Minister Sophie Hermans van Klimaat heeft dinsdag in een brief aan de Tweede Kamer gereageerd op een recent onderzoeksartikel van hoogleraar Carlos Simao Ferreira van de TU Delft over de hoeveelheid elektriciteit die Nederlandse windparken op de Noordzee kunnen leveren. Bij de uitbreiding van windparken kan de efficiëntie afnemen, als er veel windmolens dicht bij elkaar in de buurt staan. Het onderzoek suggereert dat de zogenoemde capaciteitsfactor slechts 35 procent zou kunnen zijn.

Hermans haalt in de kabinetsreactie andere experts aan die grote vraagtekens zetten bij het onderzoek van Ferreira. Dat gebruikt om te beginnen een sterk vereenvoudigd analysemodel en gaat bovendien uit van één groot windpark van 10 gigawatt, terwijl de Nederlandse Routekaart voor windenergie op zee is gebaseerd op een reeks kleinere windparken. Alternatieve onderzoeken laten volgens Hermans zien dat het redelijk blijft om aan te nemen dat uitbreiding van de capaciteit van windparken op de Noordzee naar 21 gigawatt kan zorgen voor een jaarlijkse stroomproductie van ongeveer 76 terawattuur. Dit komt neer op een efficiëntie van 42 procent.

Lees ook: Uitbreiding van windenergie op zee: 5 vragen over de hobbels en strategische kansen voor Nederland

Natuurrampen zorgden sinds 2000 voor $ 8.662 miljard aan schade

In het jaar 2025 waren natuurrampen zoals zware stormen, tropische cyclonen, natuurbranden en overstromingen goed voor 260 miljard dollar aan economische schade, waarvan 127 miljard was verzekerd, zo blijkt uit een jaaroverzicht van verzekeringsmakelaar Aon. Die heeft ook de cumulatieve economische schade van natuurrampen sinds het jaar 2000 in kaart gebracht. Dat cijfer staat, gecorrigeerd voor de inflatie, op liefst 8.662 miljard dollar. Dit komt overeen met ongeveer 8 procent van de omvang van de wereldeconomie in 2024.

Meest kostbaar tot nog toe deze eeuw zijn tropische cyclonen (2.403 miljard dollar aan economische schade), gevolgd door overstromingen, aardbevingen, zeer zware stormen en droogtes. De relatie tussen natuurrampen en klimaatverandering is complex, maar klimaatwetenschappers hebben vastgesteld dat de opwarming van de aarde onmiskenbaar gepaard gaat met het vaker optreden van extreem weer zoals overvloedige regenval, hevige droogte en tropische cyclonen, waarbij ook de intensiteit trendmatig toeneemt.

Lees ook: 5 opvallende valse claims uit het klimaatrapport van de regering-Trump

Hoge netwerktarieven industrie zetten rem op energietransitie

Ceo Boudewijn Siemons van het Havenbedrijf Rotterdam heeft een duidelijke boodschap voor het volgende kabinet: om de industrie mee te krijgen met de energietransitie is een gelijk speelveld met andere Europese landen hard nodig. ‘De verzwaring van het elektriciteitsnet wordt in Nederland wat betreft de lasten voor gebruikers op een andere manier bekostigd dan in de omringende landen’, zegt Siemons in een interview met Change Inc. ‘Het gevolg is dat bedrijven in Nederland te maken hebben met hoge netwerktarieven en voor elektriciteit fors meer betalen dan in Duitsland, ongeacht de prijs van de elektriciteit zelf. Dat is een rem op de energietransitie en moet absoluut anders.’

In het Tussenverslag van formatiepartners D66 en CDA van afgelopen december deden D66-leider Rob Jetten en CDA-voorman Henri Bontenbal alvast een handreiking. Naast afschaffing van de nationale CO2-heffing beloofden ze ook een substantiële verlaging van de elektriciteitskosten voor de industrie. De vraag is hoe dat wordt uitgewerkt in het nieuwe regeerakkoord.

Lees ook: Hoogleraar energie en duurzaamheid Gert Jan Kramer: ‘Nederland moet knoppen zo zetten dat concurrentienadeel verdwijnt’

Vlees laten vallen onder algemeen btw-tarief lever milieuwinst op

Vleesconsumptie gaat gepaard met een fors hogere milieuvoetafdruk vergeleken met plantaardige eiwitalternatieven. Die extra milieukosten kunnen relatief simpel in de prijzen van vleesproducten worden verwerkt door vlees onder algemene btw-tarief te laten vallen, in plaats van het lage tarief (in Nederland: 21 procent in plaats van 9 procent). Als dat in alle EU-landen gebeurt, kan bijvoorbeeld de uitstoot van broeikasgassen als gevolg van vleesconsumptie in Europa met 5 procent dalen, zo blijkt uit onderzoek van het Duitse Potsdam Institute of Climate Impact Research.

Hoe de kosten voor burgers uitvallen, hangt af van het gedragseffect van de hogere vleesprijzen en de aanwending van de extra btw-opbrengsten. Als die worden teruggesluisd via bijvoorbeeld de inkomstenbelasting, kan de netto lastenverzwaring beperkt blijven tot gemiddeld 26 euro per huishouden op jaarbasis, volgens de onderzoekers. Dit effect verschilt per EU-land, omdat de lage en hoge btw-tarieven niet overal hetzelfde zijn.

Lees ook: Boerenzoon en veganist Wouter Waayer: ‘Vegetariërs bleken geen zielige mensen die snel doodgingen’

ABN Amro start pilot om 1.500 woningen zorgeloos te verduurzamen

Er is in Nederland veel potentie om woningen zo te verduurzamen, dat de kosten voor huiseigenaren neutraal blijven, of dat ze er zelfs financieel op vooruit gaan. Chief sustainability officer Sandra Phlippen van ABN AMRO stelt dat er kansen zijn bij hypotheekportefeuille van de bank om ruim 450.000 woningen te verduurzamen met gesloten beurzen. Dat wil zeggen dat de voordelen van onder meer lagere energiekosten opwegen tegen de investeringen in verduurzaming. ABN AMRO start een pilot met 1.500 woningen, waarbij de bank alles regelt voor huiseigenaren rond subsidieaanvragen, renteloze leningen van het warmtefonds en rentekorting op de hypotheek, meldt NRC.

In juni dit jaar is Sandra Philippen éen van de hoofdsprekers op het event Transition 2026 van Change Inc.

Ook in de media:

• Stijging import van vloeibaar aardgas uit VS maakt Europa kwetsbaar, stellen experts (Nu.nl)
• Milieudefensie pleit met 6 bedrijven voor krachtig klimaatbeleid (Milieudefensie)
• Regionale netbeheerder Enexis kan 164 bedrijven bedienen met extra ruimte op het net (Enexis)
• Nederlandse startup komt met bioafbreekbare polyester vlaggen die geen microplastics verspreiden (Better Flags)
• Investeren in Europees elektriciteitsnet financieel gunstig, als kernenergie relatief duur wordt (CPB)
• Dieselaggregaat populair bij samenstellen van noodpakket (Trouw)
• Portugal effent pad voor 1 megawatt-installatie voor golfenergie bij Porto (Interesting Engineering)
• Warmtepompleverancier DeWarmte breidt uit naar Duitsland (DeWarmte)

The post Nieuwsupdate: Zorgen over potentie windparken op zee niet terecht en $ 8.662 miljard schade door natuurrampen appeared first on Change Inc..

Het jaar 2025 behoort tot de drie warmste van deze eeuw, maar de gemiddelde stijging van de temperatuur vergeleken met de tweede helft van de negentiende eeuw is net onder de 1,5 graden Celsius gebleven. Dat meldt onder meer de NOS op basis van cijfers van de Europese klimaatdienst Copernicus.

De trendmatige stijging maakt het wel waarschijnlijk dat de gemiddelde temperatuur op aarde tegen 2030 boven de 1,5 graden Celsius uitkomt, stellen Britse wetenschappers van de universiteit van Exeter in een nieuwe analyse. Als de opwarming vervolgens doorzet tot gemiddeld 2 graden Celsius vóór 2050 heeft dat grote gevolgen voor de kosten van klimaatverandering. Die kunnen volgens de onderzoekers dan relatief snel oplopen tot duizenden miljarden dollars op jaarbasis door onder meer een hogere frequentie van extreem weer.

Lees ook: Klimaatwetenschapper Heleen de Coninck: ‘De herverkiezing van Trump is toch een soort psychologisch kantelpunt geweest’

Eurostar wil met hsl-treinen doorgroeien naar 30 miljoen passagiers

De exploitant van hogesnelheidstreinen Eurostar heeft afgelopen jaar een recordaantal van meer dan 20 miljoen passagiers vervoerd, bericht het AD. De sterkste groei vond plaats op het traject Amsterdam-Londen met een plus van 18,3 procent. Meer reizigers weten de hsl te vinden als alternatief voor korte vluchten in Europa. Eurostar mikt daarom op verdere groei naar 30 miljoen reizigers op jaarbasis in 2030.

De hsl-exploitant is van plan de komende jaren dertig tot vijftig nieuwe treinen te bestellen bij de Franse fabrikant Alstom. Ook wil Eurostar nieuwe trajecten openen tussen Londen en Frankfurt, Londen en Genève en een verbinding tussen Amsterdam en Genève via Brussel.

Lees ook: Changemaker Jeroen van den Oetelaar (DAF) ziet glansrol voor elektrische trucks: ‘Wie erin rijdt, ziet dat dit de toekomst is’

Ondernemersorganisaties kunnen subsidie aanvragen voor groener reizen

Dinsdag is een subsidieloket geopend voor projectaanvragen van ondernemersorganisaties om duurzaam reisgedrag bij werknemers te stimuleren, bijvoorbeeld voor de aanschaf van deelfietsen. Aanvragen kunnen gedaan worden door brancheorganisaties, ondernemersverenigingen of bedrijfszones voor het mkb. Minimaal de helft van de leden van een aanvrager moet tot het mkb behoren.

De totale omvang van de Cover-regeling (Collectieve mkb verduurzaming reisgedrag) is dit jaar 2,5 miljoen euro. Per project wordt maximaal 100.000 euro subsidie toegekend. Ook mag het subsidiebedrag maximaal 75 procent van de projectbegroting dekken.

Lees ook: Geld verdienen met je laadpalen: dat kan nu met een nieuw soort emissiecertificaten

Stroomopwekking met kolencentrales daalt in 2025 in China en India

De opwekking van elektriciteit met kolencentrales is in 2025 in zowel China als India gedaald, blijkt uit een analyse van Carbon Brief. In China zorgde het grotere aandeel van stroom uit zon en wind er afgelopen jaar voor dat kolencentrales minder werden benut, terwijl de totale elektriciteitsvraag wel steeg. In India had daling van de elektriciteitsproductie van kolencentrales ook te maken met een zwakkere energievraag.

Het verbranden van kolen zorgt voor een hoge uitstoot van CO2. Als China en India erin slagen om het gebruik van kolenstroom terug te dringen, kan dat positief uitpakken voor de CO2-uitstoot van beide landen. De jaarlijkse uitstoot van China is met ruim 12 miljard ton CO2 de hoogste in de wereld, India staat met ruim 3 miljard ton CO2-uitstoot per jaar op de derde plaats.

