Waarom Kuypers met een y, vraag je? Simpel: op het gemeentehuis werd de achternaam van haar vader per ongeluk fout geregistreerd. Maar ze is toch écht de achterkleindochter van de oprichter van het bedrijf.

Na je studie ging je eerst de financiële wereld in, maar je kwam toch terug naar het familiebedrijf. Waarom?

‘In de financiële sector had ik veel geleerd over hoe je je bedrijfsvoering zo kunt organiseren dat je het beste aan een klantvraag kunt voldoen. Die ervaring was heel welkom in het bedrijf. In eerste instantie heb ik dan ook veel op operationele verbeteringen gefocust.

Gaandeweg gingen we ook over andere dingen nadenken. We kunnen wel simpelweg uitvoeren wat architecten bedenken, maar het is veel interessanter om onze kennis al veel eerder in te zetten door mee te denken over optimale, energiezuinige installaties.’

Onder jouw leiding is het bedrijf vooral op duurzaamheid gaan focussen. Hoe ging dat?

‘Als familiebedrijf zijn we per definitie met de toekomst bezig. In 2012 kozen we er nadrukkelijker voor om dat ook in onze dienstverlening te verweven en alleen nog maar energieneutrale en gezonde installaties te realiseren. Toen ik in 2013 begon als directeur, mocht ik er handen aan voeten aan geven. Makkelijk was het niet; destijds was dit best vooruitstrevend. Het Klimaatakkoord van Parijs was er nog niet.

In het begin leverde de beslissing best wat spanning op. We gingen heel anders werken. We waren niet meer alleen betrokken bij de uitvoering, maar juist al aan het begin van een traject. Dat waren we als bedrijf niet gewend. We hebben er daarom actief aan gewerkt om iedereen van de juiste kennis te voorzien: we boden cursussen aan en organiseerden kennissessies. Dat is essentieel voor een transitie.

Op een gegeven moment kwam de realisatie: misschien moeten we ook geen opdrachten meer aannemen van bedrijven die echt niet willen verduurzamen. Die keuze is er niet altijd, soms hadden we die opdrachten gewoon nodig. Je bent tenslotte ook verantwoordelijk voor de salarissen van heel veel medewerkers. Gelukkig is duurzaamheid inmiddels de standaard.’

Dat vonden de medewerkers vast niet makkelijk.

‘In de bouw is iedereen op een bepaalde manier opgeleid, een manier die niet per se duurzaam is. Voor het ontwerp van ons nieuwe kantoor in Den Bosch hebben we echt tegen de ingenieurs gezegd: vergeet alles wat je hebt geleerd.

Het gebouw is een test- en showcase waar we duurzamere installaties die ook financieel haalbaar zijn kunnen laten zien. Het heeft bijvoorbeeld een warmte-koudeopslag, maar ook een zogenoemd verbindingshart waarin de temperatuur mag meebewegen met de seizoenen. De temperatuur wordt afgesteld op basis van sensoren binnen en buiten het gebouw. En de glazen gevel op het zuiden kan warmte afzuigen en opslaan.’

Hoe krijg je ook klanten mee?

‘Onze salesmedewerkers hebben op een gegeven moment de groene offerte bedacht. Daarmee beantwoordden we niet alleen de vraag van een klant, maar legden we ook ongevraagd een alternatief voor, inclusief kostenberekeningen en terugverdientijden. Dat was een schot in de roos, want zo geef je mensen inzicht in de mogelijkheden.

In het begin kozen veel klanten alsnog voor de goedkoopste optie, die vaak minder duurzaam was. Sommige hebben later gezegd: hadden we nou toch maar meteen het duurzame alternatief gekozen, want nu moet dat door wetgeving alsnog en moet ik voor de tweede keer investeren.

Duurzaamheid in de bouw is niet zozeer een technisch vraagstuk. De duurzame installaties bestaan al. Het is vooral een mindsetontwikkeling. Neem bijvoorbeeld ziekenhuizen met zogenoemde cleanrooms, gecontroleerde ruimtes waar geen luchtdeeltjes naar binnen of buiten mogen. Die sector is lang niet geïnteresseerd geweest is in energiebesparing, omdat ze ervan uitging dat luchtzuiveringsinstallaties van cleanrooms altijd aan moesten staan om effectief te zijn. Wij hebben aangetoond dat dat helemaal niet nodig is. Door de installaties bijvoorbeeld ‘s nachts uit te zetten, bespaar je gigantisch veel energie. En dan hebben we technisch nog niet eens iets gedaan.’

Gaan de zaken slechter in een wereld waarin klimaat minder centraal staat?

‘We hebben de wetgeving mee. Grote gebouwen hebben nu de plicht om hun energieverbruik te monitoren en te verlagen. Bovendien geloof ik dat de huidige tendensen vooral een reactie zijn op de enorme duurzame onderstroom die gaande is. De Verenigde Staten en enkele andere landen gooien hun kont tegen de krib omdat ze zelf ook wel merken dat verandering onvermijdelijk is.

Het is belangrijk dat we ons niet laten afleiden door zulke stuiptrekkingen naar de oude wereld. Ja, de economie moet draaien. Maar dat kan ook op een gezonde manier.’

Jullie doen veel met energiebesparing. Maar hoe zit het met de materialen waarvan de installaties zijn gemaakt?

‘We gebruiken vooral veel staal. Energieneutraal geproduceerd staal wordt maar weinig aangeboden en is bovendien erg duur. Daarom focussen we vooral op mínder materialen gebruiken. Dat kan vaak door simpelweg anders te kijken. Voorheen was de standaard bij het vervangen van luchtbehandelingskasten bijvoorbeeld: de hele kast eruit, naar de schroot en een nieuwe erin. Nu vervangen we eerder losse onderdelen. Dat bespaart veel materiaal en nog meer geld.

Ik denk dat we ook veel inspiratie uit de natuur kunnen halen. Dat is per definitie een circulair systeem, met allerlei slimmigheden. Termieten bouwen bijvoorbeeld heuvels met speciale luchtstromingen die warme en koude lucht in verbinding brengen. Ze hebben zelfs een kleppensysteem waarmee ze bepaalde gangen open of dicht kunnen zetten. Allemaal zonder techniek.

Er is in de toekomst minder hardware nodig, maar meer software om van alles te monitoren. Dat heeft ook gevolgen voor onze rol als installateurs. We houden ons steeds meer bezig met softwareontwikkeling en monitoring.

De transitie richting circulair is nog groter dan de energietransitie. Maar ik put hoop uit dat wat we in tien jaar bereikt hebben. Met die ervaring kan de circulaire transitie nog veel sneller. Over twee, drie jaar is circulair werken de standaard.’

Wat is dan jullie toegevoegde waarde nog?

‘De komende jaren focussen we niet alleen op energieneutraliteit en circulariteit, maar ook op een gezondere omgeving. Ik vind het belangrijk dat we in een gezonde wereld leven, met schone lucht. Dat is heel bepalend voor je welzijn. De bouw kan daaraan bijdragen, bijvoorbeeld met klimatisering (het regelen van temperatuur en luchtcirculatie in een ruimte, red.)’

Met wie wil je graag nog samenwerken?

‘Samenwerken in de bouw is een uitdaging, maar er zijn ook lichtpuntjes. Zoals het Brancheplan Verpakkingen van de installatiebranche. Of toen Mona Keijzer de plicht tot nestvoorzieningen in nieuwbouwhuizen wilde schrappen, maar de bouw er vol voor ging staan. Daar put ik hoop uit.

‘Ik wil graag meer optrekken met architecten die natuur, comfort en circulariteit omarmen, om samen actief een fijne omgeving te stimuleren. Maar ook circulariteit kunnen we niet alleen. Van grondstof naar recyclingbedrijf is zo’n lange keten. We moeten samen met leveranciers gaan kijken naar wat er anders kan.’

Lees ook:

• Changemaker Tessa van Soest (B Lab): ‘We kunnen het ons niet veroorloven om negatief te worden
• Changemaker Thami Schweichler (United Repair Centre): ‘Mensen zijn vaak trots op een zichtbare reparatie
• Changemaker Andrea van Dijk (Invest-NL): ‘Het gaat erom dat je kijkt hoe iets wel kan’

The post Changemaker Aukje Kuypers (Kuijpers): ‘Moeten ons niet laten afleiden door stuiptrekkingen naar de oude wereld’ appeared first on Change Inc..

Meer dan een vinkje

Een GACS is geen gewoon gebouwbeheersysteem dat alleen comfort regelt. Het combineert monitoring, analyse en intelligente besturing. Het systeem houdt energieverbruik bij, signaleert inefficiëntie en stuurt automatisch bij op basis van bezetting, weersverwachtingen of beschikbare energie. Kortom: het denkt mee.

Voor vastgoedeigenaren betekent dit dat periodieke Scope 14- en EPBD-keuringen vervallen. De data die een GACS verzamelt, helpt bij rapportages voor EED en CSRD en ondersteunt certificeringen zoals BREEAM. Gebouwbeheerders profiteren van vroeg storingssignalering, planbaar onderhoud en een stabiel binnenklimaat.

Energiekosten kunnen met 25 tot 30 procent dalen door slimme afstemming van installaties. Geen overbodige verwarming in lege ruimtes, geen overdreven koeling als het niet nodig is.

