De fabriek in Den Bosch gaat door als PeelPioneers Ingredients. ‘Foodveteraan’ Rimmert de Jong neemt de activiteiten over, gesteund door een anonieme investeerder. Beiden hebben een belang van 50 procent in het nieuwe bedrijf. Welk bedrag er met de deal gemoeid is, delen de nieuwe eigenaren niet.

De Jong is een goede bekende van de circulaire scaleup. Tot voor kort was hij ceo van Royal Steensma, een leverancier van bakkerijproducten als gekonfijt fruit en amandelspijs en een van de grootste klanten van PeelPioneers.

Sinaasappelschillen verwerken tot ingrediënten voor industrie

Vanaf 1 februari zwaait De Jong de scepter over een circulaire fabriek waar wekelijks zo’n 250 ton sinaasappelschillen worden verwerkt tot sinaasappelblokjes en -olie. Ingrediënten voor de voedsel- en verzorgingsindustrie: de blokjes gaan naar Royal Steensma, de olie wordt onder meer verwerkt in de mayo’s van Mayoneur, het bier van Two Chefs Brewing en de schoonmaakmiddelen van Seepje.

De technologie om grondstoffen uit sinaasappelschillen te halen komt uit de koker van Sytze van Stempvoort. Als student scheikunde in het Engelse York werkt hij mee aan het Orange Peel Exploitation Company-project (OPEC), een internationale samenwerking tussen verschillende universiteiten om zo veel mogelijk uit citrusschillen te halen. Denk aan grondstoffen voor bioplastic en biobrandstof.

Eenmaal terug in Nederland pitcht hij het idee om er een bedrijf van te maken op een ondernemersevent. Van Wieringen en Lindy Hensen, naast co-founders van PeelPioneers ook de mensen achter accelerator Tekkoo, zien er iets in. Met 1 miljoen euro startkapitaal bouwen ze in 2017 de eerste pilotfabriek van het bedrijf, in Son en Breugel.

Die sinaasappelblokjes waren De Jongs eigen idee. ‘In 2017 bezocht ik de oprichters in hun pilotfabriek in Son en Breugel’, vertelt hij. ‘Toen heb ik gezegd: pak de mooiste schillen en maak daar blokjes van, dan ga ik die van jullie kopen. Daarvoor kochten we die volledig in Italië in – nou, ze vielen daar van hun stoel toen ze dit hoorden. In 2023 en 2024 waren de oogsten in Italië heel slecht, toen zijn de volumes van PeelPioneers zelfs onze redding geweest.’

Dit mag niet verloren gaan, dacht De Jong dan ook toen hij hoorde van het faillissement. ‘Qua timing kwam het heel goed uit. Royal Steensma is twee jaar geleden verkocht aan het Amerikaanse Dawn Foods. De afspraak was dat ik tot 1 februari van dit jaar aan zou blijven als bestuurder.’

PeelPioneers: ‘Open en gesloten’ fabriek

De Jong start door met een team van twaalf tot vijftien mensen, die al in de fabriek werkzaam waren. Vanaf 2 februari moet de schillenfabriek, die inmiddels zo’n anderhalve maand stil ligt, weer volledig operationeel zijn.

Bij het faillissement had PeelPioneers 40 mensen in dienst; hoeveel medewerkers in totaal hun baan behouden, is nog niet bekend. Dat heeft te maken met het tweede deel van de ‘dubbele doorstart’.

In Den Bosch draaiden namelijk twee processen naast elkaar: een mechanisch proces waarbij geur- en smaakstoffen uit de schillen werden gehaald (de zogeheten ‘open fabriek’) en een chemisch proces waarbij vezels uit de schillen werden gehaald (de ‘gesloten fabriek’). Die vezels worden gebruikt als natuurlijk bind- of verdikkingsmiddel in bijvoorbeeld vleesvervangers en sauzen.

De open en gesloten fabriek opereerden voor het faillissement al gescheiden van elkaar, in aparte hallen, en zijn gescheiden verkocht. De biochemietak, inclusief IE-rechten, is ingelijfd door het Spaanse foodtechnologiebedrijf CEAMSA – ook een klant. De nieuwe eigenaar wil de vezelproductie naar de regio Murcia verplaatsen.

‘De citrusregio van Spanje’, zegt Van Wieringen. PeelPioneers had zelf plannen om in dit gebied een vezelfabriek te openen. ‘CEAMSA zet die plannen voort met ons technische team. Om hoeveel mensen dat gaat, zijn we nog aan het uitzoeken.’

De founder blijft bij beide doorstarts betrokken. ‘Om de overgang te begeleiden en de business verder te ontwikkelen’, zegt hij. ‘Maar ik kom niet in dienst.’

Opstart fabriek duurde langer dan verwacht

Technisch gezien bestond het bedrijf uit twee totaal verschillende onderdelen, noteert ook curator Dirk School in het eerste faillissementsverslag. Hij besloot beide divisies te splitsen voor een grotere kans op een succesvolle verkoop. Wegens financiële problemen lag de vezelproductie toen al een tijdje stil.

In 2020 scoorde PeelPioneers 10 miljoen euro voor de bouw van de schillenfabriek in Den Bosch. De Europese Investeringsbank legde in via het European Circular Bioeconomy Fund (ECBF) en ook Rabobank, Stichting Doen en de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) haakten aan. Maar met een fabriek vol zelfontwikkelde machines, die bovendien allemaal aan elkaar gekoppeld moesten worden, duurde de opstart langer dan verwacht.

Om de kosten te kunnen blijven dekken, moest de scaleup de afgelopen twee jaar extra financiering ophalen – via crowdfunding, maar ook via brugrondes van aandeelhouders. Het duurde tot eind 2024 voor de fabriek volledig operationeel was en tot het derde kwartaal van 2025 voordat de verkoop goed op stoom kwam. ‘In de tweede helft van 2025 is de verkoop exponentieel gestegen’, zegt Van Wieringen. ‘Die cijfers hadden we eigenlijk al drie kwartalen eerder aan onze investeerders willen laten zien.’

Nieuw hoofdstuk voor PeelPioneers

Alleen draaide de fabriek op dat punt nog geen break-even, waarop de bereidheid van aandeelhouders om bij te storten afnam, blijkt uit het verslag van de curator. Op zoek naar nieuwe financiering werd in 2025 al gestart met onderhandelingen voor de verkoop van beide divisies, al dan niet in combinatie met een overbruggingsfinanciering.

‘Dat is toen niet gelukt’, zegt Van Wieringen. ‘De route die we nu bewandelen, komt in de buurt van de uitkomst die we toen voor ogen hadden.’ Waren de nieuwe eigenaren toen al als potentiële kopers in beeld? ‘Daar kan ik niets over zeggen.’ Maar, benadrukt hij desgevraagd, het faillissement was zeker geen vooropgezet een-tweetje. ‘Absoluut niet.’

De fabriek van PeelPioneers is een zogeheten first of a kind-fabriek; de eerste in zijn soort. Van Wieringen: ‘De afgelopen jaren hebben we ervaren hoe uitdagend het is om zo’n fabriek op te zetten. Gemiddeld kost dat twintig jaar en tussen de 20 en 30 miljoen euro aan investeringen, blijkt uit onderzoek. Wij waren nog geen tien jaar bezig en hebben in die tijd 15 miljoen opgehaald – in die zin deden we het nog niet zo slecht.’

De doorstart is voor hem een bevestiging dat PeelPioneers bezig was met ‘dingen die hout snijden’. ‘Het doet me enorm goed dat uitgerekend deze industrieveteranen zijn ingestapt. Sytze, Lyndy en ik zijn PeelPioneers begonnen omdat we willen laten zien dat de circulaire economie op grote schaal kan werken. Ik ben blij dat dat boek nu een nieuw hoofdstuk krijgt.’

Lees ook:

• In Brabant verrijst het Silicon Valley van de plantaardige chemie
• Dit zijn 4 grote voordelen voor bedrijven die meebewegen met de groene economie
• Na notitieboekjes wil MOYU ook verpakkingsindustrie boomvrij maken, met verpakkingen van steenpapier

The post PeelPioneers maakt doorstart: circulaire fabriek gered, vezelproductie naar Spanje appeared first on Change Inc..

Juist omdat de klimaattransitie zo ingrijpend is, draait zij niet alleen om techniek, prijzen of infrastructuur, maar ook om wat we als samenleving normaal, wenselijk en vanzelfsprekend vinden. En precies daar oefent reclame haar grootste invloed uit.

Reclame is namelijk geen neutraal informatiekanaal. Ze vertelt ons niet alleen wat er te koop is, maar vooral wat erbij hoort. Door herhaling, aantrekkelijke beelden en rolmodellen normaliseert reclame bepaald gedrag: verre vliegreizen als vrijheid, grote auto’s als succes, overvloedige consumptie als beloning. Dat gebeurt grotendeels onbewust, maar met grote maatschappelijke impact.

Fossiele reclame normaliseert niet-duurzaam gedrag

In het advies dat we met een groep wetenschappers in 2023 opstelden voor de Tweede Kamer, laten we zien dat fossiele reclame structureel niet-duurzaam gedrag normaliseert. Ze wekt de indruk dat dit gedrag gangbaar is, breed geaccepteerd en sociaal gewenst. Daardoor ontstaat een vertekend beeld van de werkelijkheid: mensen denken dat ‘iedereen’ vliegt, veel consumeert en weinig geeft om duurzaamheid, terwijl onderzoek laat zien dat veel mensen juist wél duurzame waarden en intenties hebben.

Die misperceptie heeft gevolgen. Ze ontmoedigt individuen om duurzaam gedrag te vertonen of uit te dragen (“wat maakt mijn keuze uit?”), maar ook overheden en bedrijven om ambitieus beleid te voeren (“is hier wel draagvlak voor?”). Zo ontstaat wat gedragswetenschappers Thijs Bouman en Linda Steg een spiral of inaction noemen: een zichzelf versterkende dynamiek waarin iedereen afwacht, terwijl veel mensen eigenlijk verandering willen.

Vanuit dat perspectief is een reclameverbod allesbehalve triviaal. Door fossiele reclame te weren uit de publieke ruimte, wordt niet-duurzaam gedrag minder zichtbaar, minder aantrekkelijk en vooral minder vanzelfsprekend. Dat is geen detail, maar een fundamentele ingreep in het symbolische landschap waarin keuzes worden gemaakt.