Lees ook: Europese CO2-heffing aan de grens: 5 vragen over de nieuwe CBAM-regels voor milieubelastende producten

Groei hernieuwbare energie kan importafhankelijkheid Nederland dempen

Door het wegvallen van de gasproductie van het grote Groningenveld is Nederland de afgelopen jaren afhankelijker geworden van de import van energie. De bijdrage van hernieuwbare energie uit zon en wind bij de energievoorziening is gegroeid, maar per saldo haalde Nederland in 2024 liefst 78 procent van zijn energie uit het buitenland, tegen 70 procent in 2015, zo blijkt uit een dinsdag gepresenteerde analyse van Energiebeheer Nederland, op basis van infographic Energie in Cijfers.

De analyse laat ook zien dat een sterke groei van het aanbod van wind- en zonne-energie in de komende vijfentwintig jaar kan zorgen voor een substantiële daling van de importafhankelijkheid van Nederland op het gebied van energie.

Lees ook: Infographic: Trump jaagt op de olie van het Amerikaanse continent, terwijl China domineert met zonne-energie

Ook in de media:

• Rotterdamse wijk Bospolder-Tussendijken krijgt in 2026 aansluiting op warmtenet en word aardgasvrij (Warmte 365)
• Deens windbedrijf mag van Amerikaanse rechter door met bouw windpark voor kust van de VS (Nu.nl)
• Crematorium in Enschede doet test met groene waterstof voor crematieoven (NOS)
• Picnic zet AI in om het aandeel van plantaardige en dierlijke eiwitten in assortiment te analyseren (Picnic)
• Noors-Zwitsers team breidt warmtepomp voor huizen uit met zoutbatterij voor warmteopslag (TW)
• Chinese windmolenbouwer claimt record met offshore windturbine van 20 megawatt (Recharge)

The post Nieuwsupdate: Opwarming aarde blijft in 2025 net onder 1,5 graden en Eurostar wil verder uitbreiden met hsl-treinen appeared first on Change Inc..

En dat is exact de missie van het AI-bedrijf van Fiona Spruill. De Amerikaanse leidt vanuit Amsterdam Overstory, dat met satellietbeelden en AI energiebedrijven helpt om de begroeiing rond hun infrastructuur te monitoren. Het doel: stroomstoringen en bosbranden voorkomen.

Afgelopen week maakte Overstory bekend dat het 43 miljoen dollar (ruim 40 miljoen euro) heeft opgehaald in een Series B-ronde. Het Europese klimaatfonds Blume Equity leidde de ronde, met deelname van Energy Impact Partners uit New York. Bestaande investeerders, waaronder CapitalT van Janneke Niessen en Eva de Mol, lappen bij. De bosbewaker heeft in totaal 69 miljoen dollar opgehaald voor zijn missie.

Voorkomen bosbranden is Amerikaanse energiebedrijven veel waard

Overstory is ooit opgericht om de ontbossing in het oerwoud in de gaten te houden, maar vond al vrij snel een ijzersterk businessmodel in de Amerikaanse energiesector. Elektriciteitsbedrijven worstelen daar met het risico op bosbranden en stroomstoringen. Als een boom op een stroomkabel valt, kan die breken met alle gevolgen van dien. Nog rampzaliger is het als een vonk via het groen in de buurt een bosbrand veroorzaakt.

De scherpe satellietbeelden die het in Amsterdam opgerichte bedrijf analyseert met machine learning-modellen kunnen per boom bepalen welke risico’s die oplevert voor het elektriciteitsnetwerk. De energiebedrijven kunnen dan gericht mensen op pad sturen om de boel te kappen of snoeien.

AI-software kan op basis van satellietdata risico’s inschatten

‘We helpen energiebedrijven met onze nieuwste software ook het moment tussen het overslaan van een vonk en de verspreiding van de brand aan te pakken’, zegt Spruill. ‘Als er ergens een kleine vonk ontstaat, kunnen we precies aangeven waar de kans het grootst is dat die zich ontwikkelt tot een catastrofale brand. De vonk zelf veroorzaakt de brand niet, dat doet de ‘brandstof’ eromheen, de struiken, grassen en andere droge begroeiing. Energiebedrijven werken ontzettend hard om überhaupt een vonk te voorkomen. Ze kijken naar alle aspecten om dat risico te verminderen.’

Hoeveel bosbranden Overstory tot nu toe hielp te voorkomen? Tja, het is lastig om te bewijzen dat een brand niet is ontstaan, zegt Spruill. ‘Maar we kunnen wel aantonen dat energiebedrijven hun risico’s hebben verminderd. En het aantal storingen is wel meetbaar. Een klant in Canada rapporteerde een afname van 48 procent in stroomstoringen die zijn veroorzaakt door begroeiing.’

Hoogspanningslijnen lopen door bosgebieden

De markt is enorm. Alleen al in Californië lopen bijna 42.000 kilometer hoogspanningslijnen en 237.000 kilometer bovengrondse distributieleidingen door bergachtig en brandgevoelig gebied. Overstory rekent een jaarlijkse vergoeding per kilometer die het voor zijn klanten scant. Hoeveel omzet dat oplevert, wil Spruill niet kwijt. ‘In elk geval genoeg voor een solide businessmodel, waar investeerders graag instappen. De ronde was overtekend.’

Overstory is tot nu toe volledig gericht op de energiesector in de VS en Canada, waar negentig procent van de klanten zitten. Het bedrijf werkt er voor zes van de tien grootste energiebedrijven en Spruills team bestaat uit meer dan tachtig mensen uit zestien nationaliteiten, van machine learning-experts tot bosbouwkundigen en branddeskundigen.

Amsterdamse scaleup met Amerikaanse ceo

Zelf kwam ze op de kop af vijf jaar geleden met haar man en twee kinderen over uit New York om bij Overstory te komen werken als chief product officer. ‘Als werknemer nummer 10.’ Destijds was de leiding nog in handen van data-expert Indra den Bakker, die het bedrijf in 2018 met zijn vrouw Anniek Schouten had opgericht. Na de ziekte en het latere overlijden van Den Bakker nam chief product officer Spruill het ceo-schap van hem over.

Overstory schopte het vorig jaar tot de Challenger50 van MT/Sprout. Hoe Nederlands is het bedrijf nog, met zoveel klanten in Amerika, een tweede kantoor in Boston en een team dat van afstand over de hele wereld werkt?

‘Ik ben er echt trots op dat we zo’n wereldbedrijf zijn’, zegt Spruill. ‘We hebben Nederlandse roots, maar wat mij betreft zijn we niet meer Nederlands dan Brits of Amerikaans. Zelf heb ik een Amerikaanse vader en een Britse moeder en woon ik hier. Wat dat betreft, ben ik de belichaming van die wereldwijde visie.’

Eerst de VS, dan de rest van de wereld

Met het verse kapitaal gaat Overstory zijn platform verder uitbreiden, nieuwe mensen aannemen en meer klanten aantrekken in, nog steeds, Amerika. ‘Zeker, er is ook grote behoefte aan ons product in Europa en de rest van de wereld. Maar in 2021 hebben we besloten ons op de VS te focussen. Dat is de beste plek om het product te bouwen, mede omdat het probleem daar acuut was. Daar hebben we ook de grootste impact. Die focus is onze superpower: we gaan voor werelddominantie. Maar wel zorgvuldig.’

De urgentie is inderdaad groot, en groeit met het jaar door de klimaatverandering. ‘De risico’s nemen toe doordat bomen op nieuwe manieren doodgaan. We zien andere patronen dan tien jaar geleden. De grond is droger, struiken en grassen kunnen droger zijn. Maar ook door weersextremen als ijzel en ijs kunnen ervoor zorgen dat het elektriciteitsnet uitvalt.’

De elektriciteitsbedrijven worden geconfronteerd met enorme schadeclaims door de schade en zelfs dodelijke slachtoffers die bosbranden veroorzaken. ‘We horen vooral dat ze zich zorgen maken over het verminderen van risico’s. Ze staan onder grote druk om branden te voorkomen, maar ook om de kosten van elektriciteit laag te houden. Uiteindelijk moet elke dollar die ze uitgeven de maximale impact hebben.’

Bosbranden te belangrijk om te negeren

Spruill benadrukt dat ze met het AI-systeem van Overstory een goede businesscase leidt, maar vooral een maatschappelijk probleem aanpakt. ‘We helpen gemeenschappen zich aan te passen aan klimaatverandering. Stroomstoringen en bosbranden wil je wat dat betreft allebei voorkomen. Het is ook van levensbelang dat het licht blijft branden.’

En bosbranden zijn verwoestend. ‘Het kost een gemeenschap minstens zeven jaar om alles weer op te bouwen na aan bosbrand, zoals bijvoorbeeld vorig jaar in Los Angeles. Elke bosbrand die we kunnen voorkomen, voorkomt bovendien een enorme hoeveelheid CO2-uitstoot.’

Dat verhaal over de risico’s van opwarming van de aarde en weersextremen, valt dat nog wel in goede aarde in het Amerika van Trump? ‘Zeker. Iedereen is voor betrouwbare energievoorziening en betaalbare stroom, dat heeft niets te maken met je politieke voorkeur. We verkopen iets dat echte waarde levert voor onze klanten, het helpt energiebedrijven met reële problemen. We hoeven ook niet per se over klimaatverandering te praten, maar het is wel waar het om draait.’

Dit artikel verscheen eerder op MT/Sprout

Lees ook:

• Hoe effectiever bosbeheer kan helpen bij het bestrijden van branden
• Wereldwijd overtreft verlies bosgebied nog steeds de aangroei, maar in Europa en Azië gaat het beter
• Deze innovaties kunnen helpen bij het bestrijden en voorkomen van bosbranden

The post Bosbranden voorkomen met AI: Amsterdamse scale-up ziet enorme markt appeared first on Change Inc..

Klimaatwetenschappers maken gebruik van een heel arsenaal aan statistische analyses. De vertaling daarvan naar een boodschap over klimaatverandering en de mogelijke gevolgen voor een breder publiek, verloopt echter niet altijd even soepel.

Mensen die toch al geneigd zijn om klimaatverandering serieus te nemen, storen zich doorgaans niet al te zeer aan typische ‘climate speak’. Voor degenen die zich minder makkelijk laten overtuigen, kan het gebruik van jargon juist averechts werken.

Uit nieuw onderzoek van psycholoog Marie Juanchich van de Britse universiteit van Exeter, gepubliceerd in Nature Climate Change, blijkt dat de manier waarop klimaatrisico’s worden omschreven, veel kan uitmaken.

Bij experimenten waaraan ruim vierduizend participanten deelnamen, bleek dat een negatieve aanduiding van kleinere risico’s, makkelijk de indruk kan wekken dat iets onbeduidend en weinig relevant is. Dat biedt een voedingsbodem voor desinformatie.

Opmerkelijk

Soms stuit je als redactie op nieuws waarbij een wenkbrauw omhoog schiet. Die ene vreemde innovatie, een onverwacht effect van klimaatverandering of een staaltje menselijke onhandigheid. Opmerkelijk dus. In deze rubriek deelt Change Inc. de meest bijzondere vondsten.

Kleine kans betekent niet dat een gebeurtenis geen grote gevolgen heeft

Het onderzoek keek specifiek naar het gebruik van begrippen als ‘unlikely’ (onwaarschijnlijk) en ‘the likelyhood is low’ (een lage waarschijnlijkheid), als verbale aanduiding van een kans van minder dan 33 procent dat een fenomeen zich voordoet. Bijvoorbeeld als het gaat over een sterke stijging van de zeespiegel. Dergelijke aanduidingen worden heel makkelijk geïnterpreteerd als bewijs dat er twijfel of onenigheid bestaat over de vraag of überhaupt sprake is van een serieus te nemen risico.