Eerst weten waar je staat

De verplichting roept vragen op. Voldoet mijn huidige systeem al? Wat moet er gebeuren? En wat kost dat? Het antwoord begint met inzicht. Met een GACS-quickscan krijg je helder waar je gebouw nu staat en wat nodig is om compliant te worden.

Zes stappen naar compliance

De aanpak hoeft niet ingewikkeld te zijn. Veel organisaties werken volgens zes logische stappen: informeren over wat eraan komt, een quickscan uitvoeren, een rapport opstellen, advies op maat krijgen, oplossingen implementeren en tot slot rapporteren en documenteren.

Oplossingen zijn er in verschillende vormen. Van software voor energiemanagement tot slimme energiemeters, van klimaat- en lichtsturing per ruimte tot monitoring van luchtkwaliteit. Veel systemen zijn plug-and-play en direct inzetbaar, zonder lange doorlooptijden.

Tijdelijk uitstel, permanente ambitie

De GACS-eisen worden de komende jaren verder aangescherpt. In 2027 wordt de Smart Readiness Indicator verplicht voor grotere systemen. In 2028 volgt automatische lichtregeling voor gebouwen met installaties boven 290 kW. En vanaf 2030 geldt die verplichting al vanaf 70 kW. Dit is geen tijdelijke maatregel, maar een structurele verscherping.

Wie nu investeert in inzicht en optimalisatie, bereidt zich niet alleen voor op wetgeving. Je creëert ook ruimte voor lagere kosten, hogere gebruikerstevredenheid en een gebouw dat klaar is voor de toekomst.

Lees ook

Van baksteen naar brein: maak je gebouw de motor van de energietransitie

Je gebouw biedt een schat aan informatie, zo kun je die benutten

The post GACS-verplichting voor gebouwen met grote klimaatinstallaties: slim voorbereid of straks verrast? appeared first on Change Inc..

De energietransitie is geen technisch probleem

Raymond Hazebroek

‘Het lijkt soms alsof alle grote opgaven tegelijk op ons afkomen’, zegt Raymond Hazebroek, projectmanager bij advies- en ingenieursbureau WSP. ‘De energietransitie is er één van, maar net zo urgent zijn woningbouw, natuurherstel, waterveiligheid en klimaatadaptatie. En alles moet landen op diezelfde postzegel die Nederland is.’ De vraag is volgens hem dan ook niet óf de energietransitie technisch mogelijk is. Die vraag is allang beantwoord. ‘Technisch is bijna alles op te lossen. Daar maken we ons niet de meeste zorgen over. De complexiteit zit ’m in de omgeving en de vraag hoe je de techniek daar op de juiste manier kunt inpassen. Precies daar ligt de rol van WSP. Wij opereren dagelijks op het snijvlak van techniek, ecologie en maatschappij.’

Of het nu gaat om hoogspanningslijnen, ondergrondse kabels of stations; ze raken altijd wel aan iemand of iets. Dat kan een woonwijk zijn, een bedrijf, de natuur of landbouwgrond. ‘Als je de techniek los ziet van die context, dan loop je vroeg of laat vast’, zegt Hazebroek. ‘Dan heb je misschien een ontwerp dat technisch klopt, maar planologisch of maatschappelijk niet haalbaar blijkt.’

Ecologie te laat? Daar betaal je een prijs voor

Yolanda Elout-Verhulst

In de praktijk gaat het hier regelmatig mis. Nieuwe projecten die de energietransitie verder moeten aanjagen starten dan met snelheid en ambitie, maar zonder volledig zicht op ecologie, vergunningen en lokale belangen. Dan wordt de leefomgeving een afvinklijstje. ‘De ervaring leert juist dat het veel slimmer is om omgevingsfactoren als uitgangspunt te nemen voor het ontwerp’, merkt ook Yolanda Elout-Verhulst op. Ze werkt als adviseur ecologie bij WSP. ‘Als je bijvoorbeeld pas laat ontdekt dat er beschermde diersoorten zitten, dan krijgt het ontwerp zeer waarschijnlijk te maken met extra onderzoek, aanpassingen en vertraging. Zeker in en nabij Natura 2000-gebieden, is je speelruimte klein. Dan is zo’n integrale benadering de enige juiste aanpak.’ Volgens haar is er zelden sprake van onwil, vaak gaat het om onderschatting. ‘Men realiseert zich niet wat het kost als je ecologie te laat meeneemt in het ontwerp. Je kunt juist extra snelheid maken als je er vroeg bij bent.’

Van tracé tot leefomgeving: alles grijpt in elkaar

Neem het ontwerp van een nieuw hoogspanningstracé. Dat lijkt voor de leek misschien simpel, je gaat immers van A naar B. In werkelijkheid is het een zeer complexe puzzel, waarbij rekening gehouden moet worden met watergangen, dijken, bebouwing, landbouw en archeologie. Soms zelfs met niet-gesprongen explosieven. Al die factoren beïnvloeden het ontwerp. Daarom pleit Hazebroek voor integrale haalbaarheidsstudies. ‘Niet alleen technisch kijken, maar ecologie, water, bodem en omgeving meteen meenemen. Dan voorkom je mogelijke verrassingen in een later stadium.’

Voor Elout-Verhulst is ecologie daarbij geen blokkade, maar juist een ontwerpinstrument. ‘Ecologie is veel flexibeler dan vaak wordt gedacht’, zegt ze. ‘Er zijn bijna altijd meerdere oplossingen mogelijk, zolang je maar vroeg genoeg begint.’ Datagedreven werken speelt daarbij een grote rol. ‘We starten met bureaustudies en bestaande databases, maar betrekken ook lokale natuurwerkgroepen en vrijwilligers. Daarnaast combineren we ecologische data met inzichten van andere disciplines, zoals waterveiligheid.’ Het doel is niet alleen schade beperken. Als er ruimte is, fysiek én in de planning, dan kun je volgens Elout-Verhulst echt ecologische waarde toevoegen. ‘Denk aan nieuwe habitats, betere verbindingen voor natuur en meer groen rond infrastructuur. Dat helpt biodiversiteit én de leefbaarheid.’

Draagvlak ontstaat door luisteren

En dan is er nog zoiets als maatschappelijk draagvlak. Zelfs het allerbeste ontwerp legt het doorgaans af tegen een negatief sentiment. Echt luisteren naar de wensen van omwonenden is dan ook essentieel, benadrukt Hazebroek. ‘Bewoners en lokale partijen kennen hun gebied vaak beter dan wie ook. Zij weten waar het knelt en waar er juist kansen liggen. Als je hen vroeg bij de plannen betrekt, dan worden die zichtbaar beter. Wie dat nalaat, krijgt te maken met weerstand. En weerstand leidt bijna altijd tot bezwaarprocedures, vertraging en hogere kosten.

Tegelijkertijd vraagt dit om realisme. ‘Belangen botsen, dat hoort erbij. Maar als je zorgvuldig bent, transparant en respectvol, dan blijf je met elkaar in gesprek. En zo kun je echt een verschil maken.’ Deze zorgvuldigheid is extra belangrijk in een context van onzekerheid. Stikstofregels veranderen, beleid schuift en plannen worden aangepast. ‘Daar moet je je proces op inrichten’, zegt Hazebroek. ‘Flexibel, integraal en met alle disciplines aan tafel.’

Meer dan techniek alleen

De conclusie is helder. De energietransitie stokt niet omdat de techniek ontbreekt. De bottleneck is het vermogen om die techniek goed in te passen in een volle, gevoelige leefomgeving. Of, zoals Elout-Verhulst het zegt: ‘Zolang ecologie wordt gezien als beperkende factor dan blijven we vertragen. Pas als we het gaan zien als onderdeel van het ontwerp, komen we echt vooruit. Versnelling zit niet in harder werken, maar in slimmer samenwerken. Eerder in het proces en met oog voor alles wat er al is.

Lees ook

• Van puzzelstukjes naar totaalbeeld: dé sleutel tot transitieversnelling
• Zo worden steden koeler en groener terwijl stroomnet vol zit en er woningen bij moeten
• Zo wordt de dijk tussen Moerdijk en Drimmelen sterk en toekomstbestendig
• Bouwen met organische materialen toekomstmuziek? Niet als het aan dit bouwbedrijf ligt

The post Waarom de energietransitie niet vastloopt op techniek, maar op de inpassing in de omgeving appeared first on Change Inc..

Zo lanceerde het bedrijf in 2021 zijn eigen ‘Besluit‘, een duurzamer alternatief voor het Bouwbesluit. Dat leidde tot het convenant Toekomstbestendig Bouwen. ‘Niet langer schrijft de overheid minimale eisen voor, bedrijven doen het voortaan zelf’, zei ceo Onno Dwars destijds. Hij staat sinds 2017 aan het roer van het vastgoedbedrijf.

Het Besluit houdt onder andere in dat het bedrijf toewerkt naar een wereld waarin iedereen vijf jaar langer gezond en gelukkig kan leven met een minimale footprint, en dat het standaard deelauto’s faciliteert bij projecten vanaf honderd woningen. Waar mogelijk worden woningen modulair en prefab gefabriceerd.

Ballast Nedam Development is daarnaast één van de initiatiefnemers van WeGrow. Dat brengt boeren die gewassen telen samen met bouwers die biobased willen bouwen. En deze zomer veilde het bedrijf de eerste carbon credit afkomstig uit een woningbouwproject. Zijn ‘Natuurhuizen’ slaan dankzij biobased materialen meer CO2 op dan de bouw kost.

