘In totaal vliegen er zeven in Nederland’, zegt Van Vliet. ‘Die zijn goed voor 50 procent van alle elektrische vliegbewegingen wereldwijd. Daarmee is ons land absolute koploper op het gebied van e-vliegen.’

Emissievrij vliegen onder 500 km

Dat klinkt indrukwekkend, maar die cijfers moeten wel in verhouding worden gezien. Op de meer dan een miljoen vliegbewegingen die jaarlijks in Nederland plaatsvinden (CBS, 2024), zijn een paar duizend vluchten nog slechts een druppeltje op een gloeiende plaat. Net als de Pipistrel zelf, is elektrisch vliegen nog maar klein.

Al heeft elektrisch vliegen inmiddels wél een flinke stempel op het vliegveld van Teuge gedrukt, na Lelystad de grootste regionale luchthaven. Hier is volgens de meest recente cijfers van E-Flight Academy, uit 2023, al 10 procent van de vluchten elektrisch. Van Vliet vermoedt dat dat inmiddels een stuk meer is.

Hoeveel vliegen we?

Ondertussen staat de sector voor een gigantische verduurzamingsopgave, in ons land vastgelegd in de Luchtvaartnota 2020-2050. Kort samengevat willen de overheid en sector dat de Nederlandse luchtvaart in 2070 volledig klimaatneutraal is. Met een aantal tussenstappen: in 2030 moeten de emissies zijn teruggebracht tot het niveau van 2005, in 2050 moet de uitstoot zijn gehalveerd.

Elektrisch vliegen speelt een grote rol bij het verwezenlijken van die ambities, blijkt uit de in 2023 gepresenteerde Innovatiestrategie Luchtvaart. Daarin stelt oud-minister Mark Harbers van Infrastructuur en Waterstaat dat in 2050 alle vluchten onder de 500 kilometer moeten worden uitgevoerd door toestellen die emissievrij vliegen. Elektrisch en op schone energiebronnen dus.

Zoals de toestellen in Teuge, die vliegen op zonne-energie, opgewekt door 504 panelen op het dak van de hangar. Harbers’ opvolger Barry Madlener, inmiddels ook minister-af, liet afgelopen april weten dat die ambitie nog steeds overeind staat.

Niet de heilige graal

Belangrijk om te benoemen is dat elektrische vliegtuigen op twee manieren de lucht in kunnen: op waterstof of op batterijen. Bij het eerste proces wordt waterstof via brandstofcellen omgezet in elektriciteit, bij het tweede wordt energie in accu’s opgeslagen aan boord van het vliegtuig. In dit artikel ligt de focus op batterij-elektrisch vliegen.

Vooropgesteld: dé oplossing voor het verduurzamen van de luchtvaart, is batterij-elektrisch vliegen volgens deskundigen niet. Daarvoor zijn de accu’s simpelweg te zwaar. Kijk alleen al naar de Pipistrel, die ruim 140 kilo aan batterijen meesjouwt, een derde van het totale gewicht.

Hoewel de innovaties in batterijtechnologie hard gaan, is het volgens Carlo van de Weijer, director Smart Mobility bij de Universiteit Eindhoven, onwaarschijnlijk dat elektrische vliegtuigen ooit passagiers vanaf Amsterdam naar een bestemming als New York zullen brengen. ‘Intercontinentale vluchten zullen nooit volledig elektrisch worden. Daarvoor is er echt duurzame en circulaire kerosine nodig.’

Terwijl het juist de langeafstandsvluchten (long haul) zijn, van 3.000 kilometer of meer, waar de meeste duurzaamheidswinst te behalen valt. Die vormen in Europa slechts 10 procent van het totale aantal vluchten, maar daarmee zijn ze volgens luchtvaartkoepel Eurocontrol wel goed voor meer dan de helft van de CO2-uitstoot van de sector. De verwachting is dat dat aandeel richting 2050 oploopt naar 56 procent of meer.

‘Een batterij-elektrisch vliegtuig zal nooit voor een vlucht naar Kuala Lumpur ingezet kunnen worden’, beaamt Jolanda Stevens, programmamanager Zero Emission Aviation bij KLM. ‘Dat is simpelweg te ver.’

Stevens gelooft in de mix. ‘Voor elk type vlucht kijken we naar een passende oplossing. Batterij-elektrisch vliegen zou voor kortere afstanden mogelijk zo’n oplossing kunnen zijn, en waterstof voor middellange afstanden en grotere passagiersaantallen. Voor lange vluchten zijn alternatieve brandstoffen, sustainable aviation fuels (SAF), geschikt.’