Het gevaar hierbij is dat mensen denken dat een gebeurtenis waarvan de kans relatief klein is dat die optreedt, geen grote gevolgen heeft, als die zich voordoet. Hier ligt bijvoorbeeld een duidelijke parallel met grote financiële crises: de mondiale kredietcrisis van 2008 was een relatief zeldzame gebeurtenis, maar toen die uitbrak, waren de gevolgen enorm.

‘Een kans van 20 procent op extreme stijging van de zeespiegel, of extreme overstromingen, is niet iets dat je als gemeenschap kunt negeren’, geeft psycholoog Juanchich aan tegenover Phys.org.

Uit het onderzoek blijkt ook dat een positieve omschrijving verschil kan maken in de perceptie. Als participanten aan het onderzoek bijvoorbeeld lazen ‘er is een kleine kans dat’, in plaats van ‘het is onwaarschijnlijk dat’ voor een kans van minder dan 33 procent, namen ze het bijbehorende risico serieuzer.  Juanchich raadt klimaatwetenschappers dan ook aan om in de externe communicatie goed na te denken over hoe ze omgaan met de taalkundige omschrijving van klimaatrisico’s.

Lees ook:

• Klimaatwetenschapper Heleen de Coninck: ‘De herverkiezing van Trump is toch een soort psychologisch kantelpunt geweest’
• World Food Prize-winnaar Lawrence Haddad: ‘Je kunt klimaat en gezondheid niet los van elkaar zien’
• Klimaatkantelpunten kosten duizenden miljarden euro’s: ‘Nu investeren in groene opties is veel goedkoper’

The post Opmerkelijk: Wetenschappelijk jargon van klimaatpanel IPCC voedt klimaatscepsis appeared first on Change Inc..

Toch zijn er op een aantal vlakken wel stapjes vooruit gezet, al is de kloof tussen ambities en concrete invulling van beleid nog altijd groot. Change Inc. benoemt vier belangrijke thema’s waarover beslissingen zijn genomen tijdens en rond COP30. Plus: drie cruciale onderwerpen waarbij internationale verdeeldheid vooruitgang afremt.

Wat wel werd besloten tijdens COP30

#1 Financiering van klimaatadaptatie in arme landen

Tijdens de klimaatconferentie van 2021 in Glasgow zijn landen overeengekomen dat rijke landen financiering moeten regelen voor arme landen om beter om te kunnen gaan met de gevolgen van de temperatuurstijging op aarde. In 2025 zou het jaarlijkse bedrag voor klimaatadaptatie op 40 miljard dollar moeten liggen.

Uit een eerder dit jaar verschenen VN-rapport bleek dat er in 2023 nog maar 26 miljard dollar was opgebracht door rijkere landen, terwijl er inmiddels een noodzaak zou zijn om de financiering voor klimaatadaptatie op te schroeven naar 310 miljard dollar in 2035.

Tijdens COP30 hebben opkomende economieën een stevige lobby gevoerd om de ambitie voor de financiering van klimaatadaptatie door rijke landen op te schroeven. In de uiteindelijke slottekst van COP30 heeft dat geleid tot een voorzichtig compromis.

Afgesproken is dat er wordt ingezet op een verdrievoudiging van de financiering voor klimaatadaptatie in 2035, vergeleken met het basisjaar 2025. Het beoogde financieringsniveau van het basisjaar (oorspronkelijk 40 miljard dollar) is echter niet benoemd. In theorie komt de nieuwe ambitie uit op 120 miljard dollar aan financiering in 2035, maar er lijkt dus speelruimte om een beetje te schuiven met het startpunt van de verdriedubbeling.

Een andere subtiliteit betreft de herkomst van de financiering. Eerder is gesuggereerd dat geld voor klimaatadaptatie uit de overheidsbudgetten van rijke landen moet komen. In de eindtekst van COP30 is ook dat niet expliciet bevestigd. Landen kunnen dus ook naar private investeringen kijken voor het halen van de beoogde bedragen.

#2 Brede financiering van klimaatmaatregelen in landen met opkomende economieën

Tijdens de klimaattop van 2024 in Baku is voor bredere financiering van klimaatmaatregelen een bedrag van 1.300 miljard dollar genoemd als streefcijfer voor 2035. Dat zou een mix van publieke en private financiering moeten zijn.

Concreet is in 2024 afgesproken om tot 2035 naar ten minste 300 miljard dollar te komen voor klimaatactie in arme landen. Daarvoor mag gekeken worden naar nationale budgetten voor klimaatfinanciering van rijke landen, multilaterale leningen van ontwikkelingsbanken en andere, deels private financieringsbronnen. Naar schatting kan hiermee vrij eenvoudig zo’n 200 miljard dollar worden afgedekt, waarmee de additionele financieringsopgave nog maar zo’n 100 miljard dollar omvat.

Het doel van 300 miljard dollar aan financiering voor klimaatactie in landen met opkomende economieën is tijdens COP30 niet aangepast. Over de meer uitdagende ambitie van 1.300 miljard dollar financiering is de slottekst van COP30 nogal vrijblijvend. Er wordt een oproep gedaan aan rijke landen om hun inspanningen op te voeren, zonder verdere concrete invulling.

#3 Internationaal fonds tegen ontbossing

Voorafgaand aan COP30 had Brazilië al een succesje geboekt met de aankondiging van een internationaal fonds tegen ontbossing, de Tropical Forest Forever Facility (TFFF). Dit fonds heeft een beoogd budget van 125 miljard dollar voor bosbehoud. Dat geld moet uit een combinatie van publieke en private middelen bestaan.

Het doel is 25 miljard dollar op te halen bij landen en filantropische instellingen en 100 miljard aan te trekken via obligatieleningen van beleggers. Sinds de aankondiging van het bossenfonds begin november zegden Noorwegen, Brazilië, Portugal, Frankrijk, Nederland en Duitsland bij elkaar 6,6 miljard dollar toe.

#4 Klimaatbeleid en handelsbarrières: één keer per jaar overleg

Tijdens de klimaatconferentie in Brazilië kreeg de EU het zwaar te verduren over de invoering van een grensbelasting voor producten met een veel hogere CO2-voetafdruk dan duurzamere varianten die binnen de EU worden geproduceerd. De Europese Unie wil hiermee Europese industriële producenten beschermen tegen dumping van goedkope CO2-intensieve import.

Onder druk van landen als India en China is tijdens COP30 afgesproken dat er een jaarlijkse dialoog komt, waarbij onder meer wordt gesproken over klimaatbeleid dat zorgt voor beperking van de internationale handel.

Protest bij COP30 in Belém tegen oliewinning. | Credits: Getty Images

3 hete hangijzers die niet zijn aangepakt

#1 Opwarming van de aarde beperken tot maximaal 1,5 °C

Rond COP30 verschenen diverse rapporten over de laatste stand van zaken rondom de mondiale uitstoot van broeikasgassen en de implicaties daarvan voor de opwarming van de aarde. In Parijs werd afgesproken de temperatuurstijging op aarde te beperken tot 1,5 of 2 graden Celsius.

De onderstaande grafiek laat de recente ontwikkeling van de mondiale uitstoot van het belangrijkste broeikasgas CO2 zien, plus schattingen voor het budget om binnen 1,5 graad en 2 graden opwarming te blijven.

Je ziet dat de jaarlijkse uitstoot van CO2 recent vrij stabiel is gebleven, op iets meer dan 40 miljard ton. Voor de prognoses van restantbudgetten is van belang dat die zijn verbonden aan kansberekeningen. Een hoger restantbudget gaat gepaard met een lagere kans dat de beoogde beperking van de temperatuurstijging op aarde wordt gehaald, en omgekeerd.

In de grafiek wordt gerekend met budgetten die gekoppeld zijn aan een kans van 67 procent voor het halen van het bijbehorende opwarmingscenario. Om binnen de 1,5 graad opwarming te blijven resteert er dan vanaf 2025 nog 80 miljard ton CO2-uitstoot. Met het huidige jaarlijkse uitstootniveau ben je daar in 2027 doorheen. Zet je de slagingskans op 50 procent, dan wordt het restantbudget voor het 1,5 graad-scenario iets ruimer: 130 miljard ton CO2. Dat is met de huidige jaarlijkse uitstoot alsnog in iets meer dan drie jaar verbruikt.

In de slottekst van COP30 staat niet dat het scenario van maximaal 1,5 graad opwarming zeer onrealistisch is geworden. Wel is voor het eerst een passage opgenomen die erkent dat er een risico is dat de gemiddelde temperatuur op aarde voor langere tijd boven de 1,5 graad Celsius kan uitkomen.

De slotverklaring doet een oproep om een eventuele ‘overshoot‘ zo beperkt mogelijk te houden. In het verlengde daarvan volgt de aansporing dat landen hun nationale bijdragen (nationally determined contributions of NDC’s) zo moeten opstellen of aanpassen dat het doel van maximaal 1,5 graad opwarming binnen bereik blijft.

#2 Nationale bijdragen voor behalen klimaatdoelen van Parijs

Landen die zich hebben gecommitteerd aan de Klimaatakkoorden van Parijs, is dit jaar gevraagd om hun nationale klimaatdoelen te actualiseren. 113 landen deden dat ook. Uit een VN-rapport van 10 november blijkt dat de totale mondiale emissies van broeikasgassen tot 2035 kunnen dalen met 12 procent als landen aangekondigd beleid ook uitvoeren.

Die daling blijft ver achter bij de benodigde vermindering om binnen de 1,5 graad opwarming te blijven. Dan moet de uitstoot van broeikasgassen met 60 procent omlaag ten opzichte van het jaar 2019.

#3 Fossiele brandstoffen: de olifant in de kamer

Doorslaggevend voor elke poging om de uitstoot van broeikasgassen omlaag te brengen is een sterke vermindering van het gebruik van fossiele brandstoffen. Het verbranden van kolen, gas en olie is goed voor een CO2-uitstoot van zo’n 38 miljard ton per jaar. Dat is veruit het grootste deel van de totale uitstoot van broeikasgassen.

Tijdens COP30 hebben flink wat landen een poging gedaan om een routekaart voor de afbouw van het gebruik van fossiele brandstoffen op de agenda te krijgen. Dat is onder druk van de fossiele lobby (denk aan landen als oliegrootmacht Saudi-Arabië) buiten de officiële slotverklaring gehouden.

De troostprijs is hier dat Colombia en Nederland bij de afsluiting van COP30 het voortouw hebben genomen voor het organiseren van een aparte conferentie. Daar wil een groep welwillende landen toch serieus werk maken van het begin van het einde van het fossiele tijdperk.

Lees ook:

• Brazilië wil $ 125 miljard voor bossenfonds – wat gaat daarmee gebeuren?
• Dit zijn 7 lichtpuntjes bij het 10-jarig bestaan van de Klimaatakkoorden van Parijs – met een kanttekening
• Klimaatwetenschapper Heleen de Coninck: ‘De herverkiezing van Trump is toch een soort psychologisch kantelpunt geweest’

The post 4 dingen die zijn beslist tijdens COP30 (en de 3 hete hangijzers die overblijven) appeared first on Change Inc..