Mensen leiden sociale normen af uit omgevingssignalen

Symbolen doen namelijk werk. Mensen leiden sociale normen niet af uit beleidsstukken of statistieken, maar uit signalen in hun omgeving: wat zien we op straat, in media, op billboards? Wanneer de overheid expliciet zegt: dit gedrag promoten we hier niet meer, dan is dat een krachtig institutioneel signaal. Het verschuift de morele lat: van “dit hoort erbij” naar “hier moeten we kritisch naar kijken”.

Wetenschappelijk onderzoek onderbouwt dat zulke normerende signalen effect hebben. Studies laten zien dat publieke besluiten (zoals wetten of rechterlijke uitspraken) waargenomen sociale normen kunnen verschuiven, zelfs zonder directe gedragsdwang. Mensen voelen zich gesteund om positie te kiezen zodra ze merken dat zij niet alleen staan. Dat kan leiden tot kantelpunten, waarin nieuw gedrag zich sneller verspreidt en beleid en draagvlak elkaar versterken.

Reclameverbod alleen niet genoeg

Belangrijk daarbij is: een reclameverbod is geen eindpunt. In ons advies benadrukken we expliciet dat zo’n verbod essentieel, maar niet voldoende is. Aanvullend beleid blijft nodig om duurzame keuzes daadwerkelijk goedkoper, makkelijker en comfortabeler te maken. Zolang vliegen structureel goedkoper is dan de trein, blijft duurzaam gedrag voor veel mensen moeilijk, hoe goed hun intenties ook zijn.

Maar die constatering pleit niet tegen normering; ze pleit voor volgorde en samenhang. Wie zegt dat we eerst alle randvoorwaarden perfect op orde moeten hebben voordat we normen stellen, zet de transitie op slot. Juist normstellende maatregelen kunnen het gesprek verschuiven van individuele schuld naar systeemverantwoordelijkheid en zo vervolgmaatregelen aanjagen. Het alternatief (wachten, nuanceren, blijven normaliseren wat we eigenlijk willen afbouwen) is geen neutrale keuze. Dat betekent in de praktijk dat fossiele reclame haar werk ongestoord kan blijven doen: consumptie aanjagen, normen vervormen en transitie vertragen.

Dus ja, een reclameverbod is symbolisch. Maar in een wereld waarin reclame zélf vooral via symbolen werkt, is dat precies waarom het zo krachtig is. Het verandert niet alles in één keer, maar het zet iets fundamenteels in beweging: wat we normaal vinden. En zonder die verschuiving komt geen enkele transitie van de grond.

Reint Jan Renes is gedragswetenschapper en lector Psychologie voor een Duurzame Stad aan de Hogeschool van Amsterdam.

Lees ook:

• Gedrag met hoge CO2-impact moeilijk te veranderen, maar Milieu Centraal ziet toch veel kansen
• Polarisatie kan teken van sociaal kantelpunt zijn’, zegt hoogleraar duurzaamheid & marketing Jan Willem Bolderdijk
• Groene voornemens voor 2026: met deze 19 keuzes verklein je je klimaatvoetafdruk

The post Verbod op fossiele reclame symboolpolitiek? Dat is precies de misvatting appeared first on Change Inc..

Toch zijn de uitdagingen niet gering: de energietransitie en de noodzaak tot verduurzaming van het industriële cluster vragen om een ongekende transformatie van de economie in de Rotterdamse haven. Helemaal nu geopolitieke ontwikkelingen ervoor zorgen dat grondstoffen en industriële toeleveringsketens onverbloemd als machtsmiddel worden ingezet door grootmachten als China en de Verenigde Staten.

We spraken met Siemons over de rol van verduurzaming in de Rotterdamse haven en hoe die nauw samenhangt met een weerbare economie.

De Rotterdamse industrie heeft een behoorlijk roerig jaar achter de rug. Hoe kijk je terug op 2025?

‘Er waren een aantal serieuze, soms donkere wolken, maar het is niet alleen maar negatief. Er zijn ook opstekers, zoals de plannen van Blue Circle Olefins voor een nieuwe circulaire fabriek en het besluit van Air Liquide om een grote elektrolyser voor groene waterstof te bouwen. Daarnaast heeft het Porthos-project voor CO2-opslag onder de Noordzee serieuze vorderingen gemaakt en zijn er definitieve beslissingen genomen voor de aanleg van walstroomfaciliteiten bij de grote containerterminals.

Tegelijk zie je dat een aantal fabrieken de hekken sluit. Dat een bedrijf als LyondellBasell stopt met de fabriek voor propyleenoxiden en styreenmonomeren is ernstig, want het gaat om één van de modernste fabrieken ter wereld voor basischemie. Toch kan het bedrijf de businesscase niet rondkrijgen. Dat ligt deels aan de hoge energieprijzen, maar ook aan goedkope alternatieven uit China en andere landen in Oost-Azië. We hebben in geopolitieke en economische zin wel wat huiswerk te doen in dit deel van de wereld om te zorgen dat bepaalde industrie hier blijft.’

Waarom is dat zo belangrijk?

‘Je wilt een zekere strategische autonomie behouden door in Europa onze eigen basisgrondstoffen te blijven produceren. Anders komt de rest van wat er hier aan industriële productie plaatsvindt ook onder druk te staan.

Vanuit het oogpunt van verduurzaming is eveneens het belangrijk dat Europa een eigen basisindustrie heeft. Het ETS-systeem (Emissions Trading System, red.) voor CO2-heffingen van de EU geeft sterke prikkels om te verduurzamen. Als fabrieken verdwijnen naar andere plekken op de wereld, heb je veel minder grip op de emissievoetafdruk van de industrie.

Soms leeft het idee dat oude industrie moet verdwijnen en dat er iets nieuws voor in de plaats moet komen, maar dat is geen circulaire gedachte. Je wilt zoveel mogelijk van wat er is ombouwen naar duurzame productieketens. En dat moet hier gebeuren.’

Interviewserie Horizon – Hoe versnellen we de duurzame transitie en welke barrières staan in de weg? In de interviewserie Horizon spreekt Change Inc. met ceo’s die aan de frontlinie staan van verandering. Over de dilemma’s die ze tegenkomen, de afwegingen die ze maken en de kansen die ze zien om hun sector én bedrijf duurzamer te maken.

Vind je het belangrijk om dat, als gezicht van de Rotterdamse haven, persoonlijk uit te dragen?

‘Zeker, want verduurzaming maakt voor mij ook deel uit van de noodzaak om weerbaarder te worden in bredere zin. Dan kom je automatisch uit bij het belang van energie. Als we daarmee doorgaan op de oude voet, maken we een slechtere plek van de wereld. Het energiesysteem moet dus veranderen. Dat kan ook als we ons in Nederland richten op onder meer de ontwikkeling van windenergie op zee, waterstof en circulaire grondstofketens voor de industrie.’

Voor windenergie ontwikkelt het Havenbedrijf een nieuwe terminal van 45 hectare op de Maasvlakte voor de offshore-industrie. Hoe staat met de interesse daarvoor? Er zijn recent behoorlijk wat strubbelingen bij de aanbesteding van nieuwe windparken.

‘We merken dat er genoeg belangstelling is. De trend is dat wind op zee verder ontwikkeld gaat worden, dus je moet verder kijken dan de dagkoersen van het moment.

Daarnaast speelt mee dat we in een fase komen waarbij bestaande windparken het einde van hun economische levensduur naderen en ontmanteld moeten worden. Op die plekken kunnen er vervolgens nieuwe windparken komen, met windturbines die inmiddels een stuk groter zijn dan twintig jaar geleden. Ik heb er daarom alle vertrouwen in dat er voldoende bedrijvigheid komt voor de offshore windindustrie.’

Voor de basisindustrie in Rotterdam zijn er intussen de nodige uitdagingen, waaronder relatief hoge energieprijzen.

‘Dat is een containerbegrip. In de praktijk heb je het over prijzen van elektriciteit en aardgas, maar ook de netwerktarieven.

De verzwaring van het elektriciteitsnet wordt in Nederland wat betreft de lasten voor gebruikers op een andere manier bekostigd dan in de omringende landen. Het gevolg is dat bedrijven in Nederland te maken hebben met hoge netwerktarieven en dus voor elektriciteit fors meer betalen dan in Duitsland, ongeacht de prijs van de elektriciteit zelf. Dat is een rem op de energietransitie en moet absoluut anders.’

Hoe wil de Rotterdamse haven zich in dit verband positioneren binnen het zogenoemde ARRRA-cluster van Antwerpen, Rotterdam en het Rijn-Roergebied?

‘Binnen Europa moet er een gelijk speelveld zijn, daarna mogen klanten zelf beslissen. Als Rotterdam de logische optie is voor bedrijven kunnen ze daarvoor kiezen. Maar als Antwerpen meer voor de hand ligt, is dat ook goed.

Het doel van de Rotterdamse haven is niet meer om de grootste te zijn, wel om de beste en meest duurzame voorzieningen te bieden. We concurreren met andere havens waar het moet en werken samen waar het kan.’

Is er overleg met havens in België en Duitsland over een gezamenlijke visie op verduurzaming van industriële clusters in Noordwest-Europa?

‘Ja, daar zijn we actief over in gesprek met collega’s in bijvoorbeeld Antwerpen en Duisburg. Dat laatste is de grootste binnenhaven van Europa en een belangrijke achterlandhaven voor Rotterdam. We gaan ook gezamenlijk met de havenbedrijven van Rotterdam en Antwerpen naar Berlijn om daar met de regering en politieke partijen te praten.

In de driehoek Rotterdam-Antwerpen-Ruhrgebied zit 40 procent van de Europese petrochemie. Dat moet allemaal verduurzamen en weerbaarder worden. Die 40 procent is heel sterk met elkaar verknoopt. Je kunt niet als afzonderlijke landen een strategie ontwikkelen voor verduurzaming. Dat moeten we samen doen om Noordwest-Europa concurrerend te houden.