Neemt Ballast Nedam bewust een voortrekkersrol?

‘Dat is eigenlijk gewoon zo ontstaan. Wij definiëren onze rol niet. Het helpt wel dat we veel meedoen aan aanbestedingen en tenders. Dat dwingt ons om creatief te zijn. Daarnaast: als we niet veranderen, dan worden we geconfronteerd met feiten. Dat zie je nu bijvoorbeeld met de stikstofproblematiek en netcongestie. Die feiten zorgen ervoor dat onze ontwikkelingen vertragen of stoppen.

Verandering is dus niet alleen belangrijk voor duurzaamheid, maar ook voor bedrijfscontinuëring. Het pad dat we zijn ingeslagen is niet houdbaar. Wil je levensvatbaar blijven, dan zul je je moeten aanpassen. Veranderen is onderdeel van elke overlevingsstrategie.

Kijk naar waterkwaliteit of drinkwater. We weten dat de problemen eraan komen, dus we kunnen er nu al op anticiperen om te voorkomen dat we straks blokkades krijgen. Bovendien gaat ook de druk om te verduurzamen toenemen. Vanuit de maatschappij, maar we zullen de gevolgen van klimaatverandering ook sterker merken.’

Interviewserie Horizon – Hoe versnellen we de duurzame transitie en welke barrières staan in de weg? In de interviewserie Horizon spreekt Change Inc. met ceo’s die aan de frontlinie staan van verandering. Over de dilemma’s die ze tegenkomen, de afwegingen die ze maken en de kansen die ze zien om hun sector én bedrijf duurzamer te maken.

In 2021 zei je tegen Change Inc. dat de bouw in 2030 klimaatneutraal kan worden. Hoe sta je daar nu in?

‘Het demissionaire kabinet heeft ons de afgelopen jaren niet geholpen om te versnellen. Maar ik denk nog steeds dat het kan. Technisch kan het al, we moeten alleen nog opschalen. Voor natuurinclusief bouwen en CO2-arm bouwen zijn er bijvoorbeeld al veel oplossingen, en wij bouwen al sinds 2017 helemaal gasloos. Dat leidde ertoe dat gasloos bouwen ook een wettelijke verplichting werd.

Het is nu aan ons als maatschappij om ervoor te zorgen dat die oplossingen het nieuwe normaal worden. Daarvoor moet de politiek de spelregels veranderen en moeten de financieringskaders anders. Maar ook het bedrijfsleven heeft de plicht om dit mogelijk te maken.

Dat vergt soms risico’s. In Amsterdam gaan we bijvoorbeeld het eerste CO2-positieve appartementengebouw bouwen. Dat is wat duurder, maar we willen blijven vernieuwen. Het leven is een interessante reis, je moet ook gewoon dingen doen die het leuk maken. We willen niet elke dag dezelfde woningen ontwikkelen. Soms is het moeilijk, zijn er mensen die tegenwerken of verouderde omgevingsplannen. Dan moet je stronteigenwijs zijn om iets af te ronden. ‘

Zijn die risico’s het altijd waard?

‘Niet alle projecten pakken financieel even goed uit, maar soms moet je gewoon doen. Dat is denk ik het verschil tussen ons en anderen: wij nemen dit soort projecten aan als uitdaging. Wat we doen is wel altijd goed afgewogen. We experimenteren op een dusdanige schaal dat we er niet kapot aan kunnen gaan als het financieel minder goed uitpakt. En ongeacht de financiële resultaten leren we er veel van.

Het risico is trouwens niet altijd even groot. Gasloos bouwen was ook gewoon een businesscase. Hypotheken gaven meer ruimte voor kopers, banken boden beleggers lagere rente, consumenten en beleggers hadden lagere maandlasten en de overheid bereikte haar doelstellingen om van het gas af te gaan. Er was alleen iemand nodig die zei: we gaan het nu ook doen.

Soms zijn de kosten wel hoger, maar de opbrengsten vaak ook. Steeds meer beleggers waarderen duurzaamheid positief. Zij zijn bereid CO2-neutrale projecten voor hogere prijzen in te kopen, omdat zij het ook gemakkelijker kunnen financieren. En ook consumenten zijn bereid extra te betalen voor een koopwoning die CO2-positief is.’

Voor de Natuurhuizen hebben jullie ook carbon credits uitgegeven. Hoe passen die in dit plaatje?

‘We gebruiken carbon credits om te kijken of en hoe we de waarde van CO2-opslag in huizen tastbaar kunnen maken. Daarin werken we samen met stichting Climate Cleanup. Zo’n waarde-impuls kan het makkelijker maken om CO2-arm of zelfs -positief te bouwen. Individuele verkoop van carbon credits is nu nog moeilijk, er is beperkte vraag naar. We hebben ze nu aan de belegger mee verkocht.

Het was een leerzaam proces. Het moet notarieel goed worden vastgelegd, maar er komen ook ingewikkelde vragen naar boven in het contact met kopers en gemeenten. De gemeente wil de credits bijvoorbeeld niet hebben als schenking, want dat zou tot staatssteundiscussies kunnen leiden.

Ik zie het zo: zolang er geen beleid is, zul je zaken financieel moeten waarderen. Je hebt minstens één van die twee prikkels nodig. Zelf ben ik voorstander van beide. Duidelijke kaders én financiële waardering. Je kunt wel heel veel eisen stellen, maar als het niet betaalbaar is, wordt er niks gebouwd.

Door de stikstofregels en arbeidstekorten wordt er überhaupt weinig gebouwd. Hoeveel last hebben jullie daarvan?

‘We hebben veel projecten die niet versneld tot uitvoering komen omdat ze vast lopen op stikstofregels, netcongestie of bezwaarprocessen. In de bouw gaat het vaak over de uitvoering, maar ook de voorbereidingsfase vraagt veel tijd en menskracht. Daar zijn belangrijke stappen te zetten.

Architecten en constructeurs hebben projecten soms wel drie of vier keer in handen omdat de regels in de tussentijd zijn aangepast. Als er goed beleid komt, kunnen we met dezelfde mensen dus wel drie keer meer productie draaien. Dat verhoogt de snelheid en verlaagt de kosten. Maar als we 100.000 woningen per jaar willen bouwen, zijn er uiteindelijk ook meer mensen nodig.’

Hoe ga je om met zulke uitdagingen?

‘Het is belangrijk dat wij het goede voorbeeld geven en onze kennis delen. We kunnen bijvoorbeeld al stikstofarm bouwen, met prefab woningen en fossielvrije bouwplaatsen. Leiderschap in de vastgoedsector moet vooral bestaan uit inzicht geven in hoe we technische problemen kunnen oplossen. Daarvoor moet je nadenken over de agenda van een ander.

Datzelfde geldt voor CO2-positief bouwen. Wij laten zien dat het kan, dat beleggers en kopers het accepteren. Daarmee bieden we anderen een handreiking om ook door te pakken. Waar nodig zetten we wel druk waar wij vastlopen. Lobbyen heeft helaas een negatieve lading, maar is heel belangrijk.’

Hoe krijg je ook anderen in de sector mee?

‘Door onze aanpak niet voor onszelf te houden. In projecten zeggen wij gewoon: dit zijn onze standaarden. Daar gaat bijna iedereen in mee, zeker als je uitlegt waarom je het doet. Soms moeten we eerst inzicht geven in de voordelen, bijvoorbeeld de extra financiering en dat het helemaal niet zo veel kost. Als je kennis verspreidt, krijg je draagvlak.

Er is weinig onwil, het gebrek aan actie heeft vaak met een gebrek aan kennis of handvatten te maken. Niet iedereen kan specialist zijn op alle thema’s. Dat is ook prima, daarvoor werk je samen.

Ook als mensen echt anti zijn, vind ik dat interessant. Vaak hebben zij scherpe argumenten die laten zien waarom iets een probleem kan worden. Daar kun je je gedachten mee aanscherpen en mee aan de slag gaan. Vaak heb je daarna juist het succes in handen. Ja, ik word er wel gelukkig van om mensen te ontmoeten die ergens tegen zijn.’

Hoe zie jij de rol van samenwerking?

‘Samenwerking is essentieel. We zijn één grote mierenhoop als mensen. In je eentje ga je die buit niet verplaatsen, maar met z’n allen wel.

Voor Ballast Nedam Development is samenwerken een tweede natuur. Wij zitten vaak in grootschalige gebiedsontwikkeling, dan heb je andere mensen gewoon nodig.

Datzelfde geldt voor verduurzaming. Nederlandse bouw- en vastgoedbedrijgen zijn te klein om zelf tot de benodigde verandering te komen. Willen we sectoraal breed iets veranderen, dan moeten we samenwerken. Dan kunnen we een sterkere vuist maken naar de politiek, en soms ook naar elkaar. Van: jongens, we gaan het echt zo doen.’

Wat zijn de grootste kansen voor de duurzame transitie in de bouw?

Toen ik ooit ging werken, zei ik: ik wil de wereld beter maken.’ Lachend: ‘Dat was in 2005, nog voor de woke-generatie. Ik geloof echt: als wij kunnen verbeelden hoe een stad zonder alle huidige problemen eruit kan zien, activeert dat het verlangen naar verandering.