In internationaal verband schreef De Coninck mee aan rapporten van het VN-klimaatpanel IPCC, terwijl ze in Nederland als plaatsvervangend voorzitter van de Wetenschappelijke Klimaatraad betrokken is bij de advisering over nationaal klimaatbeleid.

Zeven jaar geleden was De Coninck medeauteur van een IPCC-rapport over het belang van het doel om de opwarming van de aarde onder de 1,5 graad Celsius te houden. ‘Het probleem is dat landen de afgelopen jaren wel ambities hebben uitgesproken om emissies van broeikasgassen terug te dringen, maar dat ze die ambities onvoldoende hebben omgezet in beleid’, zegt de hoogleraar aan de TU Eindhoven en de Radboud Universiteit Nijmegen.

Tijdens de coronacrisis was er volgens De Coninck een unieke mogelijkheid om de enorme steunpakketten van overheden de vorm te geven van een groene investeringsimpuls. ‘In sommige landen zoals Zuid-Korea is dat gebeurd, maar de meeste landen zijn toen tekortgeschoten. Daar hebben we echt de kans gemist om onder de 1,5 graden te blijven.’

Volgens nieuwe prognoses van onder meer de VN koerst de wereld met het huidige beleid af op een opwarming van 2,5 tot 2,8 graden Celsius deze eeuw. Toch lijken zorgen over de consequenties daarvan in politiek opzicht minder gewicht te hebben dan enkele jaren geleden.

‘De wetenschap geeft daar geen enkele aanleiding toe. Het is nog steeds zo dat de opwarming leidt tot zeer schadelijke en onomkeerbare veranderingen. In dat rapport uit 2018 schreven we al met grote stelligheid over het uitsterven van de koraalriffen en over de risico’s van het smelten van het landijs bij de polen. Sindsdien is er nog veel meer onderzoek gedaan naar de risico’s van klimaatkantelpunten, maar de boodschap vanuit de wetenschap is al jaren hetzelfde: ieder beetje extra opwarming vergroot disproportioneel de gevolgen. Je kunt nu niet meer zeggen dat je het niet wist.’

Tegelijk blijkt het nog altijd lastig om die wetenschappelijke boodschap te vertalen naar maatschappelijke actie.

‘Dat is inderdaad ingewikkeld. Wij zijn geen politici, maar ik denk wel dat de wetenschap mogelijk te passief is geweest. Er is veel vanaf de zijlijn geroepen, terwijl we ons misschien meer hadden kunnen inzetten voor degenen die daadwerkelijk proberen om duurzame verandering door te voeren. Niet dat elke wetenschapper zich met klimaat moet bezighouden, maar er kan wel wat meer gekeken worden naar hoe klimaatwetenschap echt impact kan hebben.

Los daarvan denk ik dat de herverkiezing van Donald Trump toch een soort psychologisch kantelpunt is geweest. Op dat moment werd voor iedereen duidelijk dat er in de VS vanuit de overheid vier jaar lang niets gaat gebeuren op klimaatgebied. Dat is in landen die al moeite hadden met klimaatbeleid, aangegrepen om hun doelen af te zwakken. En fossiele bedrijven en financiële instellingen zien hun kans schoon om duurzaamheidsdoelen terug te draaien en de tegenlobby op te schroeven.

Aan de andere kant is er ook een tegenbeweging die erop wijst dat er geen enkele reden is om achterover te leunen, nu allerlei ongewenste effecten van klimaatverandering escaleren. En gelukkig spelen, zeker in landen als Nederland, veel media een positieve rol door over klimaatverandering te blijven berichten en zo het thema op de agenda te houden.

Verder zie je dat het ook werkt om klimaatvragen meer te verbinden met andere thema’s, zoals veiligheid, woningbouw en economische toekomstbestendigheid. Dat laatste is bijvoorbeeld direct gerelateerd aan verduurzaming van de industrie en strategische autonomie.’

Hoe kijk je in dit verband aan tegen kansen om economieën af te helpen van fossiele brandstoffen via verregaande elektrificatie met hernieuwbare energie?

‘Dat hangt een beetje af van de economische structuur van landen, maar ik denk wel dat je in veel gevallen zo’n 70 procent van de eindvraag naar energie kunt elektrificeren met duurzame energie, ook in Nederland. Voor het overige heb je dan nog groene waterstof of andere duurzaam geproduceerde moleculen nodig.

We hebben voor Nederland twee jaar geleden met een expertgroep gekeken hoe je dat in 2050 kunt bereiken. Dan zie je dat de zware industrie de ‘wild card’ is waar veel vanaf hangt. Er moeten echt keuzes worden gemaakt over het soort bedrijvigheid dat je wilt hebben.’

Waar liggen op dit vlak de grootste uitdagingen?

‘Nederland telt een aantal industriële sectoren die veel broeikasgassen uitstoten, zoals staal, chemie en kunstmest. Je moet je daarbij afvragen waar we echt onderscheidend in zijn en hoe je dat duurzaam wilt inrichten. Dat gaat verder dan het vergroenen van de huidige industrie, het vraagt om een transformatie naar iets nieuws.

Bij Tata Steel is nu 2 miljard euro overheidssubsidie in het vooruitzicht gesteld voor wat toch vooral een ‘fuel switch’ lijkt te zijn van kolen naar aardgas. Een andere route is dat je geen nieuw ijzererts meer gebruikt voor de staalproductie en kiest voor het importeren van halffabrikaten en het recyclen van schroot om staal te maken, met als gevolg een emissievoetafdruk die sneller richting nul kan. De consequentie is dan wel dat die energie-intensieve stap van ijzererts verwerken elders – in Europa of daarbuiten – moet gebeuren.’

De Nederlandse overheid wil tot 2 miljard euro bijdragen aan het verduurzamen van Tata Steel Nederland. Foto: Getty Images.

‘Voor de kunstmestproductie geldt iets vergelijkbaars. Daar is ammoniak voor nodig en de vraag is of je ammoniak op basis van groene waterstof in Nederland moet gaan maken, gegeven het relatief beperkte potentieel voor hernieuwbare energie.

Je kunt er ook voor kiezen om groene ammoniak te importeren, omdat de productie elders goedkoper kan. Dat soort keuzes maakt uiteindelijk veel uit voor de binnenlandse vraag naar groene stroom.’

En de chemie?

Daarvan kun je zeggen dat dit voor Nederland echt een strategische sector is. Met de elektrificatie van het transport en andere beperkingen op het gebruik van fossiele brandstoffen komt er onvermijdelijk een krimp van de olieraffinage, dus dan moet de chemie haar grondstoffen via andere routes verkrijgen.

Wat ik in deze context bemoedigend vind, is dat er hiervoor initiatieven opduiken in de chemie, zoals recent het plan voor de fabriek van Blue Circle Olefins. Daarmee kun je de plasticketen echt op schaal verduurzamen. In dit verband kun je overigens vraagtekens zetten bij de maatwerkafspraken van de overheid: die zijn alleen gericht op bestaande spelers, terwijl je juist ook nieuwe partijen wilt ondersteunen.’

In de politieke discussie is het vaak makkelijker om te praten over technologische keuzes dan over sociaal gedrag. Is die focus op technologie afdoende, of moet je voor het terugdringen van emissies ook serieus kijken naar consumptie met een hoge klimaatvoetafdruk?

‘Ik ben een innovatiewetenschapper en dat gaat over technologie, maar je moet absoluut ook naar de impact van consumptieve keuzes kijken. Daarbij zie je dat nieuwe technologie eigenlijk altijd een klimaatimpact heeft. We gebruiken bijvoorbeeld ledlampen, omdat dat je daarmee energie bespaart. Vervolgens zie je hele tuinen volhangen met ledlampjes in plastic snoeren, waarbij extra plastic dus voor nieuwe uitstoot zorgt.

De auto is ook een goed voorbeeld. We vervangen benzine-auto’s voor grotere elektrische auto’s die meer staal bevatten, terwijl de accu’s grondstoffen vereisen die veelal een negatieve sociale en ecologische impact hebben.

Daarmee zeg ik niet dat niemand meer een auto mag hebben. De vraag is wel of er in Nederland echt tien miljoen auto’s nodig zijn. Het is ook zinnig om te kijken naar oplossingen voor mobiliteit waarbij we het aantal auto’s kunnen verminderen, zonder dat mensen hun auto missen.’

Toch ontstaat er al snel maatschappelijke weerstand als de overheid voorschrijft wat mensen wel en niet mogen consumeren. Zie je mogelijkheden om op dat vlak grotere stappen te zetten?

‘Vanuit de wetenschap begrijpen we steeds beter hoe normverandering zich voltrekt. Positief is dat er bijvoorbeeld op het gebied van eten al een grote verschuiving heeft plaatsgevonden. Twintig jaar geleden werd het nog lastig gevonden als iemand vegetarisch was, terwijl dat tegenwoordig eigenlijk helemaal geaccepteerd is. Niemand in een restaurant kijkt er nog van op en meestal staan vegetarische opties gewoon op de kaart.

Als overheid kun je dergelijke processen negeren, of ze juist versnellen. Momenteel is er eigenlijk geen overheidsbeleid bij het stimuleren van plantaardige dieetopties in ons deel van Europa. In de Wetenschappelijke Klimaatraad zijn we bezig met het voorbereiden van een advies voor de Nederlandse regering, waarin de boodschap wordt om dit wel op te pakken.

We geven die boodschap ook, omdat onderzoek keer op keer aantoont dat de meeste mensen graag duurzamer willen leven, mits ze daarbij geholpen te worden. Het lukt vaak niet, omdat er te weinig of geen geschikt aanbod is. Of het is te duur en te ingewikkeld.

Op het moment dat de overheid een bepaalde vorm van gedrag voorleeft door er beleid op te voeren, ontstaat sneller het gevoel dat dergelijk gedrag de sociale norm is. De milieuwinst die je boekt met aanpassing van gedrag is uiteindelijk ook goedkoper voor de samenleving. Het gaat er dus om dat je duurzame keuzes makkelijker maakt en ik ben wel hoopvol dat je daar beweging in kunt krijgen.’

Lees ook:

• Diederik Samsom: ‘We zijn als soort nog niet opportunistisch genoeg’
• Hernieuwbare energie groeit keihard, maar de energietransitie moet nog sneller om riskante opwarming te voorkomen
• Dit zijn 7 lichtpuntjes bij het 10-jarig bestaan van de Klimaatakkoorden van Parijs – met een kanttekening

The post Klimaatwetenschapper Heleen de Coninck: ‘De herverkiezing van Trump is toch een soort psychologisch kantelpunt geweest’ appeared first on Change Inc..

Fabrieken vervangen duikers

Van Aalst en zijn medeoprichter Maarten van der Kuijl begonnen de stichting nadat ze een half jaar lang vrijwilligerswerk hadden gedaan bij de Branch Coral Foundation op Curaçao. Daar kweken duikers op de zeebodem gezonde stukjes koraal aan onderwaterbuizen, om ze daarna uit te zetten in het aangetaste rif. Dat is erg arbeidsintensief en vaak sterft het nieuw uitgezette koraal alsnog na een extreme hittegolf. Daarom wil de Branch Foundation op grote schaal, in geautomatiseerde fabrieken, nieuw koraal gaan kweken. In 2026 starten de oprichters daarvoor samenwerkingen en pilotprojecten in Kenia en Curaçao. Binnen vijf jaar wil de stichting wereldwijd tien fabrieken bouwen. Daar moeten hele voetbalvelden per week aan nieuw, hittebestendig koraal worden gekweekt en uitgeplant in de zee. ‘Dat moet leiden tot systemen die complete riffen kunnen herstellen’, zegt Van Aalst.