Er worden op dit gebied al stappen gezet, onder meer met de Delta Rhine Corridor die waterstof via pijpleidingen naar het Ruhrgebied moet brengen. Omgekeerd kan er dan vanuit Duitsland CO2 naar Rotterdam worden vervoerd voor opslag onder de Noordzee.’

De CO2-uitstoot van het industriële cluster in Rotterdam bedraagt ongeveer 20 miljoen ton op jaarbasis. In 2030 moet dat gehalveerd zijn tot iets minder dan 10 miljoen ton. Wat is daarvoor nodig?

‘Er zijn grofweg drie dingen die daarvoor de komende vijf jaar moeten gebeuren. Om te beginnen is het belangrijk is dat de resterende kolencentrales in de Rotterdamse regio worden gesloten. Daarmee kun je ruim de helft van de benodigde uitstootdaling realiseren.

Verder moet het grote CO2-opslagproject Aramis gaat draaien op minimaal hetzelfde volume aan CO2-opslag als het Porthos-project, dat naar verwachting dit jaar operationeel wordt. En tot slot is er een bepaalde hoeveelheid waterstof nodig, die als CO2-arm alternatief in de haven gebruikt kan gaan worden om de lokale emissies te reduceren. Andere ontwikkelingen zijn relatief klein of hebben pas na 2030 impact.

In principe kan dit allemaal gerealiseerd worden als er een paar grote investeringsbeslissingen vallen, maar dat moet wel meezitten. Daarvoor wordt 2026 een heel bepalend jaar.’

Eerdere interviews uit de Horizon-serie:

• Onno Dwars (Ballast Nedam Development): ‘Ik word gelukkig van mensen die ergens tegen zijn’
• Willemien Terpstra (Gasunie): ‘Zonder moleculen redden we het niet met de energietransitie’
• Sander Pleij (Ayvens Nederland): ‘We zullen niet zomaar accepteren dat iemand zegt: doe mij nog maar een rondje diesel’

The post Boudewijn Siemons (Havenbedrijf Rotterdam): ‘Geopolitiek en economisch hebben we wel wat huiswerk te doen’ appeared first on Change Inc..

Er is een duidelijke beweging zichtbaar: organisaties zijn volop bezig hun duurzaamheidsambities om te zetten in concreet beleid, gedrag en resultaten. Duurzame daadkracht staat voor het vermogen om visie, eigenaarschap en leervermogen te verbinden, zodat duurzaamheid niet blijft hangen in plannen, maar onderdeel wordt van het dagelijks werk. Kortom: het gaat niet om wat je wílt bereiken, maar om hoe je het élke dag waarmaakt.

De vijf pijlers van Duurzame Daadkracht

De gratis quickscan van trainingsbureau We are Robin is gebaseerd op vijf pijlers die de Duurzame Daadkracht van een organisatie bepalen:

1. Eigenaarschap in de lijn

Duurzaamheid hoort niet op een eiland, maar in de reguliere operatie. Leidinggevenden nemen verantwoordelijkheid voor duurzaamheidsdoelen. Teams hebben duidelijk mandaat en accountability ligt in de business, niet alleen bij de sustainability manager. Dit vormt de ruggengraat voor echte voortgang.

2. Concreet gedrag op de werkvloer

Ambities tellen pas als ze zichtbaar zijn in dagelijks handelen: van duurzame keuzes in projecten tot bewuster gedrag van medewerkers. Organisaties met duurzame daadkracht laten gedrag zien dat de strategie ondersteunt, niet slechts intenties op papier.

3. Effectieve sustainability & Green Teams

Deze teams zijn aanjagers die business en duurzaamheid verbinden. Ze brengen richting, energie en praktische toepasbaarheid. Wanneer ze goed gepositioneerd zijn, ontstaat organisatiebrede versnelling.

4. Integratie in besluitvorming & processen

Duurzaamheid wordt standaard meegewogen in investeringen, inkoop, productontwikkeling, HR, leiderschap en operationele planning. Pas dan verschuift duurzaamheid van project naar professionaliteit.

5. Cyclus van continu leren & verbeteren

Organisaties die meten, reflecteren, experimenteren en bijsturen, bouwen aan een vliegwiel van verduurzaming. Fouten worden brandstof; elke cyclus versterkt het vermogen om duurzaam te handelen.

Hoe de pijlers van Duurzame Daadkracht zichtbaar worden in sectoren

Uit de eerste resultaten blijkt dat in veel organisaties de sustainability manager en Green Teams goed zijn aangesloten op de business. Pilots draaien volop; er wordt geëxperimenteerd, geleerd en fouten maken mag. Maar er is ook een duidelijke blinde vlek: rollen, ondersteuning en eigenaarschap zijn vaak slecht belegd. Training, coaching en begeleiding blijven achter, terwijl de kansen om te versnellen letterlijk voor het oprapen liggen.

De mate waarin de pijlers van Duurzame Daadkracht zijn geïntegreerd, blijken per sector te verschillen. Dat hebben we hieronder voor 7 sectoren weergegeven, verdeeld in drie niveaus:

1. Bouw & Infra: actie op alle vijf pijlers

Het meest in het oog springt de Bouw & Infra-sector. Deze sector scoort op alle vijf pijlers van Duurzame Daadkracht boven het gemiddelde. Dat betekent: heldere governance, duidelijke rollen, ingebedde besluitvorming én een cultuur waarin leren en ontwikkelen de norm is.

Verbetering is mogelijk, vooral in betere ketensamenwerking, maar de basis is robuust en breed gedragen. De sector stuurt aantoonbaar op alle vijf aspecten van duurzame daadkracht.

2. Finance, Agrifood, Advies: strategisch sterk, maar onderontwikkeld in skills

In deze verschillende sectoren is duurzaamheid stevig verankerd in besluitvorming.

• In Finance als risicofactor
• In Agrifood als compliance- en ketenvraagstuk
• In de Adviessector businesspropositie.

Wat nog ontbreekt, is voldoende investering in mensen: training, praktische kennis, leiderschap en samenwerking bij complexe dilemma’s. Hierdoor voelen afdelingen zoals inkoop en sales regelmatig spanning tussen impact en euro’s, zonder voldoende steun of kaders.

3. Publieke Overheid, Retail/Horeca, Maakindustrie: motivatie hoog, borging laag

Hier komt duurzame energie vooral van onderop: gemotiveerde professionals en actieve Green Teams. Maar de formele borging blijft achter. De business-as-usual verandert nauwelijks mee, wat leidt tot frustratie en uitputting bij sustainability professionals. Wat nog nodig is: versterking van verandermanagement, leiderschap en governance.

Doe mee: versterk de inzichten en versnel de transitie

We Are Robin verzamelt de komende periode meer scans via www.duurzamedaadkracht.nl om sectorpatronen verder te verfijnen, vooral in agrifood, bouw & infra, retail en maakindustrie. Elke extra scan scherpt het inzicht in waar organisaties duurzame daadkracht wél en níet weten te verzilveren.

Gebruik de gratis scan

Binnen enkele minuten heb je een helder beeld van waar jouw organisatie staat en waar je direct kunt versnellen. Een praktische basis voor gesprek, richting en resultaat.

Vul de scan in duurzamedaadkracht.nl.

The post Duurzame daadkracht verankeren in het hart van je onderneming: dit doen bedrijven in 7 sectoren al appeared first on Change Inc..

Nederlandse werknemers willen graag bijdragen aan verduurzaming binnen hun bedrijf, maar stuiten op barrières. Dat stellen twee op de drie ondervraagden in een onderzoek van Populytics in opdracht van Medewerkers voor onze Toekomst. Een te hoge werkdruk, gebrek aan prioriteit en psychologische veiligheid en angst voor het stempel ‘klimaatactivist’ houden hen tegen. Werknemers beoordelen de duurzaamheidsinspanningen van hun organisatie gemiddeld met een 6,7.

Bijna een derde (31 procent) vindt dat het bedrijf waar ze werken, zich groener voordoet dan het is. Bij 30 procent vergroot het gebrek aan klimaatinzet de motivatie om te vertrekken.Dat kan voor ceo’s een hefboom zijn in gesprekken met aandeelhouders, zegt Arjan Keizer, medeoprichter van Medewerkers voor onze Toekomst, tegen MT/Sprout. ‘Als medewerkers beginnen op te stappen, kun je daar druk mee zetten.’

Lees ook: ‘Veel werknemers maken zich zorgen om klimaatverandering, maar willen niet als activist worden gezien’

Bill Gates: overheidsbeleid in rijke landen cruciaal voor klimaattechnologie

Hij noemt Donald Trump niet, maar techmiljardair Bill Gates maakt in zijn afgelopen weekend gepubliceerde prognoses voor 2026 wel duidelijk dat ondersteunend overheidsbeleid geen overbodige luxe is om klimaattechnologie te laten opschalen. Idealiter gebeurt dat via een wereldwijde CO2-belasting, maar bij afwezigheid daarvan is er specifieke steun nodig in de opstartfase van clean tech-bedrijven om te kunnen concurreren met fossiele alternatieven.

‘Er is nog steeds veel werk aan de winkel bij lastige sectoren zoals de industrie en de luchtvaart’, schrijft Gates. ‘De markt geeft niet de juiste prikkels voor het ontwikkelen van technologie die zorgt voor emissiereductie van broeikasgassen. Overheidsbeleid in rijke landen blijft cruciaal, want alleen als innovaties voldoende schaal bereiken krijgen ze de benodigde impact en kunnen de kosten dalen.’

Lees ook: Ceo Jacqueline van den Ende van Carbon Equity: ‘Hernieuwbare energie is cruciaal voor energie-onafhankelijkheid van Europa’

Zwitsers team pakt zwakke schakel van solid state-batterij aan

Zogenoemde solid state-batterijen gelden als de nieuwe belofte op de batterijmarkt voor elektrische auto’s, omdat ze kunnen zorgen voor een fors hogere actieradius en snellere laadtijden. Een probleem met dit type batterijen is nog dat de levensduur kan worden beperkt door de vorming van zogenoemde dendrieten. Dat zijn harde, wortelachtige structuren die de elektrolyt kunnen beschadigen (de geleidende stof die lithiumionen transporteert tussen de min- en pluspool van de batterij).