Het mooie van ons vak, de gebouwde omgeving, is dat het heel zichtbaar is wat we doen. Als wij heel gave projecten realiseren waar alles inzit, volgt de rest vanzelf. Want als je dingen mooier en beter maakt, krijgen mensen daar energie van. Zo breng je uiteindelijk een beweging op gang.’

In de Horizon-interviewserie verscheen eerder:

• Michael Jongeneel (bestuursvoorzitter FMO): ‘Als je klimaatrisico’s gaat ontkennen, schiet je jezelf financieel in de voet’
• Dyonne Rietveld (Uniper Benelux): ‘Je ziet nu langzaam de acceptatie indalen dat we de klimaatdoelen niet gaan halen’
• Marije Hulshof (CEO Royal HaskoningDHV): ‘We willen en kunnen meer doen, dus waarom niet?’
• ACM-topman Martijn Snoep: ‘We staan echt niet met een knuppel te wachten tot iemand de klimaatregels overtreedt’
• Manon van Beek (TenneT): ‘De Noordzee kan de nieuwe energiecentrale van Europa worden’
• Ultieme test voor Avantium: groen én winstgevend worden
• Sander Pleij (Ayvens Nederland): ‘We zullen niet zomaar accepteren dat iemand zegt: doe mij nog maar een rondje diesel’
• Willemien Terpstra (Gasunie): ‘Zonder moleculen redden we het niet met de energietransitie’

Lees ook:

• Boeren die bouwmateriaal voor huizen telen krijgen miljoenen betaald in carbon credits
• Changemaker Chantal van Schaik (Holland Houtland): ‘Met biobased bouwen is enorme winst te behalen’
• Hoe boeren over vijf jaar 100.000 voetbalvelden aan bouwmateriaal voor woningen telen

The post Onno Dwars (Ballast Nedam Development): ‘Ik word gelukkig van mensen die ergens tegen zijn’ appeared first on Change Inc..

Han van der Vleuten, WSP

De druk op de Nederlandse leefomgeving is als nooit tevoren. Woningbouw concurreert met natuurherstel, netbeheerders worstelen met volle energienetten, waterbeheerders anticiperen op extreem weer en infrastructuur vraagt om urgente renovatie. Het zijn vraagstukken die elkaar raken, versterken en soms blokkeren. In deze ingewikkelde context positioneert WSP in Nederland zich steeds nadrukkelijker als hét strategisch advies- en ingenieursbureau. Of – om in de woorden van algemeen directeur Han van der Vleuten te blijven – als een partner die niet pas wordt ingeschakeld wanneer de schop de grond in gaat, maar al bij de eerste contouren van een vraagstuk.

Ingenieurs die strategisch meedenken

Van der Vleuten leidt WSP in Nederland sinds 2024. Zijn missie? Een holistische, toekomstgerichte aanpak verankeren in een sector die traditioneel vooral uitvoerend is geweest. ‘Als een advies- en ingenieursbureau pas in een later stadium wordt gevraagd om één puzzelstukje op te lossen, is het eigenlijk al te laat. Daarvoor zijn de vraagstukken te groot, te verweven en te urgent. Vroegtijdige betrokkenheid bepaalt tegenwoordig of je überhaupt tot de juiste oplossingen kunt komen.’ Dit vraagt om ingenieurs die strategisch meedenken, die meer doen dan ontwerpen en specialistische studies uitvoeren. Maar volgens Van der Vleuten moet dan ook de definitie van het vak op de schop. Hij ziet zijn rol – en die van zijn organisatie – als een kennispartner die het grotere geheel begrijpt en fundamenteel bijdraagt aan oplossingen.

Wat de échte puzzel is

‘Voorheen werden advies- en ingenieursbureaus vooral gevraagd om één – of een beperkt aantal – nicheproblemen op te lossen’, legt hij uit. ‘Maar tegenwoordig draait alles om het totaalbeeld. Hoe eerder je bij een opdrachtgever aan tafel zit, hoe beter je begrijpt wat de échte puzzel is. Dit gaat over spelende belangen, de kaders en de maatschappelijke impact. Pas dan kun je waarde toevoegen die veel verder gaat dan het technische deel. Als we vanaf de start meedenken, kunnen we richting geven. Zowel technisch als strategisch.’

Deze houding vertaalt zich binnen WSP onder andere in het principe Future Ready. Dat is een proactieve werkwijze en onderdeel van het bedrijfs-DNA. ‘In elke offerte en projectopgave kijken we vooruit: welke toekomstige ontwikkelingen kunnen impact hebben op het project? En welke maatregelen zorgen dat we daarop voorbereid zijn?’, aldus Van der Vleuten. Als voorbeelden noemt hij natuurinclusief inrichten en circulair ontwerpen. ‘Dit delen we met onze opdrachtgevers, ook als die hier niet expliciet om vraagt. We zeggen dus niet alleen: dit is de opdracht. We zeggen ook: en dit komt er waarschijnlijk aan, laten we dat nu al meenemen. Zo leveren we extra meerwaarde en voorkomen we problemen in een later stadium.’

Grote uitdagingen vragen om integrale blik

De kracht van zo’n holistische benadering wordt duidelijk zichtbaar in een urgent thema als waterveiligheid. De overstromingen in Limburg van 2022 waren voor Nederland een harde wake-upcall. Traditionele maatregelen zoals dijken verhogen en keringen aanpassen zijn geen garantie meer voor droge voeten. ‘Waterveiligheid gaat niet alleen over dijken. Het gaat ook over waar water naartoe kan uitwijken. Dat raakt bewoners, boeren, infrastructuur en natuur. Je praat dan ineens met veel meer partijen, vanuit uiteenlopende perspectieven. Hieruit blijkt maar weer dat je echt een integrale blik nodig hebt.’

Ook in de energietransitie is die benadering volgens hem essentieel. Netcongestie is inmiddels één van de grootste dealbreakers bij het verduurzamen van onze maatschappij. Van der Vleuten noemt de versnippering van verantwoordelijkheden als een van de belangrijkste oorzaken. ‘Het ontwerp, de uitvoering en levering van componenten liggen vaak bij verschillende partijen, met losse contracten en verschillende doelstellingen. Dat is enorm gevoelig voor vertraging. We moeten af van de estafettevorm-aanpak waar iedereen alleen zijn eigen stukje doet. Versnelling bereik je door inspraak- en vergunningstrajecten te stroomlijnen, parallel te plannen en processen te standaardiseren én digitaliseren. Verder gaat het erom dat je al heel snel de samenwerking zoekt met partijen die uiteindelijk gaan bouwen.’

De realiteit: schaarste, regels en een volle agenda

De uitdagingen zijn, zoals gezegd, heel groot. Van der Vleuten is dan ook realistisch over de remmende factoren waarmee partijen uit de bouw en infra te maken hebben. Veel projecten vertragen als gevolg van stikstofregels, biodiversiteitseisen of lange vergunningsprocedures. ‘We zijn een land van polderen. Iedereen heeft belangen, rechten en meningen. Dat is goed, maar soms moeten we accepteren dat versnellen alleen lukt als je ook bereid bent om duidelijke keuzes te maken.’ Een ander knelpunt is regelgeving die innovatieve oplossingen soms frustreert. Van der Vleuten noemt een voorbeeld. Zo kunnen landeigenaren oriënterend onderzoek op hun perceel verbieden, waardoor planvorming maanden vertraging oploopt. ‘Dat wordt nu waarschijnlijk aangepast, maar het toont hoe groot de impact van regels op de praktijk is.’

Advies- en ingenieursbureaus hebben hun handen vol aan complexe vraagstukken. ‘Bij WSP werken mensen die graag ondernemend denken en handelen’, aldus Van der Vleuten. ‘Voor ons is het van groot belang dat collega’s daadwerkelijk het werk doen waarvoor ze het vak zijn ingestapt. Ik wil dat ze de ruimte voelen om eigenaarschap en initiatief te nemen in projecten. Zo bepalen we samen de koers, pakken we complexe uitdagingen aan en creëren we oplossingen die het verschil maken.’

Dwars door disciplines heen kijken

Ondanks de enorme maatschappelijke opgaven blijft Van der Vleuten optimistisch. ‘De kennis en technologie zijn er. Wat we nu nodig hebben, is samenwerking, vroegtijdige sturing en de bereidheid om systemen aan te passen. Dan kunnen we echt verschil maken.’ De toekomstige ontwikkeling van het bedrijf sluit in ieder geval aan op de grote vragen van deze tijd. De recente overname van Ricardo, gespecialiseerd in rail- en rolling-stock-systemen, is daar een voorbeeld van.

Ook ziet Van der Vleuten een groeiende rol voor zijn bureau binnen de defensieopgave, als het gaat om huisvesting en infrastructuur bijvoorbeeld. Waterketens, waaronder drinkwatervoorziening en grootschalige vernieuwing van infrastructuur, zijn onderwerpen waar WSP al veel langer mee bezig is. ‘Al deze opgaven zijn te groot om sectoraal te denken. De toekomst vraagt om dwars door disciplines heen kijken en dat is dan ook precies waar wij ons op richten.’