Automatisering nodig voor schaalvergroting

De eerste koraalfabriek staat in Breda, gewoon op een industrieterrein. Het koraal wordt daar gekweekt op stempeltjes in drie waterbakken. Daarin kunnen zaken als temperatuur, licht, waterkwaliteit en voeding perfect gereguleerd worden en alle waardes en data verzameld en gemeten worden. In twee aquaria gebeurt dat nog handmatig, een ander systeem is al volledig geautomatiseerd. Er zwemmen vissen in die overmatige algen opeten en met hun poep het koraal voeden.

De nieuwe fabrieken moeten zeker twee tot drie keer zo groot worden. ‘Hier kijken we voornamelijk welke werkzaamheden veel tijd en moeite kosten en welke we dus kunnen automatiseren om ons systeem zo efficiënt mogelijk te maken. Daar hebben we al heel veel stappen in gemaakt’, zegt Van Aalst. ‘De meeste ngo’s met wie we willen samenwerken of aan wie we willen verkopen zoeken methodes om op grote schaal koraal te kweken met zo min mogelijk kosten.’

Kantelpunt voor koraalsterfte bereikt

Wereldwijd dreigen koraalriffen te sterven en te verbleken door klimaatverandering.  Volgens het Global Tipping Points Report 2025 is het kantelpunt van 1,2 graden opwarming van de aarde bereikt en is al meer dan 80 procent van de koraalriffen verbleekt door opwarmend zeewater. Eerder dit jaar kwam het International Coral Reef Initiative (ICRI) tot min of meer dezelfde conclusie: dit jaar leed 84 procent van al het koraal in de wereld aan verbleking door hittestress. Volgens de onderzoekers is er maar één oplossing: terug naar een maximale opwarming van 1 graad. Dat is gezien de huidige uitstootniveaus van CO2 onmogelijk. Hooguit is 2 graden opwarming nog haalbaar.

Kijk hier naar een video waarin wetenschappers uitleggen hoe het verbleken van koraalriffen een kantelpunt heeft bereikt:

Australische ontdekking aan basis hittebestendig koraal

Hoe kweek je hittebestendig koraal? Dat is een stuk eenvoudiger sinds Australische onderzoekers in 2020 een grote ontdekking deden. Om die te begrijpen moet je eerst weten waaruit koraal is opgebouwd. Koraal bestaat uit kleine diertjes (poliepen) die een gemeenschappelijk kalkskelet vormen. In die poliepen leven kleine algen. Die zorgen voor de kleur en leveren voedsel via fotosynthese.

Als het koraal hittestress krijgt door opwarmend water, dan vertrekt het algje. Daardoor verdwijnt de kleur en het voedsel, verbleekt het koraal en sterft het diertje. Eerst probeerden wetenschappers het hele koraal hittebestendig te maken, maar de Australiërs ontdekten dat het diertje beter tegen de hitte kan dan het algje. Als je dus alleen de alg hittebestendig maakt, trekt die het koraal weer in of blijft die zitten.

‘Je hebt een paar soorten alg op heel veel soorten koraal. Dus als je de alg hittebestendig maakt, kun je heel veel soorten koraal ook hittebestendig maken. Dat is in Australië getest en daar wordt hier verder onderzoek naar gedaan bij Caribische koralen’, legt Van Aalst uit.

Maarten van Aalst bij de kweeksystemen voor koraal in de fabriek van Branch Foundation in Breda. Credits: André Oerlemans

Ark van Noah voor koraalsoorten

Voor dat onderzoek is een tweede ontdekking belangrijk. Namelijk dat als hittebestendige koraaldiertjes zich voortplanten, de larve ook hittebestendig is. In die larve vermenigvuldigt zich dan weer de hittebestendige alg. Zo wordt het hele koraal hittebestendig en groeit het resistente koraal exponentieel. ‘Zo kun je echt hele riffen herstellen’, zegt Van Aalst.

Het onderzoeksysteem in de fabriek ziet er anders uit dan het kweeksysteem. Dat aquarium bestaat uit aparte, kleine bakjes waarin onderzoeken plaatsvinden. Bijvoorbeeld door de temperatuur te verhogen en het koraal te laten verbleken. De algen die hittebestendig zijn en temperatuurstijging overleven, worden verder gekweekt. Er wordt dus niets aan het dna veranderd.

Het hittebestendig koraal zal als eerste getest worden in Kenia en Curaçao. In Kenia werkt Branch Foundation samen met REEFolution, ontstaan vanuit de WUR. In dat Afrikaanse land is in een rif tijdens een recente hittegolf bijna al het koraal doodgegaan. Van de nog levende koraalsoorten willen de onderzoekers er veertien uit het water halen om op te slaan, als een soort Ark van Noah. De WUR is daar al mee bezig. ‘We willen het dna behouden en in onze systemen voortplanten en hittebestendig maken. Zo kunnen we de biodiversiteit in Kenia behouden’, zegt Van Aalst.

Tijdens de pilot op Curaçao wil de stichting hetzelfde doen. Ook daar moeten soorten beschermd worden en moet het dna in een databank bewaard blijven. Ook het Caribisch koraal dreigt namelijk te verdwijnen. ‘Het water is daar vervuild en wordt alleen maar warmer. Ze moeten nu echt actie ondernemen’, zegt Van Aalst.

Robots planten koraal

Hoe krijg je al die voetbalvelden vol nieuwe, hittebestendige koraaltjes op de juiste plek? Daar zijn duikers voor nodig, maar het liefst zo weinig mogelijk, want dat zou het weer duur en arbeidsintensief maken. Van Aalst: ‘Die duizenden koraaltjes die zo’n fabriek produceert moeten we op een efficiënte manier uitplanten. We weten dat dit een struikelblok gaat worden. Dat is een zorg voor later, al hebben we al manieren in gedachten.’

Hij denkt onder meer aan het met robots volplanten van structuren met koraal en die op de zeebodem neerzetten. ‘Over de hele wereld zijn veel wetenschappers met dit onderwerp bezig. We zien steeds nieuwe onderzoeken en nieuwe innovaties uitkomen. We hoeven hiervoor dus niet zelf het wiel opnieuw uit te vinden’, zegt hij.

Mariene biologen als vrijwilliger

De stichting streek in de zomer van 2024 neer in Breda en in januari dit jaar produceerde de organisatie het eerste koraal. Allemaal gefinancierd door donateurs. De stichting werkt samen met de WUR, onder meer met onderzoeker Ronald Osinga, die dode koraalriffen probeert te herstellen. In Breda lopen ongeveer vier vaste krachten en zeven vrijwilligers rond, van wie enkelen van de WUR. ‘Daar zitten afgestudeerde mariene biologen bij. Eentje is zelfs afgestudeerd in het seksueel voortplanten van koraal. Dat deze slimme mensen bij ons vrijwilliger willen worden, geeft wel aan dat er potentie in zit’, zegt Van Aalst.

De stichting kijkt nu al naar een groter pand. ‘Er lopen hier stagiaires en vrijwilligers, onze pilot wordt groter en er start binnenkort een onderzoek. Dat is allemaal heel veel op een kleine locatie’, zegt hij.

Lees ook:

• Koraalriffen in gevaar, maar let ook op de positieve kantelpunten voor klimaat
• Steeds meer koraalriffen in gevaar: deze initiatieven proberen het tij te keren
• In Breda wordt straks in een fabriek koraal gekweekt om wereldwijd stervende riffen te redden
• Wereldwijd koraalriffen redden met een 3D-printer

The post Deze fabriek gaat koraal kweken dat klimaatverandering aankan appeared first on Change Inc..

Een fabriek met een jaarlijkse productiecapaciteit van 500 megawatt? Totaal onrealistisch, legt Van der Veer omstandig uit. Zo’n fabriek zal er ook nooit komen.

Anno 2025 staat de grootste fabriek van zonnepanelen in China, met een productiecapaciteit van 50 gigawatt per jaar. Dat is liefst 100 keer zo veel als wat Samsom met Greenpeace destijds voorstelde, aldus een smakelijke anekdote uit zijn nieuwe boek Groene Supermacht – hoe Europa de wereld kan verduurzamen, uitgegeven door De Correspondent.

Hoewel Shell en andere fossiele reuzen bedankten voor de kans om mee te liften met de snelst groeiende energietechnologie van deze eeuw, terwijl China het voortouw nam, zijn de mogelijkheden voor Europa nog niet verkeken. Integendeel. In Groene Supermacht toont Samsom zich aanstekelijk optimistisch over het oude continent.

Credits: De Correspondent

De man die zich de afgelopen dertig jaar in verschillende rollen – van milieuactivist en politiek leider van de PvdA tot Europees topambtenaar – inspande voor positieve oplossingen in de strijd tegen riskante klimaatverandering, gelooft dat Europa de beste kaarten heeft om de wereld op sleeptouw te nemen. Dit keer niet als kolonisator, maar als inspirerend voorbeeld voor wat er in een democratische omgeving mogelijk is met hernieuwbare energie, het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen, verduurzaming van de economie en het bewaken van biodiversiteit.

Ook nu er van verschillende kanten wordt gemorreld aan zijn magnum opus, de Europese Green Deal, toont Samsom zich vastberaden. ‘We hebben een kasteel gebouwd voor het klimaat- en energiebeleid. Er wordt op de muren geschoten, maar er zit geen gat in. Buiten die muren liggen er wel bloemetjes en bijtjes die weerloos vertrapt dreigen te worden’, zegt hij.

Banale aanval van Duitse autolobby op Green Deal

Zolang de Europese klimaatdoelstelling zelf niet fundamenteel wordt aangetast, ziet Samsom aanvallen op onderdelen van de Green Deal vooral als schermutselingen aan de flanken. Als voorbeeld noemt hij de auto-industrie. Vooral vanuit de Duitse politiek wordt er flink gelobbyd voor uitstel van het beoogde verbod op de productie van auto’s met verbrandingsmotoren vanaf 2035.

Een dergelijke versoepeling zou binnen de Europese regelgeving meteen gevolgen hebben op andere vlakken, legt Samsom uit. ‘Als de auto-industrie langer doorgaat met de verbrandingsmotor, moet de transportsector zijn CO2-emissies op een andere manier reduceren. Je kunt dan bijvoorbeeld biofuels versneld bijmengen, maar dan worden brandstoffen gewoon veel duurder.’

Samsom denkt dat er vanuit de autolobby simpelweg sprake is van een tactische manoeuvre. ‘Kijk, uiteindelijk wordt die datum denk ik niet verschoven, maar zal de Europese auto-industrie meer geld krijgen om zich de Chinese concurrentie van het lijf te houden. Je zou kunnen zeggen: dat is wel een heel banaal gevecht. Maar ja, de samenleving zit vol met dat soort banale gevechten.’

Niet geld, maar de mens is vertragende factor

Een onderdeel van de Europese groene agenda waar Samsom tussen 2019 en 2024 als kabinetschef van toenmalig Eurocommissaris Frans Timmermans zwaar voor gevochten heeft, is een aanvulling op het Europese handelssysteem voor emissierechten: ETS 2. Het gaat hier om het beprijzen van de CO2-uitstoot van motorbrandstoffen zoals benzine en diesel, en van fossiele brandstoffen voor de gebouwde omgeving, zoals aardgas en stookolie.