Onderzoekers van het Zwitserse Paul Scherrer Instituut hebben hiervoor een oplossing gevonden met een nieuw productieproces, schrijft Interesting Engineering. Het Zwitserse team heeft een manier gevonden om een op sulfides gebaseerde vaste elektrolyt te produceren die lithiumionen makkelijk doorlaat, maar tegelijk sterk genoeg is om niet beschadigd te raken door dendrieten.

Veel autofabrikanten hebben plannen voor de introductie van solid state-batterijen in elektrische modellen vanaf 2027, maar de stabiliteit daarvan in de praktijk moet zich nog bewijzen.

Lees ook: China neemt voortouw met energiezuinige elektrische auto’s: kan Europa volgen?

Zeewierboerderijen hebben mogelijk positief effect op vastleggen CO2

Zeewierboerderijen staan bekend als een interessante optie om op milieuvriendelijke wijze tal van producten te maken. Het wier dat in open zeegebieden wordt geteeld, kan dienen als grondstof voor onder meer bioplastics, cosmetica en eiwitrijke voedingsingrediënten. Wat betreft het vermogen van zeewier om CO2 vast te leggen is er nog geen duidelijke consensus, maar nieuw onderzoek gepubliceerd in Nature Communications stelt dat het potentieel van zeewierboerderijen groter is dan eerder gedacht.

De crux zit ‘m volgens de onderzoekers in de resten organisch materiaal (snippertjes zeewier) die naar de zeebodem zakken. Die zorgen ervoor dat zich een laag van biomassa kan vormen op de zeebodem die via een chemisch conversieproces de zogenoemde alkaliteit van het zeewater verhoogt. Dit zorgt voor een versterking van het vermogen van oceaanwater om CO2 vast te leggen, blijkt uit modelsimulaties.

Lees ook: Zeewier oogsten tussen windmolens: ‘Noordzee heeft potentie voor 10 miljoen ton per jaar’

Hoge opbrengst zonnepanelen in Zeeland en Zuid-Holland

Het jaar 2025 heeft een behoorlijk sterke opbrengst van zonnepanelen opgeleverd als je kijkt naar het rendement in kilowattuur per wattpiek geïnstalleerd vermogen. Uit dagelijkse metingen van Solarcare bij tweeduizend installaties verspreid over Nederland blijkt dat afgelopen jaar sprake was van gemiddeld 0,93 kilowattuur aan stroom per wattpiek. Dat is hoger dan in 2024, toe het gemiddelde op 0,82 kilowattuur per wattpiek lag.

Hoewel juni en juli afgelopen jaar minder zonnig waren, presteerden zonnepanelen in het voor- en najaar juist relatief sterk. Op regionaal niveau had Texel de hoogste opbrengst met 1,05 kilowattuur per wattpiek. De provincie Zeeland zat op 0,99 kilowattuur per wattpiek en Zuid-Holland op 0,95 kilowattuur per wattpiek. In Drenthe was de opbrengst het laagst met gemiddeld 0,78 kilowattuur per wattpiek.

Lees ook: Nederland wekt meer hernieuwbare energie op in 2025, maar gooit ook groene stroom voor ruim 1,5 miljoen huishoudens weg

Ook in de media:

• Olieproductie in Venezuela meest schadelijk wat betreft uitstoot van broeikasgas methaan (Bloomberg)
• EV-batterijen Chinese fabrikant CATL presteren sterkst bij tests op robuustheid (Electrek)
• Oceanen absorbeerden in 2025 recordhoeveelheid warmte, volgens wetenschappers (Phys.org)
• SDE++ levert in 2025 905 megawattpiek aan nieuwe installaties van zonnepanelen op (Solar Magazine)
• Verspilling groente dreigt door te goede oogst: keten moet anders anticiperen (NOS)
• Rijkste 1% verbruikt CO2-budget om binnen 1,5 graden opwarming te blijven binnen 10 dagen (BNR)
• Experts: vrijwillige uitkoop boeren levert relatief weinig reductie van stikstofemissies op (Trouw)

The post Nieuwsupdate: 2 op 3 werknemers wil bijdragen aan verduurzaming en zeewierteelt gunstig voor CO2-opslag appeared first on Change Inc..

Zo lanceerde het bedrijf in 2021 zijn eigen ‘Besluit‘, een duurzamer alternatief voor het Bouwbesluit. Dat leidde tot het convenant Toekomstbestendig Bouwen. ‘Niet langer schrijft de overheid minimale eisen voor, bedrijven doen het voortaan zelf’, zei ceo Onno Dwars destijds. Hij staat sinds 2017 aan het roer van het vastgoedbedrijf.

Het Besluit houdt onder andere in dat het bedrijf toewerkt naar een wereld waarin iedereen vijf jaar langer gezond en gelukkig kan leven met een minimale footprint, en dat het standaard deelauto’s faciliteert bij projecten vanaf honderd woningen. Waar mogelijk worden woningen modulair en prefab gefabriceerd.

Ballast Nedam Development is daarnaast één van de initiatiefnemers van WeGrow. Dat brengt boeren die gewassen telen samen met bouwers die biobased willen bouwen. En deze zomer veilde het bedrijf de eerste carbon credit afkomstig uit een woningbouwproject. Zijn ‘Natuurhuizen’ slaan dankzij biobased materialen meer CO2 op dan de bouw kost.

Neemt Ballast Nedam bewust een voortrekkersrol?

‘Dat is eigenlijk gewoon zo ontstaan. Wij definiëren onze rol niet. Het helpt wel dat we veel meedoen aan aanbestedingen en tenders. Dat dwingt ons om creatief te zijn. Daarnaast: als we niet veranderen, dan worden we geconfronteerd met feiten. Dat zie je nu bijvoorbeeld met de stikstofproblematiek en netcongestie. Die feiten zorgen ervoor dat onze ontwikkelingen vertragen of stoppen.

Verandering is dus niet alleen belangrijk voor duurzaamheid, maar ook voor bedrijfscontinuëring. Het pad dat we zijn ingeslagen is niet houdbaar. Wil je levensvatbaar blijven, dan zul je je moeten aanpassen. Veranderen is onderdeel van elke overlevingsstrategie.

Kijk naar waterkwaliteit of drinkwater. We weten dat de problemen eraan komen, dus we kunnen er nu al op anticiperen om te voorkomen dat we straks blokkades krijgen. Bovendien gaat ook de druk om te verduurzamen toenemen. Vanuit de maatschappij, maar we zullen de gevolgen van klimaatverandering ook sterker merken.’

Interviewserie Horizon – Hoe versnellen we de duurzame transitie en welke barrières staan in de weg? In de interviewserie Horizon spreekt Change Inc. met ceo’s die aan de frontlinie staan van verandering. Over de dilemma’s die ze tegenkomen, de afwegingen die ze maken en de kansen die ze zien om hun sector én bedrijf duurzamer te maken.

In 2021 zei je tegen Change Inc. dat de bouw in 2030 klimaatneutraal kan worden. Hoe sta je daar nu in?

‘Het demissionaire kabinet heeft ons de afgelopen jaren niet geholpen om te versnellen. Maar ik denk nog steeds dat het kan. Technisch kan het al, we moeten alleen nog opschalen. Voor natuurinclusief bouwen en CO2-arm bouwen zijn er bijvoorbeeld al veel oplossingen, en wij bouwen al sinds 2017 helemaal gasloos. Dat leidde ertoe dat gasloos bouwen ook een wettelijke verplichting werd.

Het is nu aan ons als maatschappij om ervoor te zorgen dat die oplossingen het nieuwe normaal worden. Daarvoor moet de politiek de spelregels veranderen en moeten de financieringskaders anders. Maar ook het bedrijfsleven heeft de plicht om dit mogelijk te maken.

Dat vergt soms risico’s. In Amsterdam gaan we bijvoorbeeld het eerste CO2-positieve appartementengebouw bouwen. Dat is wat duurder, maar we willen blijven vernieuwen. Het leven is een interessante reis, je moet ook gewoon dingen doen die het leuk maken. We willen niet elke dag dezelfde woningen ontwikkelen. Soms is het moeilijk, zijn er mensen die tegenwerken of verouderde omgevingsplannen. Dan moet je stronteigenwijs zijn om iets af te ronden. ‘

Zijn die risico’s het altijd waard?

‘Niet alle projecten pakken financieel even goed uit, maar soms moet je gewoon doen. Dat is denk ik het verschil tussen ons en anderen: wij nemen dit soort projecten aan als uitdaging. Wat we doen is wel altijd goed afgewogen. We experimenteren op een dusdanige schaal dat we er niet kapot aan kunnen gaan als het financieel minder goed uitpakt. En ongeacht de financiële resultaten leren we er veel van.

Het risico is trouwens niet altijd even groot. Gasloos bouwen was ook gewoon een businesscase. Hypotheken gaven meer ruimte voor kopers, banken boden beleggers lagere rente, consumenten en beleggers hadden lagere maandlasten en de overheid bereikte haar doelstellingen om van het gas af te gaan. Er was alleen iemand nodig die zei: we gaan het nu ook doen.

Soms zijn de kosten wel hoger, maar de opbrengsten vaak ook. Steeds meer beleggers waarderen duurzaamheid positief. Zij zijn bereid CO2-neutrale projecten voor hogere prijzen in te kopen, omdat zij het ook gemakkelijker kunnen financieren. En ook consumenten zijn bereid extra te betalen voor een koopwoning die CO2-positief is.’

Voor de Natuurhuizen hebben jullie ook carbon credits uitgegeven. Hoe passen die in dit plaatje?

‘We gebruiken carbon credits om te kijken of en hoe we de waarde van CO2-opslag in huizen tastbaar kunnen maken. Daarin werken we samen met stichting Climate Cleanup. Zo’n waarde-impuls kan het makkelijker maken om CO2-arm of zelfs -positief te bouwen. Individuele verkoop van carbon credits is nu nog moeilijk, er is beperkte vraag naar. We hebben ze nu aan de belegger mee verkocht.

Het was een leerzaam proces. Het moet notarieel goed worden vastgelegd, maar er komen ook ingewikkelde vragen naar boven in het contact met kopers en gemeenten. De gemeente wil de credits bijvoorbeeld niet hebben als schenking, want dat zou tot staatssteundiscussies kunnen leiden.