Mogelijkheden van hybride vliegen

Toch kan batterij-elektrisch vliegen ook op langere afstanden wel degelijk impact hebben, stelt Van de Weijer. Naast vliegen op SAF ziet hij mogelijkheden voor hybride toestellen. ‘Vliegtuigen moeten 20 tot 30 procent meer energie meenemen dan nodig, voor het geval dat de landingsbaan bij aankomst bijvoorbeeld geblokkeerd blijkt. Waardoor ze meer gewicht aan kerosine of accu’s meesjouwen dan ze in de praktijk gebruiken – wat vooral voor batterij-aangedreven vliegtuigen een beperking is.’

Het Zweedse Heart Aerospace is om die reden afgestapt van de ambitie om volledig elektrische vliegtuigen te maken. In plaats daarvan werkt de luchtvaart-startup nu aan een hybride toestel, de ES-30. Naast de batterijen zorgen twee turbogeneratoren, die draaien op SAF, voor extra stroomreserve. Daarmee kan de ES-30, die in 2028 moet worden opgeleverd, vijfentwintig tot dertig passagiers vervoeren en – afhankelijk van het aantal mensen aan boord en het wel of niet inschakelen van de generatoren – 200 tot 800 kilometer vliegen.

Ook het Nederlandse Maeve Aerospace zet sinds een paar jaar vol in op hybride. Met de M80 werkt de Delftse vliegtuigbouwer aan een toestel dat ongeveer 75 tot 90 mensen kan vervoeren en een actieradius heeft tussen de 950 en 1.450 kilometer. Daarmee red je het nog steeds niet tot New York – dat is vanaf Amsterdam bijna 6.000 kilometer – maar de meeste Europese bestemmingen komen met zo’n bereik wél in beeld.

Betere batterijen

Een startup die wél vasthoudt aan volledig batterij-elektrisch aangedreven vluchten is het Nederlandse Elysian Aircraft. Het bedrijf werkt aan een 90-zitter, de E9X, die in 2033 op de markt moet komen. ‘Met de batterijtechnologie van vandaag kan het toestel 500 kilometer vliegen’, zegt medeoprichter en co-ceo Daniel Rosen Jacobson. ‘Maar met de snelheid van innovaties verwachten we dat we bij de marktintroductie op een bereik van 800 kilometer zitten.’

Ook Merlijn van Vliet (E-Flight Academy) gaat uit van betere batterijen in de toekomst. De accu’s van de Pipistrel hebben een batterij-energiedichtheid van 160 Wh/kg. Dat betekent dat de batterij per kilogram gewicht 160 wattuur (Wh) aan energie kan opslaan en leveren. Ter vergelijking: bij een gemiddelde elektrische auto is dat 250 Wh/kg.

‘Maar de accu’s in onze toestellen komen uit 2020 en zijn dus eigenlijk alweer verouderd’, zegt Van Vliet. ‘Technisch gezien zijn er al batterijen van 450 Wh/kg mogelijk.’ Dat soort waarden zien we nu alleen nog in het laboratorium, voegt Jolanda Stevens van KLM toe. ‘Nog niet op schaal. Zodra dat gebeurt, wordt het interessant.’

Een Pipistrel-toestel aan de lader op de hangar in Teuge. Foto: Wilke Wittebrood

Met de toekomstige verbeteringen voor batterijen hoopt Rosen Jacobson op termijn naar een bereik van 1.000 kilometer te kunnen. ‘Dat is belangrijk’, zegt hij. ‘Daarmee zouden we in potentie de helft van alle lijnvluchten wereldwijd kunnen vervangen (volgens data van de International Council on Clean Transportation, red.).’

Businessmodel herzien

Maar wil de sector de potentie van elektrisch vliegen echt optimaal benutten, dan moet volgens deskundigen het businessmodel compleet worden herzien. Het netwerk van kleinere luchthavens moet veel beter worden benut, stelden onderzoekers van NASA in een in juni verschenen rapport. Zij pleiten ervoor om die met elkaar te verbinden via elektrische vluchten, al dan niet met een of meerdere tussenstops om op de plaats van de bestemming aan te komen. Dit wordt regional air mobility (RAM) genoemd.

Mobiliteitsdeskundige Carlo van de Weijer denkt dat elektrische vliegtuigen met regional air mobility in potentie 5 tot 10 procent van de bestaande vluchten kunnen vervangen.

‘De infrastructuur is er al’, zegt hij. ‘Europa telt 4.000 kleinere luchthavens. Als je die slimmer inzet en verbindt, kunnen die een alternatief vormen voor auto- of treinritten. Duitse toeristen kunnen elektrisch naar Texel vliegen, wintersporters kunnen reizen vanaf vliegveld Budel. Met zo’n nieuwe manier van reizen hoeven er mogelijk ook minder wegen en spoorlijnen te worden aangelegd. Ook dat is duurzaamheidswinst.’

