Toch deed hij het. Sinds deze maand staan er meerdere vegan gerechten op de menukaart van zijn Franse brasserie. Zoals een warme linzensalade met geroosterde biet, wortel, pastinaak en spruitjes. Alle ingrediënten daarvan werden al gebruikt in zijn keuken, zegt Savoia. Alleen de linzen moest hij extra inkopen.

Warme linzensalade met geroosterde biet, wortel, pastinaak en spruitjes. | Credits: Maaike Kooijman

Van tarte tatin tot bonencrème

Savoia was de afgelopen maanden onderdeel van het project Groene Schatten uit Amsterdamse Keukens. ‘Willen we onze impact op het klimaat verkleinen, dan moeten we meer plantaardig gaan eten. Maar we zien nu dat die trend stagneert. Vooral in de horeca wordt nog steeds heel veel vlees geserveerd’, zegt initiatiefnemer Marta Marszal van Eat.Nourish.Change. ‘Terwijl de omgeving heel bepalend is voor de voedselkeuzes die we maken.’

Samen met Oana Puiu van Crave Culture coachte ze daarom vier horecagelegenheden in Amsterdam-Oost in hun zoektocht naar meer plantaardige werkwijzen. Enkele andere volgen nog. Alle ondernemers hadden hun eigen redenen om mee te doen, maar vooral: hun eigen uitdagingen. ‘Sommige restaurants vroegen om heel eenvoudige, direct toepasbare oplossingen vanwege beperkte keukenruimte en capaciteit, terwijl andere juist behoefte hadden aan verdieping in technieken en werken met nieuwe ingrediënten’, legt Marszal uit. Bij het project waren ook de gemeente Amsterdam, Knowledgde Mile en Women on Food betrokken.

Het resultaat staat sinds januari op de menukaarten. Bij de CousCousbar kun je een wrap bestellen met auberginestoof, kikkererwten en komkommersalade. Bar Bouche introduceerde een boterbonencrème met gemarineerde oesterzwam en pompoen, en een hazelnootromesco met geroosterde broccolini. En de Groene Olifant pakt uit met een tarte tatin met wortel en pastinaak, een wittebonencassoulet met geroosterde venkel en een paddenstoelentartaar.

Culinaire tradities vieren

Allemaal normale gerechten met normale ingrediënten. En dat was ook precies de bedoeling, zegt Marszal. ‘Als mensen iets op de menukaart zien staan dat ze herkennen en dat vertrouwd voelt, wordt het gemakkelijker om voor de plantaardige optie te kiezen.’

Geen quinoaburgers of jackfruitbroodjes dus, maar spruitjes en venkel.

Daarvoor hoeven chefs niet ver van huis te kijken. De eigen culinaire tradities bieden vaak voldoende inspiratie. Bijvoorbeeld in het geval van de CousCousbar. ‘De Marrokaanse keuken is in de basis best wel vegan. Dus we hoefden niet op zoek naar vervangers’, zegt mede-eigenaar Samira Dahmani. En hoewel de Franse keuken niet bekendstaat om zijn plantaardige aanpak, zijn witte bonen ook daar traditioneel onderdeel van het menu.

Uitgangspunt is uiteindelijk vooral om een lekker, volledig gerecht aan te bieden aan klanten. Marszal: ‘Een gerecht dat niet alleen herkenbaar is, maar dat mensen ook het vertrouwen geeft dat ze na het eten voldaan zullen zijn.’

Ingrediënten worden daarom niet weggelaten of simpelweg vervangen door een plantaardige variant, maar gerechten worden from scratch opgebouwd met groenten, peulvruchten en granen als uitgangspunt. De vegan pastrami-sandwich van Petit Lou, met pastrami van vleesvervangermerk Planted, is een uitzondering op die regel.

De sandwich met plantaardige pastrami van Petit Lou. | Credits: Maaike Kooijman

Een logische keuze

Allemaal leuk en aardig, maar dan moeten klanten de gerechten wel bestellen. Dat pakken de ondernemers allemaal op hun eigen manier aan. De gerechten van de Groene Olifant en de CousCousbar staat duidelijk aangeduid als vegan, die van Bar Bouche juist niet. Uiteindelijk, zegt Marszal, is het vooral belangrijk dat de nieuwe gerechten echt worden geïntegreerd in de menukaart. ‘Zodat het niet als “het alternatief” voelt, maar als een logische keuze.’

Omdat de gerechten pas net op de menukaarten zijn verschenen hebben de ondernemers nog weinig inzicht in de verkoopcijfers. Maar de eerste resultaten lijken veelbelovend. Tim Suijderhoud van Bar Bouche zegt dat plantaardige gerechten weliswaar minder worden verkocht dan vlees- en visgerechten, maar dat het ‘weinig scheelt’. Ook bij Petit Lou lopen de plantaardige gerechten goed. Eigenaar Savoia: ‘Veel klanten vragen waar de pastrami vandaan komt. Als ik zegt dat ‘ie vegan is, geloven sommigen het niet.’

Geïnspireerd

Naast de nieuwe gerechten zijn er in de keukens van de deelnemende horecagelegenheden ook minder zichtbare veranderingen doorgevoerd. Zo vervingen enkele ondernemers roomboter door plantaardige boter, en ook de vegan kookroom doet het goed.