Bijzonder aan ETS 2 is dat er een expliciete koppeling is tussen de inkomsten die EU-landen krijgen bij het veilen van emissierechten en de beoogde uitgaven. Die zijn deels geoormerkt voor sociale fondsen tegen energiearmoede. Daarnaast is er financiële ruimte voor subsidies en andere maatregelen ter stimulering van CO2-arme alternatieven, zoals warmtepompen en elektrische auto’s.

Onderzoeksbureau BloombergNEF schatte eerder dit jaar dat – afhankelijk van de ontwikkeling van de CO2-prijs in het ETS 2-systeem – de totale publieke opbrengsten bij het veilen van emissierechten over een periode van negen jaar op 644 miljard euro kunnen uitkomen. Dat is een gigantisch investeringspotentieel voor de energietransitie in Europa.

Onder druk van landen als Polen, waar nog flink wat huishoudens op kolen stoken, werd deze maand besloten om de invoering ETS 2-systeem met een jaar uit te stellen tot 2028, en extra buffers in te bouwen om aanvullende emissierechten op de markt te gooien als de CO2-prijs te hard dreigt te stijgen.

‘ETS-2 wordt nu met een jaar vertraagd. Tot uw dienst. Maar dan krijg je ook die inkomsten een jaar later. Dat lijkt mij buitengewoon onverstandig’, reageert Samsom. Hij wijst op het belang van de energietransitie in het transport en de gebouwde omgeving. ‘ETS 2 gaat over mensen, over onze auto’s en onze huizen. Dat komt heel dichtbij. De vertragende factor is dan niet het systeem of het geld. De vertragende factor zijn wij, mensen. En onze aversie tegen verandering.’

Als voorbeeld noemt Samsom de moeite die het kost om huizen te verduurzamen met onder meer betere isolatie. ‘Je leest in de krant over klimaatverandering en zegt: we gaan verbouwen, we gaan renoveren, isoleren. Je belt de aannemer, die stuurt een offerte. Dat ding valt altijd tegen. En vervolgens denk je: zaagsel over de vloer, bouwvakkers in huis, mijn zoon moet nog eindexamen doen, ik wil geen gedoe. Hoe hoog is die energierekening nou helemaal? Laat maar zitten.’

Wil je iets doen aan die vertragende menselijke factor, dan ben je er niet met een zak geld. Daarvoor zijn een cultuurverandering in de samenleving nodig, en organisaties die dat ondersteunen, benadrukt Samsom. ‘Daar kun je niet snel genoeg mee beginnen, want dat duurt allemaal lang. Dus dat uitstel van ETS 2 maakt me wel buitengewoon chagrijnig.’

Optimistisch over Europa, minder over Nederland

In zijn boek is Samsom positief over de bredere impact die het Europese systeem voor de handel in emissierechten (ETS 1) tot nog toe heeft gehad. Bijna de helft van de Europese CO2-emissies valt hieronder. Die zijn sinds 2005 in totaal met bijna 50 procent gedaald, hoofdzakelijk omdat de beschikbaarheid van emissierechten voor de industrie systematisch wordt verlaagd.

Toch zijn er ook zorgen. De daling van de CO2-uitstoot van de EU is niet alleen het gevolg van de verduurzaming van industriële productie, maar gaat deels gepaard met het verdwijnen ervan. Ofwel: er is een risico van de-industrialisatie, waarbij Europa z’n handen schoon wast door vervuilende productie uit te besteden aan andere regio’s.

Samsom erkent het gevaar, maar nuanceert dat tegelijkertijd. ‘Van de uitstootreductie van CO2 komt ongeveer 40 procent door de-industrialisatie en 60 procent door decarbonisatie via vernieuwing en verduurzaming. Maar goed, die 40 procent is natuurlijk meer dan je wilt.’

Als het specifiek over Nederland gaat – waar onder meer het chemiecluster in Rotterdam de laatste jaren te maken heeft met een reeks tegenslagen – slaat hij een scherpere toon aan. ‘Ik ben optimistisch over Europa als geheel, maar over Nederland wat minder. Dat heeft vooral met de afgelopen vier jaar te maken. Vier cruciale jaren waarin Nederland niks heeft gedaan.’

Dat geldt volgens de voormalige PvdA-leider niet alleen voor het kabinet-Schoof, maar eveneens voor diens voorganger Rutte IV. ‘Als we de concurrentieslag verliezen van China, dan kun je schuimbekkend naar Brussel trekken. Maar als bedrijven naar Duitsland verhuizen of naar Frankrijk, ja dan moet Den Haag naar zichzelf kijken.’

Samsom wijst erop dat Duitsland de grondwet heeft gewijzigd om 500 miljard euro te investeren in infrastructuur, waaronder het energienetwerk. Intussen slaagt Nederland er al jaren niet in om nijpende problemen als netcongestie en de stikstofcrisis voortvarend aan te pakken.

Wel plannen om energietransitie vlot te trekken, maar te weinig actie

Die vertraging in Nederland heeft niet te maken met een gebrek aan concrete plannen. Zo kwam denktank Sustainable Industry Lab afgelopen maand nog met een integraal concept voor verduurzaming van industrie, waarbij de overheid een paar grote stappen moet zetten. Bijvoorbeeld door een publiek nutsbedrijf op te richten voor offshore wind en waterstof, en door op te treden als ‘market maker’ om de vraag naar groene basisgrondstoffen aan te jagen.

‘Het ligt niet aan de plannen’, beaamt Samsom. ‘Het ligt aan het feit dat de coalitie de tijd ruziënd doorbrengt en zich laat afleiden door de ene #ophef na de andere, in plaats van dat ze van zo’n plan ook daadwerkelijk werk willen maken. Het gaat dus om de uitvoering.’

Diederik Samsom in zijn Haagse jaren als leider van de PvdA. | Credits: Getty Images

Langetermijnbeleid, waarbij de overheid een duidelijke regierol neemt om de industrie te helpen met verduurzaming en het energiesysteem drastisch te vergroenen, ligt in de lijn van het rapport van voormalig ECB-president Mario Draghi. Hoewel Samsom in zijn boek op bepaalde punten kritisch is over het Draghi-rapport, deelt hij de gedachte dat Europa in een unieke positie verkeert om een voorbeeld te zijn voor de wereld, getuige ook de titel Groene Supermacht.

Uit doorrekeningen van het ambtelijk apparaat in Brussel blijkt wel dat er gigantische investeringen nodig zijn voor het waarmaken van een ambitie die een concurrerende, groene Europese industrie combineert met scherpe klimaatdoelen.

Als Europa bijvoorbeeld inzet op grote hoeveelheden duurzame energie, een pan-Europees elektriciteitsnetwerk, schoner wegvervoer, groen staal, groene chemie, duurzaam cement en vooralsnog prijzige afvangtechnologie voor CO2, zijn investeringsbedragen van zo’n 1.500 miljard euro per jaar nodig in de transitiefase. Grofweg komt dat neer op zo’n 7 procent van de Europese economie.

Die investeringen kunnen een mix van privaat en publiek kapitaal zijn, wat weer stappen vereist voor het inrichten van een Europese kapitaalmarktunie.

Poging om Europeaan duurzamer te laten eten stuit op politieke blokkade

Opvallend genoeg blijkt er vanuit klimaatperspectief tegen relatief lage kosten ook aan een andere knop gedraaid te kunnen worden, ontdekte Samsom als Brusselse topambtenaar. Dat wil zeggen: in theorie. Als het dieet van de Europeaan meer richting plantaardige eiwitten, wit vlees en beperkte hoeveelheden vis gaat, pak je onderliggend de klimaatvoetafdruk van ons voedselsysteem aan.

‘We kunnen op deze planeet met 10 miljard mensen in Europese welvaart verblijven, op één ding na’, legt Samsom uit. ‘Als we allemaal gaan eten als een Europeaan, dan past het niet. Het gaat dus om ons dieet. Dat is geen klein deel van ons leven, al ben ik daar als Nederlander natuurlijk een beetje gemankeerd in, vergeleken met sommige andere Europese culturen. Toch moeten we van dierlijke naar meer plantaardige eiwitconsumptie.’

Zo’n aanpassing van eetgewoonten valt in de categorie gedragsverandering. Ook in Brussel, zo ervoer Samsom, is dat al snel politiek dynamiet. Pogingen om Europeanen aan te sporen tot een beperkte verandering van hun eetpatroon via een Europees LIFE-dieet, belandden al vrij snel in de spreekwoordelijke bureaula. Samsom: ‘Dat voorstel om vanuit Europa een duurzamer dieet te stimuleren was niet helemaal toevallig mijn laatste stunt in de Commissie, want daarna was het ook wel op.’

Tijd om klimaatsysteem te stabiliseren begint te dringen

Heel verbaasd over het floppen van een breder Europees plan voor het stimuleren van een duurzamer dieet is Samsom achteraf bezien niet. ‘Gedragsverandering bewerkstelligen is echt een helse klus. Het wordt ook steeds lastiger in een samenleving die almaar mondiger wordt en verder individualiseert.’

De geschiedenis laat zien dat het vaak jaren duurt voordat normatieve veranderingen, zoals het rookverbod in de openbare ruimte of de verplichting tot het dragen van autogordels, door een meerderheid als sociaal acceptabel worden ervaren. ‘Dat soort vooruitgang gaat heel traag en tijd is nou juist iets dat schaars begint te worden bij het aanpakken van klimaatverandering.’

‘Vandaar mijn pleidooi in Brussel om wat extra politiek gewicht in de strijd te gooien. Met als voordeel dat je kosten bespaart en minder risico neemt’, vervolgt Samsom. ‘We zouden onszelf een grote dienst bewijzen als we niet de duurste technologie nodig hebben om het klimaatsysteem te stabiliseren.’

Hij wil op dit punt dan ook niet naïef zijn. ‘Het risico dat we het niet met technologie halen is evident aanwezig. Ik ben een techno-optimist, maar geen ecomodernist in de letterlijke zin van het woord, dat ik achterover leun en ervan uitga dat de wereld vanzelf vooruit beweegt.’

Om gedrag zodanig te veranderen dat grote groepen vrijwillig afzien van consumptie met een hoge klimaatimpact, is een breed gedragen besef van urgentie nodig. Een belangrijke omslag kan in de ogen van Samsom uiteindelijk weleens van het klimaat zelf komen, als extreem weer in de vorm van hittegolven, bosbranden, orkanen en overstromingen vaker optreedt.

‘Als de urgentie toeneemt, gaan we toch dingen doen. We zijn een opportunistische soort, maar op dit moment niet opportunistisch genoeg.’

Lees ook:

• Klimaatwetenschapper Kornelis Blok over de race van 3 naar 2 graden opwarming die we nog kunnen winnen
• Hoe een nieuwe Europese CO2-prijs de adoptie van warmtepompen en elektrische auto’s vanaf 2027 kan versnellen
• ‘Water is als elektriciteit: we willen er continu over beschikken, maar zo werkt de cyclus niet’, zegt deze mondiale topexpert

The post Diederik Samsom: ‘We zijn als soort nog niet opportunistisch genoeg’ appeared first on Change Inc..

Uit de woensdag verschenen World Energy Outlook van de westerse energiedenktank IEA blijkt dat de wereld op basis van het huidige beleid van landen afkoerst op een opwarming van de aarde met bijna 3 graden eind deze eeuw, vergeleken met de tweede helft van de negentiende eeuw. Met ambitieuzer beleid kan dat in eerste instantie beperkt worden tot 2,5 graden opwarming.