Ik zie het zo: zolang er geen beleid is, zul je zaken financieel moeten waarderen. Je hebt minstens één van die twee prikkels nodig. Zelf ben ik voorstander van beide. Duidelijke kaders én financiële waardering. Je kunt wel heel veel eisen stellen, maar als het niet betaalbaar is, wordt er niks gebouwd.

Door de stikstofregels en arbeidstekorten wordt er überhaupt weinig gebouwd. Hoeveel last hebben jullie daarvan?

‘We hebben veel projecten die niet versneld tot uitvoering komen omdat ze vast lopen op stikstofregels, netcongestie of bezwaarprocessen. In de bouw gaat het vaak over de uitvoering, maar ook de voorbereidingsfase vraagt veel tijd en menskracht. Daar zijn belangrijke stappen te zetten.

Architecten en constructeurs hebben projecten soms wel drie of vier keer in handen omdat de regels in de tussentijd zijn aangepast. Als er goed beleid komt, kunnen we met dezelfde mensen dus wel drie keer meer productie draaien. Dat verhoogt de snelheid en verlaagt de kosten. Maar als we 100.000 woningen per jaar willen bouwen, zijn er uiteindelijk ook meer mensen nodig.’

Hoe ga je om met zulke uitdagingen?

‘Het is belangrijk dat wij het goede voorbeeld geven en onze kennis delen. We kunnen bijvoorbeeld al stikstofarm bouwen, met prefab woningen en fossielvrije bouwplaatsen. Leiderschap in de vastgoedsector moet vooral bestaan uit inzicht geven in hoe we technische problemen kunnen oplossen. Daarvoor moet je nadenken over de agenda van een ander.

Datzelfde geldt voor CO2-positief bouwen. Wij laten zien dat het kan, dat beleggers en kopers het accepteren. Daarmee bieden we anderen een handreiking om ook door te pakken. Waar nodig zetten we wel druk waar wij vastlopen. Lobbyen heeft helaas een negatieve lading, maar is heel belangrijk.’

Hoe krijg je ook anderen in de sector mee?

‘Door onze aanpak niet voor onszelf te houden. In projecten zeggen wij gewoon: dit zijn onze standaarden. Daar gaat bijna iedereen in mee, zeker als je uitlegt waarom je het doet. Soms moeten we eerst inzicht geven in de voordelen, bijvoorbeeld de extra financiering en dat het helemaal niet zo veel kost. Als je kennis verspreidt, krijg je draagvlak.

Er is weinig onwil, het gebrek aan actie heeft vaak met een gebrek aan kennis of handvatten te maken. Niet iedereen kan specialist zijn op alle thema’s. Dat is ook prima, daarvoor werk je samen.

Ook als mensen echt anti zijn, vind ik dat interessant. Vaak hebben zij scherpe argumenten die laten zien waarom iets een probleem kan worden. Daar kun je je gedachten mee aanscherpen en mee aan de slag gaan. Vaak heb je daarna juist het succes in handen. Ja, ik word er wel gelukkig van om mensen te ontmoeten die ergens tegen zijn.’

Hoe zie jij de rol van samenwerking?

‘Samenwerking is essentieel. We zijn één grote mierenhoop als mensen. In je eentje ga je die buit niet verplaatsen, maar met z’n allen wel.

Voor Ballast Nedam Development is samenwerken een tweede natuur. Wij zitten vaak in grootschalige gebiedsontwikkeling, dan heb je andere mensen gewoon nodig.

Datzelfde geldt voor verduurzaming. Nederlandse bouw- en vastgoedbedrijgen zijn te klein om zelf tot de benodigde verandering te komen. Willen we sectoraal breed iets veranderen, dan moeten we samenwerken. Dan kunnen we een sterkere vuist maken naar de politiek, en soms ook naar elkaar. Van: jongens, we gaan het echt zo doen.’

Wat zijn de grootste kansen voor de duurzame transitie in de bouw?

Toen ik ooit ging werken, zei ik: ik wil de wereld beter maken.’ Lachend: ‘Dat was in 2005, nog voor de woke-generatie. Ik geloof echt: als wij kunnen verbeelden hoe een stad zonder alle huidige problemen eruit kan zien, activeert dat het verlangen naar verandering.

Het mooie van ons vak, de gebouwde omgeving, is dat het heel zichtbaar is wat we doen. Als wij heel gave projecten realiseren waar alles inzit, volgt de rest vanzelf. Want als je dingen mooier en beter maakt, krijgen mensen daar energie van. Zo breng je uiteindelijk een beweging op gang.’

In de Horizon-interviewserie verscheen eerder:

• Michael Jongeneel (bestuursvoorzitter FMO): ‘Als je klimaatrisico’s gaat ontkennen, schiet je jezelf financieel in de voet’
• Dyonne Rietveld (Uniper Benelux): ‘Je ziet nu langzaam de acceptatie indalen dat we de klimaatdoelen niet gaan halen’
• Marije Hulshof (CEO Royal HaskoningDHV): ‘We willen en kunnen meer doen, dus waarom niet?’
• ACM-topman Martijn Snoep: ‘We staan echt niet met een knuppel te wachten tot iemand de klimaatregels overtreedt’
• Manon van Beek (TenneT): ‘De Noordzee kan de nieuwe energiecentrale van Europa worden’
• Ultieme test voor Avantium: groen én winstgevend worden
• Sander Pleij (Ayvens Nederland): ‘We zullen niet zomaar accepteren dat iemand zegt: doe mij nog maar een rondje diesel’
• Willemien Terpstra (Gasunie): ‘Zonder moleculen redden we het niet met de energietransitie’

Lees ook:

• Boeren die bouwmateriaal voor huizen telen krijgen miljoenen betaald in carbon credits
• Changemaker Chantal van Schaik (Holland Houtland): ‘Met biobased bouwen is enorme winst te behalen’
• Hoe boeren over vijf jaar 100.000 voetbalvelden aan bouwmateriaal voor woningen telen

The post Onno Dwars (Ballast Nedam Development): ‘Ik word gelukkig van mensen die ergens tegen zijn’ appeared first on Change Inc..

Henk Volberda over duurzaam innoveren: ‘Ik zie liever dat een bedrijf minder rapporteert, maar wel serieus werk maakt van het klimaat’

Duurzaam innoveren is volgens hoogleraar strategie en innovatie Henk Volberda geen luxe, maar een noodzaak voor bedrijven. ‘Je kunt wel zeggen: Nederland is zo klein dat het voor het klimaat weinig uitmaakt wat we doen. Maar juist omdát Nederland zo klein is, moet er iets veranderen.’

Gert Jan Kramer over duurzame industrie: ‘Nederland moet knoppen zo zetten dat concurrentienadeel verdwijnt’

Een sterkere regierol van de overheid is nodig om de Nederlandse basisindustrie te behouden én op een duurzaam pad te zetten, vindt hoogleraar verduurzaming van energiesystemen Gert Jan Kramer. ‘Zeker sinds de oorlog in Oekraïne en de gascrisis zijn de argumenten om snel door te gaan met vergroening heel sterk. De grote uitdaging is nu om doelen te stellen voor het tempo van verduurzaming die precies goed zijn: niet te slap, maar ook niet onrealistisch hoog.’

Ruud Zanders over duurzame landbouw: ‘Soms moet je gewoon kiezen en gaan, ook al is dat naïef’

Oprichter Ruud Zanders van Kipster ziet een noodzaak om het voedselsysteem fundamenteel te veranderen: ‘Veel boeren zien ook wel dat het huidige systeem op termijn niet houdbaar is.’

Innovatie

Warmtepomp op waterstof kan honderdduizenden slecht geïsoleerde woningen vergroenen

Nederland grossiert in wereldprimeurs als het om waterstof gaat. Het Twentse technologiebedrijf Cooll heeft de eerste warmtepomp op waterstof uitgevonden. Die kan 30 tot 40 procent energie besparen ten opzichte van traditionele warmtepompen en cv-ketels. Het bedrijf wil er de komende jaren honderdduizenden slecht geïsoleerde woningen mee vergroenen.

Nederlandse start-up maakt oude benzinevliegtuigjes elektrisch

Het bedrijf Clearwings wil de CO2-uitstoot van de luchtvaart verkleinen. Op Kempen Airport werken de twee buitenlandse oprichters aan ombouwkits waarmee kleine benzine-vliegtuigjes geëlektrificeerd kunnen worden. Een winst voor zowel het milieu als de beurs van piloten.

Blauwe batterij maakt zonnestroom net zoveel waard als aardgas

Nu zonnestroom overdag steeds minder waard wordt, loont het om er warm water mee op te warmen voor gebruik ’s avonds. Dat is precies wat de Nederlandse Blauwe Batterij doet. Het systeem maakt ‘waardeloze’ zonnestroom weer evenveel waard als aardgas.

Systeemtransities

Stort de olie-industrie straks in dankzij China? Dit kunnen Europa en de VS leren van de opmars van elektrotech

Welke energietechnologieën kunnen het snelst een alternatief bieden voor olie, gas en kolen? Die vraag is cruciaal voor het tempo van de energietransitie én het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Volgens energie-expert Daan Walter van Ember heeft elektrotech de beste kaarten en loopt China voorop.

We kúnnen van het stikstofslot, de vraag is of de politiek het wil

Nieuwe woonwijken, wegen, boerenbedrijven: kleine kans dat er een vergunning voor wordt verleend. De reden? Stikstof. Nederland zit op slot en de sleutel lijkt ver buiten bereik. Maar zo uitzichtloos is het niet, betoogt ‘stikstofprofessor’ Jan Willem Erisman.

‘Je kunt klimaat en gezondheid niet los van elkaar zien’

Als de ‘voedselmensen’ en de ‘klimaatmensen’ met elkaar optrekken, levert dat een win-winsituatie op. Dat stelt Lawrence Haddad, directeur van de Global Alliance for Improved Nutrition. ‘Als we het klimaatprobleem willen aanpakken, kunnen we simpelweg niet om voeding heen.’

The post 9 topverhalen uit 2025 over duurzamer ondernemen, slimme innovaties en systeemtransitie appeared first on Change Inc..