Lees ook

• Zo worden steden koeler en groener terwijl stroomnet vol zit en er woningen bij moeten
• Zo wordt de dijk tussen Moerdijk en Drimmelen sterk en toekomstbestendig
• Bouwen met organische materialen toekomstmuziek? Niet als het aan dit bouwbedrijf ligt
  

The post Van puzzelstukjes naar totaalbeeld: dé sleutel tot transitieversnelling appeared first on Change Inc..

De ‘stenen’, door ontwerpers Maartje Dros en Eric Klarenbeek gedoopt tot Growing Facade, zijn gemaakt van mycelium, een netwerk van organische schimmeldraden. Helemaal biobased dus. De schimmels worden gedurende twee weken kunstmatig gegroeid op een ondergrond van houtvezel en suikers, en krijgen daardoor eigenschappen die vergelijkbaar zijn met hout. Het mycelium wordt met 3D-printers gevormd tot stevige bouwblokken die gebruikt kunnen worden als wandbekleding. Vooralsnog voor binnen, maar het doel is dat ze na wat experimenten ook buiten toegepast kunnen worden.

Grootschalig gebruik biobased blijft uit

De bouwsector moet het in de toekomst van dit soort materialen hebben, vertelt Oduber tijdens een lezing in de Utrechtse Jaarbeurs. Vanwege het nijpende woningtekort is de noodzaak om huizen te bouwen enorm. Het overheidsdoel staat op bijna een miljoen woningen in 2030. Maar traditionele bouwmaterialen als beton en staal veroorzaken veel CO2-uitstoot, en dat valt niet te rijmen met de klimaatdoelen. Hoognodig dus om te kijken naar duurzamere bouwmaterialen, zoals geopolymeerbeton, hout, hennep of mycelium.

‘Het goede nieuws is dat deze materialen allemaal al kunnen worden toegepast’, zegt Oduber. ‘Maar het slechte nieuws is dat de bouwsector er helaas nog niet grootschalig gebruik van maakt.’

De bouwsector is van nature conservatief, hoor je uit alle hoeken. Bedrijven klampen zich graag vast aan traditionele bouwmaterialen die gedurende de afgelopen decennia hun strepen hebben verdiend vanwege lage kosten, hoge brandveiligheid en flexibiliteit in het gebruik.

Dat heeft enerzijds een voordeel: dat de sector voorzichtig is, betekent dat ze doorgaans veilige, betaalbare en robuuste gebouwen levert. Maar tegelijk zit de hang naar vervuilende materialen innovatie in de weg. En over biobased materialen kan in de sector nog wel eens laatdunkend gesproken worden, weet Oduber. ‘Je krijgt dan sarcastisch te horen: ‘leuk joh, dat bouwen met schimmels, ga zo door’. Terwijl vanuit andere omgevingen de reactie heel anders is. Bijvoorbeeld op de Dutch Design Week, waar men heel enthousiast was. Daar kan het dus blijkbaar wel.’

Geen gebrek aan ambitie

Uit de Nederlandse Innovatie Monitor van SEO Economisch Onderzoek, waarin onderzoekers inzoomen op de mate van technologische vernieuwing in de samenleving, blijkt dat Nederland de afgelopen jaren steeds minder investeert in innovatie. Dit geldt weliswaar breder dan alleen voor de bouwsector, maar de bouw is wel een opvallende onderpresteerder. ‘Dus terwijl de economie groeit en het aantal maatschappelijke uitdagingen toeneemt, neemt de hoeveelheid nieuwe technieken die we gebruiken en de investeringen daarin af’, zegt Oduber. ‘Dat is echt een gemiste kans.’

Een gebrek aan ambitie is niet het probleem, denkt hij. Vooral in de vroege stadia van projecten zijn er onder de betrokken partijen nog volop ideeën om duurzamer te bouwen. Ofwel door elementen te hergebruiken, dan wel door gebruik te maken van nieuwe, biobased materialen waarmee minder CO2-uitstoot gepaard gaat. Maar naarmate een project vordert, sijpelt de drive weg, ziet Oduber. ‘Dan zien we ineens allemaal beren op de weg en hebben we geen creatieve ideeën om met die risico’s om te gaan. Eigenlijk zijn we dus zelf onze grootste vijand.’

En dat terwijl de bouw juist een voortrekkersrol zou moeten spelen, vindt hij. ‘Er heerst het gevoel dat alle innovatie bij hightech-bedrijven of kennisinstellingen vandaan moet komen, en dat wij als bouwsector slechts volgen. Maar wij hebben een gigantische invloed. Hoe wij stenen stapelen, maakt uit of mensen elkaar wel of niet ontmoeten, of ze een fijne leefomgeving hebben, of producten wel of niet hergebruikt kunnen worden.’

Radicaal nieuwe en innovatieve kijk op bouwen

Volgens ING vertegenwoordigt de totale bouwsector ruim 5 procent van het BBP. Neem je de toelevering van materialen en gerelateerde diensten, loopt dit op naar meer dan het dubbele. Oduber: ‘Dan ben je dus automatisch een impact-industrie. We zijn daarom verplicht om er iets mee te doen, vind ik.’

Heijmans wil daarom stapsgewijs gaan inzetten op wat het bedrijf zelf noemt ‘een radicaal nieuwe en innovatieve kijk op bouwen’. Lees: het creatief gebruiken van biobased materialen die de klimaatimpact van bouwen verkleinen. Tot aan 2030 wil Heijmans minstens tien vernieuwende samenwerkingen aangaan met bedrijven, universiteiten, ontwerpers, en architecten. Die samenwerkingen moeten uiteindelijk allemaal leiden tot baanbrekende toepassingen in de bouw, zegt Oduber.

De Growing Facade gemaakt van mycelium is daar een voorbeeld van. De bouwstenen van ontwerpers Dros en Klarenbeek stonden niet alleen op de Dutch Design Week, ze zijn ook al daadwerkelijk toegepast bij een renovatieproject. Heijmans werkte mee aan de verbouwing van een gebouw van de rijksoverheid, waarbij een grote ruimte werd uitgerust met de biobased blokken. Zelf zegt Heijmans dat de ruimte daardoor een plek geworden is waar ‘groen, rust en verbinding de boventoon voeren’.

Materialen moeten zich bewijzen

Toch klinken er vanuit de sector ook zorgen over het vestigen van hoop op dit soort bouwelementen; materialen die zich nog niet op grote schaal bewezen hebben. De enorme bouwopgave vraagt van duurzame materialen dat ze betaalbaar, schaalbaar en brandveilig zijn, en dat ze een lange levensduur hebben, zowel binnen als buiten. Zo niet, heeft het geen zin om er grootschalig op in te zetten, zo klinkt het. Voldoet mycelium aan die kenmerken?

Het eerlijke antwoord: dat weet nog niemand. ‘Dat zijn de grote vragen die we met elkaar moeten gaan beantwoorden’, zegt Oduber. ‘Mycelium heeft de belofte om brandwerend, thermisch isolerend, akoestisch dempend en vochtresistent te zijn. Daarmee hebben we een product dat alles in zich heeft voor succesvol binnengebruik. Buitengebruik moeten we nu goed gaan testen, maar ik ben ervan overtuigd dat het gaat lukken.’

Of het betaalbaar en schaalbaar is, blijkt dan vanzelf, vindt hij. ‘Het heeft geen zin om daar vooraf te veel op te focussen. Dan lopen we als sector dood en krijgen we niets voor elkaar. We moeten gewoon beginnen en gaandeweg uitvinden wat wel en niet werkt.’

Lees ook:

• Kan de bouwsector zonder cement? ‘Als we willen, kunnen we er écht vanaf’
• Zero-emissiezones beloven een schonere stad, maar ‘grijze file moet geen groene file worden’
• Heijmans gaat bomen planten om milieu-impact houtbouw te compenseren

Dit artikel is gemaakt door een van onze expertredacteuren in samenwerking met onze partner Heijmans. Change Inc. werkt met partners die de klimaattransitie aanjagen. Zij kunnen cases presenteren waar anderen zich aan kunnen optrekken en zijn eerlijk over de uitdagingen. Niet één bedrijf is al 100 procent duurzaam, maar veel zijn onderweg. Dankzij ons partnermodel zijn onze artikelen gratis toegankelijk voor iedereen. Benieuwd naar hoe wij werken? Klik hier.

The post Bouwen met organische materialen toekomstmuziek? Niet als het aan dit bouwbedrijf ligt appeared first on Change Inc..

Alles komt samen op bouwplaats

Nederland bouwt als nooit tevoren. Er is woningnood en bedrijven breiden verder uit. Maar intussen zijn er ook nog klimaatdoelen en problemen met stikstof. Al die ambities en uitdagingen komen samen op de bouwplaats, die aan het begin staat van een duurzame transitie. En die komt geen dag te vroeg, benadrukt Arjan Walinga van Bouwend Nederland. ‘Als we als sector niet voldoen aan de stikstofregels, dan kunnen we straks helemaal niet meer bouwen.’

Bovendien – en dat kan volgens hem niet vaak genoeg worden gezegd – levert deze transitie duidelijke voordelen op voor mensen die dagelijks op de bouwplaats actief zijn. Geen gebrul van motoren en ook geen geur van diesel. Alleen het gezoem van machines die hun werk doen. ‘Wij horen kraanmachinisten zeggen dat ze niet meer de hele dag trillend op hun stoel zitten. Ze zijn ook minder moe. Het overgrote deel wil niet meer terug als ze eenmaal met een elektrische machine werken. Dat zegt eigenlijk alles.’