Deze prognose ligt in lijn met het eerder deze maand verschenen Emission Gap Report van de VN en vormt een duidelijke aansporing voor landen om hun klimaatambities op te schroeven.

Een opwarming van de aarde tussen de 2,5 en 3 graden deze eeuw klinkt op het oog minder dramatisch dan scenario’s die tien jaar geleden rond gingen. Tegelijk zijn de risico’s voor ontwrichtende effecten van klimaatverandering hiermee nog steeds zeer groot, onder meer als bepaalde klimaatkantelpunten optreden met enorme sociale, ecologische en economische kosten.

In de World Energy Outlook werkt de IEA met twee scenario’s die momenteel het meest realistisch worden geacht. In het Current Policies Scenario (CPS) wordt uitgegaan van maatregelen die momenteel zijn verwerkt in beleid en regulering van landen.

Daarnaast is er het Stated Policies Scenario (STEPS), dat rekening houdt met beleid dat is voorgesteld, maar nog niet in wetgeving en regels is omgezet. Dit scenario werkt dus met bepaalde verwachtingen over de implementatie van nieuw beleid.

Hieronder schetsen we aan de hand van zes grafieken de uitgangspunten en consequenties van beide scenario’s.

1# Vraag naar energie en het tijdperk van elektrificatie

Bron: IEA

Wat betreft de mondiale vraag naar energie is voor de komende tien jaar vooral van belang hoe snel het aandeel van hernieuwbare energie in de mondiale stroomopwekking groeit en hoe de stroomvraag zich ontwikkelt in verhouding tot de totale energievraag.

In het Current Policies Scenario (CPS, rode lijn in de grafiek hierboven) gaat de IEA uit van een stijging van de totale energievraag met 14 procent in de periode tot 2035 vanaf het huidige niveau. Het Stated Policies Scenario (STEPS, blauwe lijn in de grafiek) gaat uit van een beperktere vraagstijging van 8 procent.

Dit heeft mede te maken met verschillen in de verwachting van de opmars van hernieuwbare energie. In het CPS-scenario zijn zon, wind en waterkracht over tien jaar naar verwachting goed voor meer dan 50 procent van de stroomopwekking, terwijl dat in het STEPS-scenario iets lager is.

Hier speelt iets onderliggends: wanneer de adoptie van elektrisch rijden bijvoorbeeld sterk toeneemt én er meer stroom uit zon en wind komt, ontstaat een dubbel voordeel. De CO2-voetafdruk van het transport daalt en door de substitutie van brandstofmotoren (benzine en diesel) door elektromotoren is er sprake van efficiëntiewinst bij het energieverbruik. Dit betekent dat de totale vraag naar energie minder hard stijgt.

#2 Aanjagers van de energievraag verschuiven: auto’s, luchtvaart, airconditioning

Bron: IEA

De onderzoekers van het IEA zien in de komende decennia verschuivingen in de aanjagers van de vraag naar energie. In de bovenstaande grafiek blijkt dat de groei van de vraag naar energie minder sterk wordt bepaald door zaken als bevolkingsgroei, de vraag naar cement (bouw) en de vraag naar plastics.

Positief hieraan is dat de productie van cement en plastics gepaard gaat met een hoge CO2-uitstoot en dat processen relatief lastig CO2-vrij te maken zijn.

Groeiers bij de vraag naar energie zijn auto’s, luchtvaart en airconditioning. De boodschap is hier tweeledig. Voor auto’s geldt dat elektrificatie kan leiden tot een hogere vraag naar stroom en een lagere vraag naar benzine en diesel. Als hernieuwbare bronnen meer stroom leveren, is dat positief. Tegelijk zit er veel staal in auto’s en de productie van staal gaat gepaard met een hoge CO2-uitstoot die niet makkelijk snel te ‘decarboniseren’ is.

Ook de luchtvaart behoort tot de sectoren waar beperking van de CO2-uitstoot traag gaat, gelet op het gebrek aan goede alternatieven voor kerosine, vooral voor langeafstandsvluchten.

Bij de stijgende vraag naar airconditioning is net als bij het energieverbruik van auto’s de klimaatimpact vooral afhankelijk van de beschikbaarheid van groene stroom.

#3 Snelheid van elektrificatie beïnvloedt vraag naar olie en gas

Wat betreft het gebruik van fossiele brandstoffen is er een duidelijk verschil tussen het CPS-scenario en het STEPS-scenario. In de grafieken hierboven zie je dat het gebruik van kolen in de periode tot 2050 naar verwachting in beide scenario’s daalt.

Voor olie en gas ligt dat anders: in het CPS-Scenario blijft de vraag naar olie en gas tot 2050 stijgen, terwijl er in het STEPS-scenario een terugval van de vraag optreedt.

Bij olie is goed te zien hoe verschillende aannames voor de ontwikkeling van het wegtransport hierbij een rol spelen. Momenteel is wegtransport nog goed voor 45 procent van de vraag naar olieproducten.

In het STEPS-scenario komt het aandeel van elektrische auto’s bij de jaarlijkse verkopen vanaf 2035 boven de 50 procent uit, terwijl dit in het CPS-scenario lager is. Dit verschil heeft grote gevolgen voor de vraag naar benzine en diesel. Bij STEPS zorgt dit voor een piek van de totale olievraag rond 2030 en bij CPS is er een aanhoudende stijging in de komende decennia.

#4 Groei hernieuwbare energie gaat hard, maar moet nog een stuk harder

Bron: IEA

De duizelingwekkende snelheid waarmee vooral China in de afgelopen jaren nieuwe capaciteit aan zonnepanelen en windmolens heeft bijgeplaatst, vormt een ongekende opsteker voor de groei van hernieuwbare energie. Als je waterkracht ook meerekent, zijn hernieuwbare bronnen inmiddels goed voor zo’n 40 procent van de mondiale stroomopwekking.

In 2024 lag de totale opwekcapaciteit van hernieuwbare bronnen (zon, wind, waterkracht) volgens energieagentschap IRENA op zo’n 4.500 gigawatt (4,5 terawatt). Voor de mondiale energievoorziening met CO2-arme bronnen zijn daarnaast ook kernenergie en biobrandstoffen nog relevant.

In de bovenstaande grafiek van het IEA is de huidige capaciteit van hernieuwbare energie, kernenergie en biobrandstoffen afgezet tegen wat nodig is in 2035 om de buurt van het Net Zero Emission-scenario van de energiedenktank te komen. Dit is het scenario met 1,5 graden opwarming.

Te zien is dat voor hernieuwbare energie uit zon, wind en waterkracht geldt dat je een sprong zou moeten maken van ongeveer 4.500 gigawatt aan capaciteit naar bijna 20.000 gigawatt in tien jaar(!). Dat is zelfs met het huidige exponentiële groeitempo een enorme uitdaging.

Ter referentie: in een recent rapport van energiedenktank Ember ligt de schatting voor de mondiale capaciteit voor hernieuwbare energie op basis van nationale doelen van overheden op bijna 8.000 gigawatt in 2030. Daar zou dan binnen vijf jaar nog eens een 150 procent groei bij moeten om het net zero-scenario te halen.

#5 Daling CO2-uitstoot van fossiele brandstoffen

Bron: IEA

De uitstoot van CO2 als gevolg van het gebruik van fossiele brandstoffen piekt volgens de IEA ergens in de komende tien jaar, maar het dalingstraject verschilt wel sterk per scenario. Dit heeft mede te maken met verschillen in de verwachting voor het gebruik van kolencentrales in China om stroom op te wekken.

In het CPS-scenario ligt de piek van de mondiale CO2-uitstoot rond 2030, maar bedraagt de fossiele uitstoot op jaarbasis in 2035 nog altijd meer dan 38 miljard ton CO2 per jaar.

Het STEPS-scenario laat vanaf 2025 een scherper daling zien, waarbij de jaarlijkse uitstoot in 2035 ruim 2 miljard ton lager ligt en nog zo’n 35 miljard ton per jaar bedraagt.

#6 Opwarming aarde deze eeuw tussen de 2,5 en 2,9 graden Celsius

Bron: IEA

De gevolgen van het CPS-scenario en het STEPS-scenario voor de lange termijn zorgen er in beide gevallen voor dat de opwarming van de aarde deze eeuw duidelijk boven de 2 graden Celsius uitkomt, vergeleken met de tweede helft van de negentiende eeuw.

In het CPS-scenario is sprake van een opwarming van 2,9 graden Celsius rond het jaar 2100 en in het STEPS-scenario blijft dat beperkt tot 2,5 graden.

De IEA heeft ook een scenario voor 1,5 graden opwarming, maar dat vereist dat er een veel radicalere daling van de uitstoot van CO2 plaatsvindt. Tussen 2021 en 2025 had de mondiale CO2-uitstoot als gevolg van het gebruik van fossiele brandstoffen dan al met 1,5 miljard tot 2 miljard ton per jaar moeten dalen. Ofwel: we hadden al bijna 10 miljard ton lager moet zitten dan de huidige ruim 38 miljard ton CO2-uitstoot per jaar.

Het scenario van 1,5 graden opwarming is volgens de World Energy Outlook momenteel buiten bereik, maar overheden en bedrijven kunnen nog wel veel doen om lager uit te komen dan 2,5 graden opwarming.

Belangrijk is hierbij onder meer dat het tempo van elektrificatie van het energiesysteem op basis van hernieuwbare energie wordt opgevoerd. Dit heeft te maken met het eerder genoemde dubbele voordeel: een lagere CO2-uitstoot door fossiele brandstoffen, als gevolg van het substitutie-effect van vervanging door groene stroom; en de dempende invloed op de totale energievraag door de hogere energie-efficiëntie van elektromotoren.

Deze route heeft volgens de IEA op korte termijn meer kans dan bijvoorbeeld de grootschalige afvang van CO2 uit de atmosfeer, omdat de daarvoor gebruikte technologie momenteel nog te duur is om snel op te schalen.

Lees ook:

• Achter de schijnbare stilstand beweegt de duurzame transitie sneller dan ooit
• Van 3 naar 2 graden opwarming deze eeuw: de race die we nog kunnen winnen
• Dit zijn 7 lichtpuntjes bij het 10-jarig bestaan van de Klimaatakkoorden van Parijs – met een kanttekening

The post Hernieuwbare energie groeit keihard, maar de energietransitie moet nog sneller om riskante opwarming te voorkomen appeared first on Change Inc..

Dat het doel niet gehaald wordt, komt niet alleen omdat het vorige kabinet de afgelopen jaren aan bestaande duurzaamheidsmaatregelen heeft geschaafd. Maar geholpen heeft het niet. Minister Hermans beloofde bij haar in april gepresenteerde klimaatplan een CO2-reductie van 10 tot 12 megaton, maar volgens het PBL gaat het in de praktijk om minder dan de helft. Deels komt dat omdat de voorgestelde maatregelen nog onvoldoende zijn uitgewerkt of invoering langer gaat duren. Denk aan de broodnodige uitbreiding van het energienetwerk of een verhoogde inzet van CO2-opslag in de Noordzee.