De lucht klaren – Hannah Ritchie

Geen woorden, maar daden. Dat is de belangrijkste boodschap over klimaatverandering in het nieuwe boek van de Britse datawetenschapper en klimaatexpert Hannah Ritchie. In De lucht klaren: Een hoopvolle gids om het klimaatprobleem op te lossen maakt Ritchie in 304 pagina’s duidelijk dat veel belangrijke oplossingen om de opwarming van de aarde te stoppen al voorhanden zijn. Het is vooral een kwestie van tempo maken met de uitvoering.

Het boek is gestructureerd als een serie van vijftig vragen en antwoorden, met onder meer aandacht voor de rol van fossiele brandstoffen, hernieuwbare energie, elektrische auto’s, grondstoffen en voeding. Daarbij steekt Ritchie veel energie in het wegnemen van zorgen over de vraag of bepaalde oplossingen wel gaan werken.

Het boek is sterk gericht op een zo breed mogelijk publiek, wat betekent dat er voor insiders van het klimaatdebat vrij veel bekende discussies voorbijkomen. Tegelijk presenteert Ritchie regelmatig opvallende weetjes die blijven hangen, waar Change Inc. al een voorproefje van gaf.

Dirtbag billionaire – David Gelles

Het was wereldnieuws toen Yvon Chouinard in de zomer van 2022 aankondigde dat hij Patagonia ‘weggaf’ aan de planeet. Voortaan was de aarde Patagonia’s ‘enige aandeelhouder’. En Chouinard – een man die in een blokhut vol tweedehands meubels woont en met een gietijzeren pan kookt die hij al vijftig jaar heeft – was tot zijn grote opluchting miljardair af. New York Times-journalist David Gelles kreeg de scoop en schreef een boek over de Patagonia-oprichter.

Dirtbag billionaire klinkt als een belediging, maar is juist een geuzennaam. De titel is een verwijzing naar de dirtbag climbers, een subcultuur binnen de klimsport. Het zijn bergbeklimmers die extreem minimalistisch leven en die vrijwel al hun tijd besteden aan klimmen. Daartoe behoorde ook Chouinard.

In het boek gaat Gelles op zoek naar hoe Yvon Chouinard ertoe kwam om zijn bedrijf van 3 miljard dollar weg te geven. Twee jaar lang volgde hij de oprichter van Patagonia over de hele wereld, van zijn huis in Wyoming tot de uitgestrekte vlaktes van Patagonië.

Ecoliberalisme – Kees Klomp

Voor zijn Duurzame Troonrede in 2024 dook Kees Klomp in een reeks met datasets over de toekomst. Wat hij daar zag, stemde hem behoorlijk somber. ‘Uit onderzoek blijkt dat het wereldwijde bruto binnenlands product tussen 2050 en 2100 met 30 tot 50 procent kan dalen’, zei hij tegen Change Inc.

De reden: ‘We hebben een economie gebouwd op de aanname dat er altijd méér komt. Meer productie, meer consumptie en meer winst. De basis achter die groei is een stabiel klimaat en gezonde ecosystemen. Als die wegvallen, dan keldert het hele bouwwerk.’ En dus, zegt hij, wijst alles erop dat we afstevenen op een economische meltdown, ergens in de tweede helft van deze eeuw.

Maar we kunnen nog toe naar een economie die de aarde niet uitput, maar versterkt. In zijn boek Ecoliberalisme pleit Klomp voor een radicale herstart van ons economisch denken. ‘We moeten terug naar de basisvraag: hoe willen we leven, produceren en consumeren? Dat vraagt om een ander verhaal.’ Klomp doet tien concrete aanbevelingen voor zo’n verhaal én beschrijft tien bewegingen die al bijdragen aan deze omslag, van regeneratieve landbouw tot sociaal ondernemerschap.

Eigen planeet eerst – Roxane van Iperen

Niet klimaatkantelpunten zijn het grote probleem van onze tijd, maar het ‘democratiekantelpunt’, laat Roxane van Iperen zien in haar essay Eigen planeet eerst: Waarom onze democratie geen antwoord heeft op het grootste vraagstuk van onze tijd. Immers: willen we leven binnen de grenzen van de planeet, dan zullen we het systeem moeten veranderen. Maar populisten doen er alles aan om dat te voorkomen, ook als dat ondemocratisch is.

Wie op zoek is naar concrete handvatten of hapklare oplossingen voor het klimaatprobleem, komt bij Van Iperen bedrogen uit. Maar om de wereld te veranderen, moet je eerst snappen hoe die werkt – en daarvoor ben je hier aan het goede adres. De analyse blijft nog lang hangen.

Groene supermacht – Diederik Samsom

Een auto-industrie die blijft vasthouden aan benzine, plasticrecyclers die één voor één omvallen, overheden die zich steeds vaker weinig ambitieus tonen: de groene kaarten lijken niet goed geschud in Europa. Toch kunnen juist wij de wereld op sleeptouw te nemen, pleit Diederik Samsom in zijn boek Groene Supermacht: Hoe Europa de wereld kan verduurzamen. Daarin staan ook smakelijke anekdotes over zijn tijd als kabinetschef van toenmalig Eurocommissaris Frans Timmermans, met wie hij de Europese Green Deal in de steigers zette.

‘De vertragende factor is niet het systeem of het geld. De vertragende factor zijn wij, mensen. En onze aversie tegen verandering’, zei Samsom tegen Change Inc. Kijk naar het moeizame verloop van de eiwittransitie. Zo’n aanpassing van eetgewoonten, ofwel gedragsverandering, is in Brussel al snel politiek dynamiet. Samsom: ‘Een voorstel om vanuit Europa een duurzamer dieet te stimuleren was niet helemaal toevallig mijn laatste stunt in de Commissie.’

Om toch gedragsverandering te bewerkstellen, is een breed gedragen besef van urgentie nodig. Een belangrijke omslag kan in de ogen van Samsom uiteindelijk weleens van het klimaat zelf komen, in de vorm van extreem weer. ‘Als de urgentie toeneemt, gaan we toch dingen doen. We zijn een opportunistische soort, maar op dit moment niet opportunistisch genoeg.’

Continent van de kwaliteit – Paul Schenderling

Econoom Paul Schenderling sluit zich bij Samsom aan als het om de potentie van een duurzaam Europa gaat. Het huidige probleem is onze focus op steeds méér, schetst hij net als Kees Klomp. Shiften we van kwantiteit naar kwaliteit, dan kan een betere kwaliteit van leven wel degelijk samengaan met een groene toekomst.

Continent van de kwaliteit: Hoe Europa een eigen economische koers kan varen is een reactie op het rapport van voormalig ECB-president Mario Draghi, die volgens Schenderling belangrijke zaken over het hoofd zag in zijn rapport over het concurrentievermogen van Europa. ‘We moeten af van het systeem van hyperglobalisering waarin Europa vastzit. Maar die optie kwam niet eens op táfel’, aldus een geërgerde Schenderling.

Die verandering gaat niet vanuit de politiek komen, weet de econoom. En dus is het vooral belangrijk dat de industrie en het mkb ervan doordrongen raken dat de Europese ESG-regels geen last zijn, maar juist voor ze kunnen werken. ‘De normen versoepelen levert op korte termijn misschien een voordeel op, maar in de toekomst moet Europa toch echt zijn geld gaan verdienen met een klimaatneutrale en circulaire economie. Door daar nu al strenge normen voor te stellen, creëert de EU een concurrentievoordeel voor de eigen bedrijven.’

In onze tijd – Tim Fransen

Redacteur André Oerlemans tipt het boek In onze tijd: Leven in het calamiteitperk van cabaretier en filosoof Tim Fransen. Niet dit jaar verschenen, wél de winnaar van de Socratesbeker 2025, de prijs voor het meest urgente en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek van het jaar.

Ondanks de titel is het een optimistisch boek waarin Fransen op zoek gaat naar oplossingen voor de grote problemen van deze tijd. Hij groeide op in een tijd van vrede en hoop na het vallen van de muur in 1989. Op zijn achttiende kwam er een flinke deuk in zijn vooruitgangsoptimisme na het zien van de film An inconvenient truth van Amerikaans oud-vicepresident Al Gore. Door de klimaatcrisis, de coronacrisis, de energiecrisis, de zorgcrisis, de stikstofcrisis en vele andere crises en de oorlogen in de wereld noemt hij onze tijd het ‘calamiteitperk’.

Fransen beschrijft hoe we te lang zijn blijven hangen in het vooruitgangsgeloof en een verkeerde interpretatie van vrijheid en democratie. Door het liberalisme jagen we te veel ons eigenbelang na en vergeten we het collectieve belang. Een nieuwe vorm van burgerschap in plaats van consumentisme is nodig om al die crises het hoofd te bieden en het tij te keren. Dat lijkt allemaal zware kost, maar Fransen vertelt met veel humor en kwinkslagen. Uiteindelijk brengt hij een boodschap van hoop.

Lees ook:

• Vijf boeken die je blik op duurzaamheid verbreden
• Met zijn nieuwste klimaatboek zoekt Harm Edens naar hoop bij jonge generatie
• Wat is beter voor het milieu: een e-book of een papieren boek?

The post Dit zijn de beste boeken over klimaat en duurzaamheid in 2025 appeared first on Change Inc..

Hoogleraar strategie en innovatie Henk Volberda is directeur van het ACBI en betrokken bij het onderzoek. De ontwikkelingen baren hem zorgen, zegt hij. ‘Je kunt wel zeggen: Nederland is zo klein dat het voor het klimaat weinig uitmaakt wat we doen. Maar juist omdát Nederland zo klein is, moet er iets veranderen. Want in dit kleine land wonen wel heel veel mensen en dieren bij elkaar. En die ademen nu allemaal vervuilde lucht in en eten voedsel van vervuilde grond.’

Klimaat heeft minder prioriteit bij bedrijven

Voor een deel van de oorzaak van de trends wijst hij – niet onverwacht – richting de Amerikaanse president Donald Trump. ‘In de VS worden bedrijven die met duurzaamheid bezig zijn gewoon verketterd’, ziet hij. ‘Dat is voor hen een reden om duurzaamheid minder prioriteit te geven, of er in elk geval minder over te communiceren.’