Stikstofslot wakkert ambities aan

Er zijn al gebieden waar nul uitstoot echt de norm is – niet alleen voor CO2, maar vooral voor stikstof. ‘Sinds Johan Vollenbroek met zijn rechtszaken de bouw tijdelijk stillegde, weten we hoe kwetsbaar we als sector zijn’, vertelt Walinga. Toch is uit die noodsituatie iets moois ontstaan. We staan nu in de top drie van landen die het verst zijn met emissieloos bouwen.’

Er zijn zelfs al bouwbedrijven die uit eigen beweging ambitieuze stappen zetten. Zij hebben dieselaggregaten en oude vrachtwagens weggedaan en zijn volop aan het elektrificeren. Maar wie nu denkt dat elektrisch bouwen vooral een kwestie is van ‘de stekker erin en gaan’, vergist zich. ‘Het is een heel nieuw spel’, vertelt collega Ivo van Zon, beleidsadviseur emissieloos bouwen en vervoeren bij Bouwend Nederland.

Een nieuwe rol: het leggen van de energiepuzzel

‘Waar vroeger de brandstoftank het sluitstuk van het project was, begint alles nu met energie. Je moet ergens je elektrische materieel kunnen laden. Je moet van tevoren weten waar de aansluitingen zitten, hoeveel stroom je nodig hebt en of je met accupakketten gaat werken’, zo legt hij uit. ‘Dit vraagt om een compleet andere manier van plannen en samenwerken. De aannemer moet in gesprek met de opdrachtgever en soms zelfs met de netbeheerder. Energievoorziening is geen bijzaak meer, maar een strategische factor.’

En omdat dit nu zo belangrijk is, doen bouwbedrijven er volgens Bouwend Nederland verstandig aan om iemand aan te wijzen die verantwoordelijk is voor het leggen van de energiepuzzel. ‘Het zou ons niet verbazen dat, gezien het belang van energie op de bouwplaats, we op termijn een nieuwe CEO – een Chief Energy Officer – krijgen in het MT van bouwbedrijven,’ voegt Walinga toe. Dat is iemand die de complete energiehuishouding van de bouwplaats plant en monitort.

‘Voorheen zette je een dieseltank neer of reed je langs met tankwagens’, aldus van Zon. ‘Maar voor een duurzame bouwplaats moet je de hele logistiek modelleren. Wanneer laadt welke machine en hoeveel kilowattuur heb je daar bijvoorbeeld voor nodig? Het is echt een andere tak van sport.’

Samenwerking als struikelblok

Grote transities gaan nooit vanzelf, zo’n pad ligt altijd bezaaid met hobbels waar voeten en wielen als vanzelf tegenaan botsen. Om te begrijpen waar het in deze transitie stroef loopt, liet Bouwend Nederland een onderzoek uitvoeren door nlmtd. Leonie Dorresteijn werkt daar als consultant en zij begeleidde het traject. ‘Het onderzoek richtte zich op kortdurende projecten in de grond-, weg- en waterbouw (GWW), omdat daar al veel technologische oplossingen beschikbaar zijn en de uitdagingen vooral in de samenwerking liggen’, vertelt ze.

De uitdaging zit dus niet in de techniek, maar in de samenwerking.’ Haar conclusie is dan ook glashelder: de bouwplaats wordt pas emissievrij als partijen in de keten elkaar beter gaan vinden. ‘Wie berekent de energiebehoefte? Wie zorgt voor de aansluiting? Dat is nu vaak onduidelijk. Verder concluderen we dat kennis te veel blijft hangen bij koplopers, terwijl de rest toekijkt en niet weet waar zij moeten beginnen.’

Ook de menselijke kant mag niet worden vergeten, benadrukt Dorresteijn. ‘We praten vaak over techniek, maar deze transitie gaat ook over vertrouwen en veiligheid. Over mensen die ineens op een andere manier moeten samenwerken en van elkaar moeten leren. Het gevoel dat hierbij leeft, bepaalt of de transitie slaagt.’ Om die samenwerking te verbeteren, formuleerde nlmtd een aantal versnellers: kennisdeling, duidelijke rolverdeling en het eerder meenemen van energievoorziening in het ontwerp- en aanbestedingsproces. ‘Als je pas aan het eind over stroom laden nadenkt, ben je te laat. Energievoorziening moet een onderdeel worden van het ontwerp zelf.’

De praktijk van emissieloos bouwen

Koplopers als Martens en Van Oord laten zien dat het kan. Dat bedrijf vaart inmiddels met een volledig elektrisch baggerschip. Toch blijkt de praktijk weerbarstig. Tussen de twee en vier procent van al het bouwmaterieel in Nederland is nu emissievrij, de rest draait nog steeds op diesel. Schoner weliswaar dan tien jaar geleden, maar het blijft diesel.

Daar is een logische verklaring voor, legt Walinga van Bouwend Nederland uit. ‘Je kunt dat materieel niet allemaal in één keer afschrijven. Het zijn vaak nog prima machines en we hebben die capaciteit momenteel hard nodig. De overgang moet dus geleidelijk.’

Volgens zijn collega Van Zon ligt de sleutel bij opdrachtgevers. ‘Zo kan de overheid bijvoorbeeld het verschil maken door langere contracten af te sluiten. Aannemers investeren pas in duur materieel als ze zekerheid hebben dat ze het ook jaren kunnen inzetten.’ Dat besef begint langzaam maar zeker te groeien bij waterschappen en bijvoorbeeld Rijkswaterstaat. Dorresteijn vult aan: ‘Als je naar de total cost of ownership kijkt, kan elektrisch goedkoper zijn. En het levert nog meer op: schonere lucht op de bouwplaats, gezondere mensen en een toekomstbestendige sector.

Soms komt de innovatie van onderaf. ‘Zo sprak ik recent met aannemers die zelf accu’s door het land rijden’, vertelt Walinga. ‘Ze verhuren hun batterijen aan andere bedrijven. Dat ondernemerschap moeten we alleen maar toejuichen. De bouw zit vol doeners die kansen zien, maar ze hebben wel ruimte nodig om te experimenteren.’

Omstandigheden zijn gunstig

De transitie vraagt ook om een ander soort leiderschap. Niet de klassieke projectmanager, maar de verbinder die alle partijen bij elkaar kan brengen. Investeer verder in kennis, is de oproep van Bouwend Nederland. Elektrotechniek is cruciaal voor het slagen van deze transitie, want zonder die knowhow kun je het gesprek over batterijpakketten en netaansluitingen niet voeren.

Of deze transitie de versnelling krijgt die het nu nodig heeft? Leonie Dorresteijn van nlmtd is in ieder geval optimistisch. ‘Ja, er zijn veel uitdagingen en dat maakt de praktijk weerbarstig. Maar we hebben nu de kennis, de koplopers en de wil. Het is nu tijd om de rest mee te nemen. De technologie is er, maar het vraagt leiderschap, samenwerking en lef om het systeem écht open te breken.’

Lees ook

• Hoe data en AI de energietransitie versnellen: lessen uit de Rotterdamse haven
• Van ambitie naar actie: hoe Impact Nation bedrijven echt laat verduurzamen
• Schiphol werpt zich op als ‘groene proeftuin’ met waterstofpilot en taxibots

The post Van ronkende motor naar stille en schone toekomst: de bouw maakt zich klaar voor nul uitstoot appeared first on Change Inc..

‘In 2018 kregen we te maken met extreme droogte. Men noemde het een gebeurtenis die eens in de honderd jaar voorkomt. Maar in 2020 was het opnieuw raak. Tijdens een diner met iemand van het KNMI kreeg ik verschillende scenario’s voorgeschoteld. Ik was me bewust van klimaatverandering, maar die toekomstscenario’s sloegen in als een bom. Ik heb er letterlijk wakker van gelegen.

In Nederland vinden we drinkwater vanzelfsprekend. Maar we moeten nu ingrijpen om grote problemen over 25 jaar te voorkomen. Dat vraagt tijd, bewustwording en maatschappelijke urgentie. Daarom verbonden we het drinkwaterprobleem aan wonen. Die twee zijn met elkaar verweven, of het nu om drinkwateraansluitingen gaat of de impact van droogte en extreme buien. Toen ben ik met corporaties in gesprek gegaan, waarna ik de overstap naar Ymere heb gemaakt. Eigenlijk was de overstap van water naar wonen heel logisch.’

Hoe ziet de verduurzamingsopgave van Ymere er uit?

‘Ymere heeft 72.000 bestaande woningen met een gemiddelde leeftijd van 68 jaar. De opgave is groot: woningen isoleren, kou buiten houden en daarmee de energievraag terugdringen. Tegelijkertijd moeten we in 2050 CO2-neutraal zijn en woningen van het gas af halen.

Ik geloof sterk in warmtenetten als een betaalbaar alternatief. Maar zo’n transitie kost geld. Toen ik begon, zag ik dat de rekening vooral bij huurders terecht dreigde te komen. Maar je kunt de mensen met de kleinste portemonnee niet laten betalen voor de klimaattransitie. In Haarlem laten we bijvoorbeeld zien dat een warmtenet wél betaalbaar kan, mits er subsidies beschikbaar zijn.’