Daarnaast heeft het kabinet dit jaar ook maatregelen doorgevoerd, afgezwakt of aangepast die ervoor zorgen dat de klimaatdoelen direct verder uit zicht zijn geraakt. De ambitie voor vermogen aan wind op zee in 2030 werd teruggeschroefd van 12 naar 10 gigawatt; de plasticheffing ging op de lange baan; de SDE++-subsidie kreeg een knipbeurt, de CO2-heffing voor zware industrie werd geschrapt; de subsidie voor de aanschaf van een elektrische auto verdween en de verplichting om vanaf 2026 bij vervanging van de cv-ketel een (hybride) warmtepomp te plaatsen werd ingetrokken.

Tegenwind in Europa

Niet alleen in eigen land, ook in Europa wordt er aan de stoelpoten van duurzaamheid gezaagd. Hoewel de doelstelling van 90 procent minder emissies in 2040 ten opzichte van 1990 nog steeds staat, is deze van allerlei geitenpaadjes voorzien. Landen mogen een deel van hun uitstoot buiten de EU compenseren en een uitbreiding van het emissiehandelssysteem (ETS II) wordt uitgesteld van 2027 naar 2028. Daarnaast wordt het 2040-doel om de twee jaar opnieuw geëvalueerd om te kijken of de Europese concurrentiekracht niet te hard wordt geraakt.

Ook de duurzaamheidsrapportageplicht (CSRD) en de antiwegkijkwet (CSDDD) zaten in de hoek waar de klappen vallen. Om de administratiedruk op bedrijven te verlichten hoeft in 2025 en 2026 nog niet gerapporteerd te worden over in de regel omvangrijke scope 3-emissies.

En de CSDDD, die bedrijven verplicht om mensenrechten- en milieuproblemen in hun toeleveringsketen aan te pakken, gaat alleen gelden voor de bedrijven met 5.000 werknemers en 1,5 miljard euro omzet. Dat betekent dat er veel minder bedrijven moeten rapporteren dan eerder, toen de lat op 1.000 werknemers en 450 miljoen euro omzet lag.

Het is stil aan de overkant

Kijken we naar de andere kant van de oceaan, dan zakt de moed je al helemaal in de geitenwollen sokken. 2025 begon met de aankondiging van Trump om opnieuw uit het Klimaatakkoord van Parijs te stappen. Onder het mom van ‘drill baby, drill’ krijgen olie- en gasbedrijven ruim baan, terwijl Trump alles uit de kast haalt om de bouw van windturbines te stoppen (‘it’s driving the whales loco’). En alles wat ook maar een beetje ruikt naar ESG (environmental, social, governance), kan zich maar beter gedeisd houden.

Minstens zo zorgwekkend zijn de bezuinigingen op instituten, zoals de National Oceanic Atmospheric Administration (NOAA) en de Environmental Protection Agency (EPA), die onderzoek doen naar klimaatverandering. Ingetrokken geldpotjes staan nieuw klimaatonderzoek in de weg. Daarnaast wordt informatie over klimaatverandering van overheidssites weggehaald en droeg het Amerikaanse ministerie van energie actief bij aan de desinformatiecampagne middels een klimaatrapport dat vol stond met valse claims over klimaatverandering.

Positieve signalen

Lees je de nieuwsfeiten achter elkaar, dan is het lastig optimistisch te blijven. Maar dit is niet het hele verhaal. We kunnen nog steeds dagelijks verhalen maken over hoopgevende innovaties, unieke samenwerkingsverbanden en onvermoeibare Changemakers. Maar er zijn ook andere tekenen; signalen die zich als tektonische platen onder het oppervlak verplaatsen. Het zijn signalen die fundamentelere veranderingen markeren.

Jaar op jaar wekt Nederland meer hernieuwbare energie op. Eind oktober 2025 zaten we volgens cijfers van Energieopwek.nl op eenzelfde hoeveelheid opgewekt vermogen als in heel 2023. Hoewel zowel de zonne- als windenergiesector met uitdagingen kampt, heeft de capaciteitsgroei alle verwachtingen overtroffen. Zo telde ons land begin 2024 nog geen 200.000 daken met zonnepanelen, met een gezamenlijk vermogen van 665 megawattpiek. Nu heeft 40 procent van alle woningen panelen op het dak en was eind 2024 het totale vermogen 28,6 gigawattpiek: bijna vier zonnepanelen per inwoner.

Hernieuwbare energie in de lift

Wereldwijd overtreft de uitbreiding van hernieuwbare energiebronnen al helemaal alle verwachtingen. Onderzoek van de Energy & Climate Intelligence Unit (ECIU) toont dat zonne-energiecapaciteit vijftien keer sneller groeit dan in 2015 werd voorspeld en dat de windenergiecapaciteit verdrievoudigd is.

Ook elektrische auto’s overtreffen de verwachtingen fors. Zet de groei door, dan is het aandeel elektrisch in 2030 66 procent hoger dan eerder werd geschat.

China in het bijzonder breidt in duizelingwekkende snelheid zijn capaciteit aan windenergie en zonnestroom uit. Ongeveer driekwart van de wereldwijd uitgebreide capaciteit wind en zon komt voor rekening van dat land.

Een deel van de verklaring van deze opmars ligt bij de enorme daling van kosten van technologieën die de energietransitie mogelijk maken. Zo daalden de kosten van bijvoorbeeld zonne-energie en lithium ion-batterijen in de afgelopen vijftien jaar tot wel 90 procent.

De groei van hernieuwbare energiebronnen vertaalt zich ook naar een opvallende kentering op de beurzen. Ondanks Trumps bezuinigingen op subsidies zijn sinds april dit jaar groene beleggingsfondsen harder gestegen dan de brede aandelenmarkt en zelfs harder dan goud. Analisten spreken van ‘energiepragmatisme’: overheden en bedrijven investeren tegelijk in fossiele én duurzame energie om de stijgende wereldwijde stroombehoefte bij te benen.

Bedrijven stellen ambitieuzere doelen

Regeringen mogen de laatste jaren terughoudend zijn; voor bedrijven worden klimaatdoelen steeds belangijker, signaleert het Science Based Targets Initiatief in zijn recente trendrapport. Het aantal bedrijven dat het afgelopen anderhalf jaar wetenschappelijk onderbouwde doelen stelde om zijn emissies op korte termijn te verminderen verdubbelde wereldwijd. En ondanks de afzwakking van Europese rapportagewetgeving zeggen steeds meer bedrijven waarde te halen uit duurzaamheidsdata.

Volgens onderzoek van het gerenommeerde Carbon Disclosure Project levert duurzaamheid ook steeds meer op. Elke geïnvesteerde euro bespaart bedrijven gemiddeld 46 euro, voornamelijk doordat ze investeren in het mitigeren van toekomstige klimaatrisico’s.

De mondiale investeringen in hernieuwbare energie stijgen nog steeds jaar op jaar en hebben inmiddels een niveau van meer dan 2.000 miljard dollar op jaarbasis bereikt. Wereldwijde investeringen in fossiele bronnen bedragen jaarlijks vrij stabiel nog iets meer dan 1.000 miljard dollar.

Waar in de VS de federale overheid het laat afweten, pakken individuele staten en gouverneurs de handschoen op. De US Climate Alliance, waarin zowel Republikeinen als Democraten vertegenwoordigd zijn, houdt vast aan de klimaatambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn en representeert naar eigen zeggen 55 procent van de Amerikaanse bevolking en 60 procent van de economie. En terwijl Trump klimaatdata laat verdwijnen, trekt Europa die juist naar zich toe.

Draait het schip snel genoeg?

Wie alle positieve ontwikkelingen onder elkaar ziet, moet toch hoop putten uit de koers die de olietanker is ingeslagen, los van de grote golven die het schip af en toe even de andere kant op beuken. Daarmee wordt de vraag relevanter of de draai van de olietanker snel genoeg gaat.

Uit de laatste conclusies van het Emission Gap Report van de Verenigde Naties blijkt dat de doelstelling om de opwarming van de aarde in 2100 te beperken tot 1,5 graad en ook tot 2 graden nauwelijks verder in zicht komen, ook nadat landen aangescherpte reductieplannen (NCDs) hebben ingediend. ‘Van een aantal landen hadden we hogere ambities verwacht’, zei Michel den Elzen, onderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en één van de hoofdauteurs van het Emission Gap Report daarover. ‘De NDC van een land als China is minder ambitieus dan verwacht. Maar ook de EU had meer ambitie kunnen tonen.’

In plaats van 2 graden lijken we nu af te stevenen op  2,3 tot 2,5 graad opwarming. Dat is beter dan de 3 graden opwarming waarop we eerder leken te koersen. In ieder geval moet er alles aan gedaan worden om de periode van 1,5 graad of hoger zo kort mogelijk te laten duren. Want zoals de VN benadrukt: elke fractie van een graad minder opwarming vermindert uiteindelijk de kans op onomkeerbare klimaatschade en gezondheidsrisico’s.

Mondiale broeikasgasuitstoot in verschillende scenario’s en de ’emission gap’ in 2030 en 2035. Bron: Emission Gap Report / UNEP

De kracht achter geslaagde transities

Wetenschappelijk is het overigens moeilijk te onderzoeken of de transitie naar een duurzamere economie inderdaad onomkeerbaar is ingezet, weet Katrien Termeer, hoogleraar bestuurskunde aan Universiteit Wageningen. Zij specialiseerde zich in de transitietrajecten van grote maatschappelijke uitdagingen (wicked problems), zoals de circulaire economie, duurzame voedselsystemen en klimaatverandering.

Termeer ziet dat de duurzame transitie bij meer en meer mensen tussen de oren zit. ‘Al met al hebben we toch behoorlijk veel bereikt in tien jaar tijd. Waar de overheid somt hapert, nemen provincies het stokje over. En waar Trump na de eerste termijn uit het Klimaatakkoord stapte, zag je dat veel staten en grote steden juist meer gingen doen tegen klimaatverandering.’

Kleine stappen, grote veranderingen

Volgens Termeer zit de crux van het versnellen van transities in het vroegtijdig herkennen en stimuleren van de kleine stapjes die een grote verandering in gang kunnen zetten. ‘Neem het Repair Café, een plek waar vrijwillige vaklui kapotte apparaten repareren. Het probleem dat zij oplossen is verbonden met andere vraagstukken, zoals sociale cohesie en het vergroten van de interesse van jongeren in techniek. Inmiddels is het initiatief uitgegroeid naar 45 landen en hebben ze stevig kunnen lobbyen voor de right-to-repairwet van de Europese Unie die er nu daadwerkelijk komt.’

Als het aan Termeer ligt springen overheden sneller in op initiatieven die grotere veranderingen teweeg kunnen brengen. Daarnaast speelt leiderschap een cruciale rol bij het slagen van transities, benadrukt ze. ‘Enerzijds heb je pitbullsterriërs nodig die zich vastbijten en niet meer loslaten. Daarnaast vragen transities om leiders met lef. Die zijn niet puur uit op macht, maar stralen betrouwbaarheid en gezag uit. Als je als leider snel wilt scoren, slaagt een transitie sowieso niet.’

Lees ook:

• Gerrit Hiemstra: ‘Met klimaatbeleid vooruitschuiven maak je óók een keuze’
• ImpactFest 2025: Groeiende waardering, dalende investeringen en een onvermoeibaar optimisme
• Wereldwijde emissies dalen te traag: ‘Ook Europa had ambitieuzer kunnen zijn’

The post Achter de schijnbare stilstand beweegt de duurzame transitie sneller dan ooit appeared first on Change Inc..