Toch is de Amerikaanse politiek niet de enige reden dat bedrijven minder duurzaamheidsambities hebben, zegt Volberda. ‘Het grootste deel van de bedrijven is erachter gekomen dat verduurzamen veel geld gaat kosten. Die investeringen kunnen of willen ze niet altijd doen. Daarom zie je dat vooral grote vervuilende bedrijven, voor wie verduurzaming een grote kostenpost is, minder ambitieus worden. Dienstverleners zijn het vaak nog wel, maar voor hen is het natuurlijk relatief makkelijk.’

Veel bedrijven geven op korte termijn meer prioriteit aan winstgevendheid dan aan verduurzaming. Dat het klimaat überhaupt minder aandacht krijgt dan bijvoorbeeld geopolitieke ontwikkelingen zal niet meehelpen, zegt Volberda. Maar hij weet ook: ‘Dat is heel dom.’

Want als je het aan experts vraagt, zijn extreme weersomstandigheden, verlies van biodiversiteit en een gebrek aan natuurlijke hulpbronnen over tien jaar de grootste risico’s voor de economie. Desinformatie, cyberoorlog en onwenselijke gevolgen van AI komen pas daarna.

Rapportageregels voor duurzaamheid afgezwakt

Toch klagen bedrijven steen en been over de regels die hen dwingen te verduurzamen, met een beroep op het rapport van voormalig ECB-president Mario Draghi uit 2024, dat concludeerde dat Europa veel minder snel innoveert dan de VS en China. Een stortvloed aan regels en verplichtingen zou de reden zijn. In reactie daarop heeft de EU onder meer duurzaamheidsrapportageregels CSRD en CSDDD flink afgezwakt. In Nederland sneuvelde dit jaar de CO2-heffing voor de industrie.

Want vindt Volberda daarvan? De hoogleraar maakt zich naar eigen zeggen grote zorgen om het klimaat, maar ook om het concurrentievermogen van Europa. Hij stelt dat we de klimaatdoelen niet los moeten laten, maar wel moeten kijken hoe we die zo effectief mogelijk kunnen bereiken. ‘Misschien is rapportage inderdaad niet de beste manier. Kunnen we die versimpelen zonder dat we het effect verliezen.’

‘Als commissaris bij bedrijven heb ik vaak genoeg gezien dat er meerdere mensen werden aangenomen om aan rapportageverplichtingen te voldoen,’ vervolgt Volberda, ‘terwijl er in de praktijk weinig concrete gedragsverandering was. Zo’n rituele regendans is onnodig. Ik zie liever dat een bedrijf minder rapporteert, maar wel serieus werk maakt van het klimaat.’

Duurzaamheid is big business

Liever kijkt hij dus naar de doelstellingen van bedrijven, en wat ze doen om die te halen. ‘Daarin ben ik wel flink teleurgesteld’, zegt Volberda, verwijzend naar de Innovatie Monitor. Zonde, vindt hij: ‘Verduurzaming is voor veel bedrijven niet alleen een investering, maar levert ook echt wat op. Kijk naar Heineken. Hun besparingen in waterverbruik zijn niet alleen duurzaam, maar zorgen ook voor kostenbesparing.’

‘Op lange termijn levert duurzaamheid veel concurrentievoordelen op. China heeft dat goed begrepen; daar ziet men dat windmolens en elektrische auto’s big business zijn’, geeft de hoogleraar aan. ‘Je ziet nu ook in Nederland dat de omzet van duurzame producten stijgt. Consumenten zijn loyaler aan duurzame bedrijven en banken geven hen eerder financiering.’

Volberda wijst er ook op dat consumenten en andere stakeholders steeds kritischer worden. ‘We accepteren gewoon niet meer dat we ziek worden door vervuilde producten.’

Intrinsieke motivatie én beleid

De vraag blijft: wie maakt bedrijven bewust van de grote voordelen die verduurzaming met zich meebrengt? ‘Uiteindelijk moet het intrinsieke motivatie zijn’, weet Volberda. ‘Je kunt een paard wel naar de beek brengen, maar het moet zelf drinken. We kunnen het klimaatprobleem niet met alleen overheid en ngo’s oplossen.’

Dat betekent echter niet dat beleid onbelangrijk is. Er zijn wel degelijk overheidsmaatregelen die bedrijven kunnen stimuleren. ‘Je zou bijvoorbeeld kunnen overwegen om fiscale voordelen te geven aan bedrijven die veel duurzaamheidswinst behalen, bijvoorbeeld door hun uitstoot of energie- of waterverbruik te verminderen. Daarbij kijk je dan niet naar hun absolute uitstoot, maar vooral naar de veranderingen daarin.’

Nationale investeringsbank voor projecten met een publiek belang

Gaat het over duurzaamheidsbeleid in Nederland, dan wordt weleens gezegd dat we de meest vervuilende bedrijven de deur moeten wijzen. Daar is Volberda niet zo’n voorstander van. ‘Doen we het hier niet meer, dan verplaatst het waarschijnlijk naar een plek waar veel meer vervuiling toegestaan wordt’, stelt hij vast. ‘Maar we zullen wel moeten kijken: welke basisindustrie vinden we het belangrijkst in Nederland? Die bedrijven moeten we vervolgens een beetje helpen met verduurzaming.’

Daar waren de zogenoemde maatwerkafspraken met de overheid voor bedoeld. Maar daarvan zijn er pas enkele in de maak, met de Twentse zoutproducent Nobian, Tata Steel en suikerverwerker Cosun.

Een alternatief is een nationale investeringsbank, waarvoor tientallen ceo’s, ondernemers en bestuurders pleiten. Die zou publieke financiering moeten verstrekken waar de markt (nog) niet in voorziet, op een grotere schaal dan nationale financieringsinstelling Invest-NL doet. Landen als Frankrijk, Duitsland en Noorwegen hebben al een nationale investeringsbank. Oud-ASML-topman Peter Wennink adviseert in zijn recente rapport ook zo’n bank voor Nederland.

Positief over plannen van Jetten en Bontenbal

Een nationale investeringsbank zou de energietransitie in Nederland kunnen versnellen door bijvoorbeeld warmtenetten en waterstof een push te geven. Dat vindt Volberda ‘helemaal geen gek idee’. ‘Als het gaat om projecten van publiek belang, is een nationale investeringsbank een geschikt middel. Daar zitten dan specialisten op het gebied van duurzaamheid die een goede inschatting kunnen maken van wat iets in de toekomst oplevert. Het maken van maatwerkafspraken ligt nu bij het ministerie van Economische Zaken, maar het zou beter zijn om het vanuit een duurzaam investeringsperspectief te doen.’

Hoewel hij de verantwoordelijkheid om te verduurzamen grotendeels bij bedrijven zelf legt, ‘kan de overheid ze wel een zetje geven’, vindt hij. ‘Met name in het geval van het midden- en kleinbedrijf. Denk aan een transportbedrijf dat alle diesels ineens moet vervangen door elektrische wagens. Dat gaat om enorme investeringen.’

Dit zijn keuzes die op politiek niveau genomen moeten worden. Er hangt dus veel af van de formatie, zegt Volberda. ‘De afgelopen twee jaar heeft Nederland nagenoeg stilgestaan. Allerlei fiscale prikkels om te verduurzamen zijn gestopt. Als ik nu kijk naar de plannen van Jetten en Bontenbal, dan ben ik heel positief. Het hangt nu af van welke partijen aanschuiven welke kant het opgaat.’

Nederland leidend in duurzame ontwikkeling

Tegelijkertijd zijn er ook een heleboel bedrijven die niet op de politiek wachten, ziet Volberda. Hij was betrokken bij de totstandkoming van de Sustainable Development 400: een ranglijst van de duurzame koplopers in Nederland. Daarin staat bijvoorbeeld Fairphone: volgens Volberda een goed voorbeeld van een nieuw, duurzaam verdienmodel.

‘Fairphone vervangt wegwerpproducten door modulaire componenten. Als er een onderdeel stukgaat, hoef je niet de hele telefoon te vervangen, maar gewoon het betreffende onderdeel. Op zulke technologie moeten we trots zijn’, vindt Volberda. ‘Ik geloof dat Nederland een leidende rol kan pakken in het ontwikkelen van duurzame producten. Zo zie je dat concurrentievermogen en duurzaamheid elkaar niet hoeven te bijten, maar ook kunnen versterken.’

De hoogleraar ziet dit soort bedrijven als een voorbeeld voor andere. ‘Ja, een bedrijf heeft een winstgevend verdienmodel nodig. Maar dat mag niet het enige zijn. Ik vind dat er naast een economische doelstelling ook altijd een sociale doelstelling moet zijn. Het gaat tenslotte wel om onze toekomst.’

Lees ook:

• Brussel saboteert zijn eigen concurrentiekracht met de vegaburger-wet
• 100 ceo’s roepen politiek op tot structurele, duurzame actie
• Europa’s klimaatbelofte: ambities afkopen is niet echt ambitieus

The post Hoogleraar innovatie Henk Volberda: ‘Duurzaamheid moet geen rituele regendans worden’ appeared first on Change Inc..

Het laat zien: de mogelijkheid voor individuen om hun gedrag te verduurzamen, is sterk afhankelijk van hun omgeving, ofwel het ‘systeem’.

Marketing kan sociale context veranderen

Marketing, weet Bolderdijk, is onderdeel van de omgeving die grotendeels ons gedrag bepaalt. Neem onze huidige materiaalintensieve sociale norm, schetst hij. ‘Die is verre van efficiënt meer. Om van A naar B te komen, slepen we 1.200 kilo metaal met ons mee. En om ons warm te houden kopen we 60 nieuwe kledingstukken per jaar. Niet omdat we het nodig hebben, maar omdat dat de huidige sociale context is.’

Die sociale context is heel anders dan een aantal decennia geleden. ‘En je kunt niet ontkennen dat marketing daar een invloed op heeft gehad. Denk aan de autoreclames die je doen denken dat je er niet bijhoort als je geen SUV hebt. Of de fastfashionreclames die je het gevoel geven dat je huidige kleding alweer uit de mode is.’