Merlijn van Vliet van de E-Flight Academy noemt het ‘point-to-point’ vliegen. Met zijn tweede bedrijf, NRG2FLY, werkt hij aan een oplossing om al die regionale vliegvelden van laadinfrastructuur te voorzien. Te beginnen met ‘zijn’ eigen airport: de zonnepanelen op de hangar in Teuge zijn aangesloten op een accu van 500 kilowattuur, vier vliegtuigladers en tien autoladers.

Stiller, schoner en energie-efficiënter

De luchtvaartondernemer voorziet een toekomst waarin we ‘belachelijk veel’ gaan vliegen. Daar zullen de mensen die in de buurt van de luchthavens wonen, vast niet blij mee zijn. Mis, zegt Van Vliet. ‘Onze e-toestellen hebben een geluidsniveau van 47 decibel. Dat is zachter dan het omgevingsgeluid van Tuinwijk, een woonwijk in Utrecht. Je ziet ons wel, maar je hebt er geen last van. In Teuge heeft niemand nog geklaagd.’

Maar toch: hoe kunnen we meer gaan vliegen, als luchthavens juist moeten krimpen? Schiphol moet kleiner worden van de overheid; het aantal vluchten wordt vanaf november 2025 beperkt tot een maximum van 478.000 per jaar. Die slots gelden voor brandstofvliegtuigen, reageert Van Vliet. Oliver Newton, lead sustainability & innovation bij Transavia, voegt daaraan toe: ‘Ik hoor geluiden dat er in de toekomst aparte slots gereserveerd gaan worden voor zero-emission vliegtuigen.’

De reden dat Daniel Rosen Jacobson (Elysian) zo sterk in vliegen op batterijen gelooft, is dat het volgens hem de meest optimale manier om energie te verbruiken. Een claim die de ondernemer stut met een impactanalyse van CE Delft, die in opdracht van Elysian is uitgevoerd.

‘Elektrisch vliegen is vergelijkbaar met hogesnelheidstreinen en EV’s wat betreft energie-efficiëntie ‘, zegt hij. ‘77 procent van de energie die je erin stopt, wordt gebruikt. Dat is zes keer efficiënter dan SAF en ongeveer vier keer efficiënter dan waterstof. Bovendien is een elektrisch voertuig over het algemeen veel minder onderhoudsintensief.’

Marktintroductie versnellen

Dat maakt elektrisch vliegen volgens Rosen Jacobson ook economisch interessant voor luchtvaartmaatschappijen, zijn beoogde klanten. Die partijen weten Elysian goed te vinden; de startup werkt bijvoorbeeld samen met KLM en Transavia voor een ‘strategisch kennistraject om batterij-elektrisch vliegen versneld van de grond te krijgen’.

Coalities bouwen binnen het ecosysteem, noemt Jolanda Stevens van KLM het. Sinds april 2024 is ze lid van de raad van advies van Elysian. ‘We zien het als onze verantwoordelijkheid om een bijdrage te leveren aan de verduurzaming van de gehele luchtvaart’, legt ze uit. ‘Voor de sector kan dit een goed initiatief zijn, omdat Elysian de lat echt hoger legt dan veel andere elektrische vliegtuigbouwers. Als wij zo’n speler kunnen verbinden aan onze andere partners – luchthavens, de overheid, infrastructuurbouwers en energieleveranciers – gaat de marktintroductie veel sneller.’

De E9X van startup Elysian. KLM en Transavia denken mee over een ontwerp dat voldoet aan hun standaarden. Foto: Elysian

Onderdeel van het partnerschap is dat de luchtvaartmaatschappijen meedenken over een vliegtuigontwerp dat voldoet aan hun standaarden. Een toestel dat ze in theorie zouden kunnen opnemen in hun vloot, al benadrukken de partijen dat daarover nog niets op papier is gezet.

‘Maar we willen hetzelfde’, zegt Daniel Rosen Jacobson. ‘Een toestel ontwikkelen dat luchtvaartmaatschappijen kunnen adopteren en waarmee ze operationeel succes kunnen boeken. Want duurzaamheid is één, maar uiteindelijk is economisch succes het allerbelangrijkste.’

Vliegen op stroom concurrerend?