Welke scheefgroei zie jij op dit moment bij het verduurzamen van woningen?

‘Slecht geïsoleerde huizen leiden tot hogere energierekeningen. Tegelijkertijd kregen mensen met hogere inkomens subsidie voor zonnepanelen of een elektrische auto. De maatschappelijke transitie is lange tijd vooral gefaciliteerd voor mensen met meer middelen. Voor huishoudens die het zwaarst worden getroffen, was te weinig aandacht. Dat is een politieke keuze geweest.

Het is nog niet te laat om het tij te keren. Ik hoop dat het nieuwe kabinet dat perspectief nadrukkelijker meeneemt.’

Hoe heeft klimaatverandering nu al impact op jullie bedrijfsvoering?

‘Klimaatrisico’s zijn bij ons inmiddels opgenomen als strategisch risico. Ons corporatiebezit is gevoelig voor hittestress, hoge grondwaterstanden, overstromingen en waterschade door piekbuien.

Wij vernieuwen onze woningen gemiddeld eens in de vijftig jaar. Maar om leefbaarheid en veiligheid op de lange termijn te garanderen, moeten we nu al investeren. Politiek ligt de nadruk sterk op bouwen, bouwen, bouwen. Maar we hebben ook te maken met 2,4 miljoen bestaande corporatiewoningen. Alle onderzoeken laten zien dat investeringen in klimaatadaptatie vooraf veel effectiever en efficiënter zijn dan achteraf repareren.

Kijk naar Enschede. Een piekbui veroorzaakte grote schade, waardoor huizen onbewoonbaar werden verklaard. Dat moeten we in de toekomst voorkomen, maar maatregelen nemen kost tijd. Een gebied klimaatadaptief maken kost al snel acht jaar. Dat vraagt om vooruitdenken.’

Waarom vinden we het zo lastig om ons voor te bereiden, terwijl we weten dat het mis kan gaan?

‘Onze situatie doet me soms denken aan de watersnoodramp in 1953. Destijds was er een ingenieur (Johan van Veen, red.) die al voorspelde dat de dijken zouden breken. Hij was een roepende in de woestijn.

Soms lijken we in dezelfde psychologische valkuil te stappen: mensen hebben moeite om risico’s op lange termijn te overzien, zelfs als de gevolgen nu al zichtbaar worden. De urgentie is groter dan we vaak willen erkennen.’

Hoe maken jullie corporatiewoningen toekomstbestendig?

‘Een voorbeeld is het waterproject dat we samen met de Nederlandse Waterschapsbank en de gemeente Haarlem zijn gestart. In een gebied waar nieuwbouw komt, creëren we een waterpositieve ontwikkeling: regenwater wordt opgevangen en er komt veel groen. Dat helpt ook tegen hittestress. Die maatregelen kunnen ongeveer 40 procent besparen op het gebruik van drinkwater per persoon per dag.

Dit soort maatregelen moet je aan het begin van een traject meenemen. Dat vraagt investeringen, maar maatschappelijk is het ruimschoots rendabel. Het vereist wel leiderschap, dingen anders durven doen en het lef om het ongemak aan te gaan.’

Hoe nemen jullie bewoners mee in de klimaatadaptatie van hun woningen?

‘Wettelijk moeten we bewoners betrekken, en dat vind ik terecht. Je grijpt in in het privédomein van mensen en dat moet zorgvuldig gebeuren. Los van de wet moet je elke verandering samen doormaken. Bewoners willen niet altijd verandering, zeker niet als ze al onder druk staan door bijvoorbeeld een krappe portemonnee.

Het gesprek aan de voorkant kost tijd, maar levert daarna veel op. Het creëert draagvlak en voorkomt weerstand. Je moet ook durven blijven staan voor wat je doet, maar altijd met oog voor de situatie van bewoners.’

Je won recent de Chief Value Officer Award, een prijs voor cfo’s die brede welvaart meenemen in hun besluitvoering. Hoe zie jij je rol als cfo in deze transitie?

‘Als cfo heb ik gemerkt dat geld ertoe doet, maar pas betekenis krijgt in de manier waarop je het inzet. Dan creëer je waarde. Continuïteit van de organisatie is belangrijk, maar als maatschappelijke organisatie moet elke euro ook optimaal maatschappelijk renderen.

Dat betekent breed kijken naar de impact die je als organisatie maakt en kiezen voor de lange termijn. Uiteindelijk draait het om brede welvaart. Ook voor commerciële bedrijven is dat volgens mij de enige manier om bestaansrecht op lange termijn te behouden. Daarvoor hoef je niet eens een klimaatbeliever te zijn.’

Met wie zou je graag samenwerken en waarom?

‘Ik zie nu vaak dat ketens erg lang worden. Elke schakel voegt kosten toe, wat de betaalbaarheid onder druk zet. Soms zijn lokaal sluitende ketens veel effectiever.

In Brabant is een prachtig initiatief waarbij vlas van lokale boeren wordt gebruikt om woningen te isoleren. Dat ondersteunt de lokale gemeenschap én levert biobased isolatie op die in veel gevallen betere eigenschappen heeft dan chemische alternatieven. Het gaat om groot denken, maar lokaal doen.’

Lees ook:

• Changemaker Joost Hoffman (Moos): ‘We moeten niet vechten om de punt, maar de duurzame taart groter maken’
• Changemaker Corjan van den Berg (Revyve): ‘Als je het voedselsysteem efficiënter wilt maken, moet het dier eruit’
• Changemaker Marieke Doolaard (HEMA): ‘Je moet dingen zo aanpakken dat de klant er blij van wordt’

The post Changemaker Marike Bonhof (Ymere): ‘Klimaatrisico’s zijn bij ons opgenomen als strategische risico’s’ appeared first on Change Inc..

Het complex is gebouwd volgens een modulair bouwsysteem, vertelt Moos’ directeur Joost Hoffman. De woningen worden in delen geproduceerd bij Nederlandse productiebedrijven, samengesteld in Moos’ assemblagelijn en op de plaats van bestemming simpelweg opgestapeld en aangesloten. Hoewel de appartementen ruim voldoen aan de eisen voor permanente woningen, zijn ze ook demontabel en verplaatsbaar.

Je noemt Moos ‘een bouwsysteem voor systeemverandering’. Wat moet er zoal veranderen?

‘We hebben een nijpend tekort aan woningen en vakmensen, en beide tekorten lopen alleen maar op. We zeggen hier vaak: als je blijft doen wat je deed, krijg je wat je kreeg. En dus moeten we anders produceren. Tegelijkertijd stoot de traditionele bouw enorme hoeveelheden CO2 en fijnstof uit én ontstaat er veel afval. We blijven maar nieuwe grondstoffen gebruiken en weggooien. Ik erger me aan die waardevernietiging.

Om dat te veranderen moeten we bouw weer gaan zien als waardecreatie. Om kosten te besparen doen we nu vooral mínder. Minder ramen, minder isolatie, dunnere vloeren. Maar als je iets creëert wat over tijd méér waard wordt, is dat voor iedereen beter. Bouwers krijgen hogere marges, de bewoners een beter product.’

Hoe zorgen jullie voor die waardecreatie?

‘Moos is geen bouwer, maar initiatiefnemer. Er zijn kennis en productiecapaciteit genoeg, alleen moeten we die op een efficiëntere manier gebruiken. Grappig genoeg werken er bij ons weinig mensen met een bouwachtergrond. We kijken meer naar slimme ontwerpen, het inzetten van technologie en wat we van andere industrieën kunnen leren.

We bouwen de woningen in een partner-ecosysteem. Dat betekent dat we een netwerk van 17 onafhankelijke specialisten hebben die samen de verantwoordelijkheid nemen voor ontwerp, productie, assemblage en realisatie. Dat gaat veel verder dan de standaard samenwerkingen. Alle prijzen liggen open. En partners krijgen pas betaald als de volledige module af is. Je kunt geen deelfactuur sturen voor een deelgebouw, want in een deelgebouw kun je niet wonen.

Door die afspraken gaan alle partijen samenwerken om te innoveren en optimaliseren. Iedereen wil modules zo snel mogelijk af krijgen, zodat ze die factuur kunnen sturen. Dat stimuleert de snelheid én duurzaamheid enorm.’

Het prijswinnende gebouw Moos Appelweg bestaat grotendeels uit hout en duurzaam beton. | Credits: Moos

Het lijkt lastig om mensen over te halen mee te werken aan iets waarvoor ze niet direct betaald krijgen. Hoe doe je dat?

‘We vragen bedrijven altijd of ze erin geloven dat we op een andere manier moeten samenwerken om de bouw te veranderen. Veel bedrijven zeggen nee. De bedrijven die wel ja zeggen, zijn vooral familiebedrijven die hun bedrijf willen doorgeven aan de volgende generatie. Die zitten vaak al vol innovatieve ideeën.

Het eerste project hebben we zonder contracten gedaan. Gewoon, puur op basis van een handshake. Dat is onvoorstelbaar in de bouw. Het laat het belang van vertrouwen zien. Dat is cruciaal.

Daarbij merken we dat partners positief verrast worden door hoe snel het kan gaan als je goed samenwerkt. Omdat er op meerdere locaties geproduceerd wordt, kunnen we ook op meerdere plekken innoveren en testen. Ons systeem wordt heel veel sneller verbeterd dan de rest. Dat gaat om vraagstukken over de snelheid van het stapelen tot bijvoorbeeld de luchtdichtheid van woningen.’