Om de invloed van marketing op ons (on)duurzame gedrag te begrijpen, is een onderscheid tussen wants en needs nodig, legt Bolderdijk uit. Hij weet: ‘Iedereen wil ergens bij horen, iedereen wil geliefd zijn. Die aangeboren needs kun je niet veranderen. Maar met marketing kun je die needs wel aan andere wants koppelen. Je kunt bijvoorbeeld ook een goed gevoel krijgen van een gerepareerde trui, in plaats van de blits maken in een nieuwe.’

De vijf fases van sociale verandering

Maar wie denkt dat een hoogleraar marketing zich alleen maar bezighoudt met abri’s en advertenties, heeft het mis. Marketing komt vaak neer op het verschuiven van sociale normen. En dus focust Bolderdijk zich ook op het begrijpen van sociale transities.

Zo’n sociale transitie gaat in vijf fases, identificeerde Bolderdijk met collega’s. In de eerste fase, morele erkenning, zet een minderheid van de mensen vraagtekens bij de huidige sociale normen. Vliegschaamte is daarvan een voorbeeld. Het gedrag verandert nog niet per se mee. Andere mensen maken deze pioniers belachelijk, maar toch wordt er ook bij hen een zaadje van twijfel geplant. Die ‘besmetting’ van het netwerk is fase twee: morele versterking.

In fase drie, het naderen van een sociaal kantelpunt, heeft een groot deel van de mensen hun houding aangepast. Maar omdat het ‘systeem’, ofwel de omgeving, nog niet is veranderd, is het moeilijk om het gedrag aan te passen. Zo kun je wel last hebben van vliegschaamte, maar is het in de praktijk moeilijk en vooral duur om de trein te pakken voor enkele honderden kilometers.

Verandert die omgeving vervolgens mee, dan kan dat een kantelpunt veroorzaken waarin verandering zichzelf gaat versterken, stelt Bolderdijk. In fase vier en vijf wordt de nieuwe sociale norm gangbaar, bijvoorbeeld door implementatie in wetgeving en het verdwijnen van in het verleden normale gedragingen.

De vijf fases van sociale verandering. | Credits: Words speak louder than actions, Jan Willem Bolderdijk

In welke fase zit de duurzaamheidstransitie nu?

‘Milieu Centraal voert elke twee jaar een Monitor Duurzaam Leven uit, waarin ze kijken naar de houding rondom gedragingen en het daadwerkelijke duurzame gedrag. Daarin zie je dat het enorm verschilt per onderwerp. Voor de circulaire economie is er al veel draagvlak. Een sociaal kantelpunt lijkt niet ver weg meer. Maar in de voedseltransitie blijft het draagvlak nog achter.

Die monitor laat, net als ons model, goed zien dat observeerbaar gedrag niet alles zegt. Vaak concluderen we op basis van onduurzaam gedrag dat iemand zich ook niet duurzaam wíl gedragen. Maar dat is niet altijd waar. Wat vaak wordt gezien als hypocrisie – het ene willen en het andere doen – kan juist betekenen dat er een kantelpunt aan zit te komen.

Datzelfde geldt trouwens voor polarisatie. Dat wordt als iets slechts gezien, maar discussie over de norm is een onvermijdelijk onderdeel van sociale verandering. Als iemand jou door zijn andere keuzes het gevoel geeft dat je je hele leven iets hebt gedaan wat slecht is voor de planeet, past dat waarschijnlijk niet bij je positieve zelfbeeld. Dan ontstaat er frictie. Maar dat betekent niet dat je er niet over na gaat denken. Polarisatie kan het symptoom zijn van een aankomend kantelpunt: mensen vinden de status quo niet langer vanzelfsprekend en nemen een standpunt in.’

Hoe versnel je zo’n sociaal kantelpunt?

‘Daar doen we nu onderzoek naar. We kijken bijvoorbeeld naar wat we kunnen leren van transities uit het verleden. De Zwarte Pietendiscussie is daar een interessante casus voor. Daarbij zag je heel duidelijk hoe de twijfel over de sociale norm zich door de samenleving verspreidde. Tien jaar geleden associeerde niemand Zwarte Piet met racisme, nu bijna iedereen. We analyseren nu een heleboel Twitter-data over dat onderwerp om te kijken of je zo’n kantelpunt kunt voorspellen. Dat kan ook helpen erop in te spelen.

Roetveegpiet heeft in dit geval echt het verschil gemaakt. Dat was een alternatief dat toch ook een deel van het oude verhaal in stand hield, namelijk dat Pieten door de schoorsteen komen.’

Hoe belangrijk is het dat een alternatief op de oude norm lijkt?

‘Het helpt in elk geval wel. Onvrede over de status quo is niet genoeg; mensen moeten ook het gevoel hebben dat er een haalbaar alternatief is.

Ik denk dat vleesvervangers een deel van de bevolking zeker kunnen helpen meer plantaardig te eten. Als je weer naar het vliegtuig kijkt, zie je ook dat er veel draagvlak is voor de trein binnen Europa. Zo kunnen mensen nog steeds reizen. Het lastige is dat er voor verre bestemmingen nog geen goed alternatief is. Ja, je kunt met de boot, maar daar doe je weken over.’

Wie moet de omgeving veranderen?

‘Het is makkelijk om het ‘systeem’ de schuld te geven. Maar uiteindelijk maakt iedereen onderdeel uit van het systeem. Het helpt bijvoorbeeld al als mensen veel meer praten over hun duurzame keuzes. Daarmee zorgen ze dat de vanzelfsprekendheid van de status quo gaat wankelen. Samen met duurzaam schoenenmerk Nooch en de Hogeschool van Amsterdam doen we onderzoek naar zulke aanknopingspunten voor gesprekken.

Maar ook de overheid kan een rol spelen. Vooral in fase drie, net voor het sociale kantelpunt. De overheid zou bijvoorbeeld kunnen overwegen om reclames die inefficiënte wants aanjagen voor een deel gewoon te verbieden. Daarmee help je innovatieve merken, voor wie het nu heel moeilijk is om op te vallen. Als jij met een duurzame frisdrank op de markt komt, zie dan maar eens op te boksen tegen het marketingbudget van Coca-Cola.’

In dit model komen overtuigingen vóór gedragsverandering. Kan het ook andersom, bijvoorbeeld door mensen ‘stiekem’ plantaardig te laten eten?

‘Ik denk dat het altijd een wisselwerking is. Een deel van de bevolking zal beginnen met een idee, bijvoorbeeld dat ze minder vlees willen eten. Uiten ze die behoefte en zet de McDonald’s een vegaburger op het menu, dan overtuigen de vegetariërs hun vleesetende vrienden misschien om ‘m ook te proberen. Die kunnen dan weer denken: die is veel lekkerder dan ik had verwacht. Gedrag en overtuigingen beïnvloeden elkaar altijd.’

Systeemdenken voor aanjagen sociaal kantelpunt

Ik spreek Bolderdijk op de Universiteit van Amsterdam, waar hij onderzoek doet en lesgeeft. Niet lang daarna beklimt hij het podium tijdens een bijeenkomst van SEVEN, het multidisciplinaire klimaatinstituut van de universiteit.

Het gaat over het versnellen van de eiwittransitie. Bolderdijk vertelt over het onderzoek op SAIL Amsterdam deze zomer. De organisatie wilde een zo duurzaam mogelijk menu aanbieden. Maar als ze alleen plantaardige burgers zou verkopen, zouden klanten gewoon naar de snackbar gaan. Bolderdijk hielp met het in kaart brengen van de keuzes van consumenten om op basis daarvan interventies te ontwikkelen. Wil je verandering teweegbrengen, dan moet je eerst het systeem goed overzien, betoogt hij.

Waarom is dat systeem zo belangrijk?

‘Omdat alles uiteindelijk met elkaar samenhangt. Denk weer aan dat balletje in de vallei. Om te weten hoe je de heuvels verandert, moet je eerst weten hoe ze eruitzien.

Het voedselaanbod met een hoge voetafdruk op festivals heeft bijvoorbeeld meerdere oorzaken. Deels gaat het om verwachtingen van cateraars van wat consumenten willen, deels om ervaringen met eten die mensen eerder hebben gehad. Dat zijn allemaal verschillende dingen waar je op kunt inspelen.

Organisaties – en trouwens ook de politiek – zijn niet gewend om op zo’n manier te denken. Vaak wordt na lang vergaderen en compromissen sluiten één interventie gekozen voor één bepaalde groep. Maar in complexe, dynamische systemen heeft verandering zelden één oorzaak. Een losse interventie is vrijwel nooit genoeg om de bal in een andere vallei te krijgen. Ik vind eigenlijk dat elk nieuw Tweede Kamerlid op de eerste dag het boek Thinking in Systems van Donella Meadows moet lezen.

Ik vind het zelf heel fijn om zo te kijken. Systeemdenken maakt hoopvol. We denken vaak dat we als eenling heel weinig invloed hebben omdat het systeem muurvast zou zitten. Maar de huidige staat van het systeem is een tijdelijke, min of meer toevallige samenloop van verschillende omstandigheden en partijen. Er is veel meer mogelijk dan we denken.’

Wat betekent dat voor duurzame bedrijven?

‘Ook voor hen is het goed om te denken in systemen. Besef dat jij een onmisbaar radartje bent dat indirect de omgeving van anderen in het systeem beïnvloedt.

En bedenk: je hebt meer invloed dan je denkt. Misschien zal jouw bedrijf niet degene zijn die uiteindelijk financieel de vruchten plukt van een sociale transitie, maar dat betekent niet dat jouw aandeel niet belangrijk is geweest. Juist koplopers die de status quo uitdagen spelen een belangrijke rol. Misschien is wat jij nu doet wel cruciaal voor een ander bedrijf dat over tien jaar het verschil maakt. Dat moeten we meer waarderen.’

Lees ook:

• Strafrecht biedt kansen voor klimaatzaken: ‘Het is bij uitstek geschikt om gedragsverandering af te dwingen’
• Changemaker Hans Geels (Dille & Kamille): ‘We willen mensen laten nadenken over hun koopgedrag’
• Gedrag met hoge CO2-impact moeilijk te veranderen, maar Milieu Centraal ziet toch veel kansen

The post ‘Polarisatie kan teken van sociaal kantelpunt zijn’, zegt hoogleraar duurzaamheid & marketing Jan Willem Bolderdijk appeared first on Change Inc..