Hoe zit het precies met het kostenplaatje? Voor de prijs van één 180-zitter van Airbus moeten luchtvaartmaatschappijen straks twee Elysian-toestellen voor 90 passagiers kunnen kopen, aldus Rosen Jacobson. Hij stelt dat zijn vliegtuigen ook operationeel met de Airbus kunnen concurreren. ‘Dat komt vooral omdat verwacht wordt dat de energie- en onderhoudskosten een stuk lager zijn op het moment dat wij de markt betreden.’

De luchtvaartondernemer krijgt bijval van Oliver Newton van Transavia. ‘Voor airlines is de brandstof de grootste variabele kostenpost’, legt hij uit. ‘Die kosten stijgen elk jaar, vooral door hogere belastingen en het beprijzen van CO2-uitstoot via het Europese emissiehandelssysteem. Vliegen op elektriciteit is veel goedkoper dan vliegen op kerosine. Daarnaast zijn de stroomprijzen stabieler.’

De brandstofprijzen stijgen ook omdat leveranciers in de EU sinds 2025 een oplopend percentage SAF moeten bijmengen, dat minimaal twee tot drie keer duurder is dan kerosine. Een andere factor is het onderhoud. Een elektromotor heeft minder onderdelen dan een straalmotor en is zodoende makkelijker te onderhouden.

Een ander voordeel is dat luchthavens e-vliegtuigen graag zien komen. Op Schiphol geldt bijvoorbeeld: hoe stiller het vliegtuig, hoe lager de haventarieven voor luchtvaartmaatschappijen. Ook dat drukt de prijs.

Niet op de zaken vooruit lopen

Feit blijft dat de Elysian-vliegtuigen – en de andere e-toestellen die in de maak zijn – bij lange na niet de afstand van een Airbus halen. Met een bereik van 800 kilometer kan minder dan 10 procent van het huidige routenetwerk van Transavia worden ‘geëlektrificeerd’, aldus Newton.

Net als hoogleraar Carlo van de Weijer erkent hij het belang van een nieuw businessmodel, willen e-vluchten echt schaal krijgen. ‘Je kunt prima van Nederland naar Zuid-Spanje vliegen met één tussenstop. Kleinere toestellen openen ook de markt voor nieuwe bestemmingen, zoals de Kanaaleilanden voor de Franse kust. Daar vliegen we nu niet op, maar met een elektrisch toestel wordt zo’n locatie wél aantrekkelijk.’

Jolanda Stevens (KLM) is voorzichtiger. ‘Binnen ons Europese netwerk zijn er misschien twaalf tot vijftien bestemmingen die onder de range van 500 kilometer vallen. Als ik kijk naar de hubfunctie die we vervullen vanaf Schiphol, waarmee we verbindingen over de hele wereld creëren, denk ik niet dat regional air mobility bij ons past. Al kom je met het aantal passagiers en het bereik van Elysian wel in de buurt van iets dat heel bruikbaar zou kunnen zijn.’

Ze waarschuwt wel niet op de zaken vooruit te lopen. ‘In de luchtvaartsector kunnen innovaties jaren in beslag nemen. Het ontwerpen, ontwikkelen en certificeren van nieuwe toestellen kost nu eenmaal tijd. Daar is een goede reden voor: de veiligheid van de passagiers en piloten staat voorop.’

Vergelijking met Roadster

Elektrisch vliegen stuit vaak op scepsis. Maar het feit dat het tweepersoonstoestel van Pipistrel al rondvliegt, zegt Stevens, is ‘misschien nog niets, maar tegelijkertijd ook alles’. ‘Omdat het laat zien dat vliegen op batterijen mogelijk is.’

Mobiliteitsexpert Carlo van de Weijer maakt graag de vergelijking met de Roadster, vijftien jaar geleden het eerste model van Tesla. ‘Dat kleine tweepersoonsautootje rammelde en schudde aan alle kanten. Maar de wagen was ook doodstil en had een enorme acceleratie. Toen ik in de Pipistrel zat, maakte ik dat weer mee, maar dan met een vliegtuig. En vergeet niet: de Roadster was het begin van iets heel groots.’

In het begin werd er lacherig gedaan over de ambities van Tesla-oprichter Elon Musk, knikt Stevens. ‘En nu is elektrisch rijden een feit.’

Lees ook:

• NRG2fly pioniert met laadnetwerk voor luchtvaart: ‘We gaan belachelijk veel vliegen, maar wel elektrisch’
• 350 luchtvaart-insiders slaan alarm: ‘Ons businessmodel is onhoudbaar’
• Hoe ziet Schiphol er in 2050 uit? ‘Ook dan is vliegen nog niet klimaatneutraal’

The post Elektrisch vliegen toekomstmuziek? In Nederland gebeurt het al appeared first on Change Inc..