Waarom focussen jullie op sociale huur?

‘Een te grote groep is ontevreden over de huidige maatschappij. Ik denk dat goede huisvesting het begin van een verandering kan zijn. Als mensen een veilig thuis hebben waar ze trots op zijn, kunnen ze gemakkelijker meedoen in de maatschappij.

In sociale woningbouw is de grootste sprong te maken in kwaliteit én aantallen van woningen. We focussen daarbij ook heel erg op ontmoetingsplaatsen voor bewoners. We blijven betrokken, ook als de sleutel is overgedragen. Met een buurtbarbecue bij opening van het gebouw, en een jaar later met een koffiemoment. De helft van onze medewerkers is bij Moos gekomen omdat ze duurzaamheid belangrijk vinden, de andere helft schuift hier vooral aan om fijnere buurten te maken.’

Die focus betekent ook dat jullie de prijs laag moeten houden.

‘We ontwikkelen een woning die op bijna alle plekken in Nederland kan staan. Als we dat ene systeem jarenlang niet meer hoeven te wijzigen, drukt dat de kosten enorm. Daardoor kunnen we kwalitatieve woningen realiseren die binnen het budget van corporaties vallen.

Het blijft wel een uitdaging om de projectgedreven vastgoedmarkt te verenigen met het industriële proces van woningbouwfabrieken. We ondervangen dat deels met voorraadproductie. We blijven dan modules produceren en passen alleen de assemblagesnelheid aan de projecten aan. Ook die continuïteit houdt de prijs onder controle.’

Hoeveel last hebben jullie van de problemen in de traditionele bouw?

‘Natuurlijk hebben wij ook te maken met lange vergunningsprocessen en wachtrijen voor het stroomnet. Maar over het algemeen gaat het goed. We hebben een volle pijplijn. Het bezettingspercentage van onze assemblagelijn is zo’n 65 procent, dat is relatief hoog.

Het zou wel fijn zijn als er een kabinet komt dat vier jaar blijft zitten. En als er duidelijke beslissingen gemaakt worden, ook als ze moeilijk zijn.

De inspraakprocedures moeten bijvoorbeeld korter. Het recht op klagen is in Nederland groter dan het recht op wonen. Eén bewoner kan honderden woningen blokkeren door naar de rechter te stappen. Dat is een strop voor de industrie. Dat moet de overheid kunnen overrulen, hoe vervelend het voor die ene bewoner ook is.’

Ruim 60 procent van jullie woningen bestaat uit biobased materiaal. Is het de ambitie om naar 100 procent te gaan?

‘We maken inderdaad nog gebruik van staal en duurzaam beton, onder meer voor vloeren, galerijen en de kern van een huis. In theorie zouden de kernen en vloeren ook van hout kunnen zijn. Maar als je met houten vloeren werkt in modules als de onze, is het bijvoorbeeld lastig om het geluid tussen woningen te dempen. Er zijn veel technische uitdagingen.

Voor ons is dit nu de perfecte balans tussen duurzaamheid, kwaliteit, snelheid en betaalbaarheid. Ik denk persoonlijk ook niet dat elk gebouw uit 100 procent biobased materialen moet bestaan. Voor sommige delen is het juist logischer om ze van staal of beton te maken. Daarom probeer ik ook die sectoren mee te nemen in verduurzaming.

Ik loop niet per se mee in de houtpolonaise. Ik geloof meer in de juiste materialen op de juiste plek, gebruikt op een manier die hergebruik mogelijk maakt.’

De woningen van Moos hoeven ter plekke alleen nog te worden gestapeld en aangesloten. | Credits: Moos

Vind je die balans tussen duurzaamheid en betaalbaarheid lastig?

‘Zeker. In het begin moet je dingen neerzetten waar je zelf heel erg in gelooft, maar nog niks aan verdient. Dat was voor ons de enige manier om ons in te vreten in de markt en te bewijzen dat we een businesscase hadden.

We moesten aan de achterkant soms puzzelen om te kunnen laten zien dat je aan de waardekant geen concessies hoeft te doen. Maar met effect. Ymere komt nu al voor de vierde keer terug voor een project.’

Jullie geloven zelfs zo erg in jullie concept dat jullie een terugnamegarantie geven.

‘Wij nemen onze woningen die op een tijdelijke vergunde locatie staan inderdaad terug tegen een afgesproken restwaarde. Op een andere locatie kunnen we ze opnieuw inzetten. Voor zover ik weet zijn we de enige die dat durven doen. We garanderen ook subsidies als we erin geloven dat we die binnenhalen voor de opdrachtgever.

Duurzame bedrijven moeten veel meer staan voor wat ze maken. Dat helpt opdrachtgevers ook om te veranderen. Die zijn niet onwelwillend, maar zijn simpelweg gewend om al honderd jaar hetzelfde in te kopen. Wij willen de mismatch tussen de snelle veranderaars en de logge ambtelijke systemen overbruggen.

Daarmee maken we ook de taart voor de duurzame bouwwereld groter. We vechten nu allemaal om één klein taartpuntje, om een paar woningen. Met honderdduizend woningen om te bouwen kunnen we allemaal gemakkelijk een enorm goede businesscase neerzetten.’

Met wie wil je nog samenwerken?

‘Ik zou graag grote pensioengelden aanwakkeren om de industrie echt te stimuleren. De inzet voor duurzame houtbouw is nu vaak nog een wassen neus vergeleken met andere investeringen.

Daarbij hebben we ambities om naar het buitenland te gaan. Ik geloof niet dat we modules in Nederland moeten fabriceren om ze in het buitenland te plaatsen, maar de manier van denken is elders natuurlijk wél goed toepasbaar. Heel West-Europa heeft een woningtekort. En als de slepende oorlog in Oekraïne eindelijk over is, kan modulair bouwen ook daar bijvoorbeeld een goede manier zijn om lokaal heel snel veel woningen te bouwen.

Als ik door mag dromen hoop ik dat we deze manier van samenwerken breed kunnen verspreiden. Andere bedrijven opzoeken en elkaars specialisme benutten, elkaar iets gunnen in plaats van elkaar het vel over de oren te halen. Dat is hard nodig om de industrie te veranderen.’

Lees ook:

• Changemaker Corjan van den Berg (Revyve): ‘Als je het voedselsysteem efficiënter wilt maken, moet het dier eruit’
• Changemaker Marieke Doolaard (HEMA): ‘Je moet dingen zo aanpakken dat de klant er blij van wordt’
• Changemaker Dionne Ewen (Ahrend): ‘Als je net zo goede kwaliteit levert, hoef je een product niet per se als duurzaam te framen’

The post Changemaker Joost Hoffman (Moos): ‘We moeten niet vechten om de punt, maar de duurzame taart groter maken’ appeared first on Change Inc..

Bij de verbranding van fossiele brandstoffen, bijvoorbeeld door benzineauto’s of industrie, komen immers stikstofoxiden (NOx) vrij. Zulke stoffen kunnen tot in de kleinste delen van de luchtwegen doordringen. Je kunt je voorstellen dat dat niet bevorderlijk is voor de gezondheid. Ook een deel van de fijnstof in de lucht is afkomstig van NOx.

Opmerkelijk

Soms stuit je als redactie op nieuws waarbij een wenkbrauw omhoog schiet. Die ene vreemde innovatie, een onverwacht effect van klimaatverandering of een staaltje menselijke onhandigheid. Opmerkelijk dus. In deze rubriek deelt Change Inc. de meest bijzondere vondsten.

Speciale gevel filtert stikstof uit de lucht

Het is daarom aantrekkelijk om NOx uit de lucht te filteren, vooral rondom appartementencomplexen en kantoorgebouwen. Dat is precies waar de Duitse gevelontwikkelaar Schüco zich op heeft gestort. Zij presenteerden deze week een speciale stikstofabsorberende textielgevel.

Een zogenoemd fotokatalytisch membraan filtert stikstofhoudende stoffen uit de lucht met behulp van zonlicht. Die worden omgezet in veel minder schadelijke nitraten. De nitraten worden vervolgens door regen weggespoeld. Nitraat is een belangrijke voedingsstof voor planten, die ook in kunstmest zit.

Sinds vorig jaar wordt de textielgevel getest in het centrum van Keulen. Een gevel op het noorden behaalt daar een gemiddelde filterprestatie van 30 procent. De kans is echter groot dat dat percentage omhooggaat bij meer zonlicht, bijvoorbeeld in de zomer en in het geval van een gevel op het zuiden.

Energiebesparend en recyclebaar

De luchtzuiverende textielgevel heeft overigens meer voordelen. Zo houdt het zonwerende textiel gebouwen koel en kan het daarmee energie besparen. Daarnaast kan het materiaal grotendeels worden gemaakt uit gerecyclede PET-flessen.

Lees ook:

• Opmerkelijk: Tomaten kweken zonder tomatenplant voor voedselzekerheid
• Opmerkelijk: Grootste zonnepark ter wereld beslaat gebied groter dan Rotterdam
• Opmerkelijk: Groen staal 2.0 op basis van elektrolyse biedt alternatief voor waterstof

The post Opmerkelijk: Speciale gevel voor gebouwen filtert stikstof uit de lucht appeared first on Change Inc..