Dat zijn ingrediënten die in dierlijke variant een behoorlijke voetafdruk hebben. Marszal doet een snelle rekensom: ‘Als de bonenstoof van de Groene Olifant veertig keer per week wordt verkocht in plaats van een vegetarisch gerecht met boter en room, bespaart dat per jaar ongeveer 900.000 liter water en zo’n 1,75 ton CO2-equivalent. De impact van het vervangen van zuivel wordt enorm onderschat. Als je puur naar de klimaatimpact kijkt, is zuivel zelfs vervuilender dan kippenvlees.’

Het vlees verdwijnt voorlopig nog niet van de menukaarten. Maar de ondernemers en hun medewerkers zijn wel geïnspireerd. Chef Alex van de Groene Olifant: ‘Niemand van ons had verwacht dat bonen zo lekker konden zijn.’

Meer lezen over het voedselsysteem van de toekomst? In de nieuwsbrief Kweekvlees & Kool schrijft Change Inc.-redacteur Maaike Kooijman over nieuwe ontwikkelingen en interessante updates. Schrijf je hier in.

Lees ook:

• Ook op Urk snappen ze dat plantaardige en hybride vis de toekomst is, volgens deze vegan visboer
• 3 lessen over plantaardig eten in de Efteling: ‘De vegakroket heet gewoon ‘kroket”
• Plant Protein Forward versterkt ketens plantaardige eiwitten van eigen bodem: ‘Edamame-teelt is vertienvoudigd’

The post Zo vergroenen Amsterdamse restaurants hun menukaart: ‘Het eten moet vooral vertrouwd zijn’ appeared first on Change Inc..

De Nederlandse supermarkten Albert Heijn, Jumbo en Lidl scoren relatief hoog op de nieuwe Superlijst Groen Europa en zitten in de top 5 van 27 onderzochte supermarkten. De lijst is samengesteld door onderzoeksbureau Questionmark en de organisaties ProVeg, Wereld Natuurfonds NL en Madre Brava.

Zeven Europese supermarkten hebben gedetailleerde routekaarten opgesteld om hun emissies van broeikasgassen te verminderen. In Nederland zitten daar Lidl en Albert Heijn bij. Voor supermarkten in Europa geldt wel dat de emissies van broeikasgassen in de meeste gevallen nog stijgen. In Nederland laat alleen de uitstoot van Jumbo een lichte daling zien.

Lees ook: Burgers met bonen: zo loodsen supermarkten meer plantaardige eiwitten de winkelmandjes in

Landen rond Noordzee mikken op 100 gigawatt aan windenergie

Ministers van negen Noordzee-landen hebben maandag tijdens een conferentie in Hamburg een verklaring opgesteld, waarmee ze zich verbinden aan het realiseren van in totaal 100 gigawatt aan capaciteit voor windenergie op de Noordzee via projecten met publieke ondersteuning. Dit geldt als een tussenstap op weg naar de uitbouw van windenergie op de Noordzee naar 300 gigawatt in 2050.

Ook Nederland, dat in 2032 in totaal 21 gigawatt aan capaciteit voor windmolens op de Noordzee wil realiseren, is ondertekenaar van de verklaring. Onderdeel van het plan is een nauwere samenwerking tussen netbeheerders van verschillende landen voor sterkere samenwerking bij de aanleg van infrastructuur voor windenergie op de Noordzee.

Lees ook: Uitbreiding van windenergie op zee: 5 vragen over de hobbels en strategische kansen voor Nederland

Circulaire scaleup PeelPioneers maakt doorstart

Sinaasappelschillenverwerker PeelPioneers wordt alsnog gered. Na het faillissement neemt ‘Foodveteraan’ Rimmert de Jong de fabriek van Peelpioniers in Den Bosch over. Als oud-ceo van foodbedrijf Royal Steensma, een belangrijke klant van de scaleup, werkte hij al jaren met PeelPioneers samen. ‘Dit mag niet verloren gaan’, zegt De Jong over de circulaire fabriek die wekelijks 250 ton sinaasappelschillen verwerkt tot ingrediënten voor voedsel en cosmetica.

Van de 40 medewerkers houden in elk geval twaalf tot vijftien mensen hun baan. En mogelijk meer, want de biochemietak van PeelPioneers gaat naar het Spaanse foodtechnologiebedrijf CEAMSA. Ook de vezelproductie wordt naar Spanje (Murcia) verplaatst. Hoeveel medewerkers mee over gaan, is nog niet bekend. Medeoprichter en voormalig ceo Bas van Wieringen laat aan MT/Sprout weten dat hij blij is dat het boek een ‘nieuw hoofdstuk’ krijgt.

Lees ook: Financiering ophalen als foodscaleup is niet makkelijk: deze lessen helpen

Investeringen in energietransitie naar $2.300 miljard in 2025

In 2025 is er wereldwijd voor liefst 2.300 miljard dollar geïnvesteerd in de energietransitie. Dat is 8 procent meer dan een jaar eerder, zo blijkt uit berekeningen van onderzoeksbureau BloombergNEF.

Bij deze telling worden investeringen in hernieuwbare energie, toeleveringsketens voor schone energietechnologie, aandeleninvesteringen in clean tech-startups en schuldfinanciering voor duurzame-energieprojecten meegerekend. Het grootste deel van de investeringen ging naar elektrische auto’s en de ontwikkeling van laadinfrastructuur. Daar werd wereldwijd 893 miljard dollar aan besteed in 2025, 21 procent meer dan een jaar eerder.

Lees ook: Infographic: Europa overtroeft VS komende 5 jaar met investeringen in technologie voor schone energie

Klassieke rookworst HEMA keert terug mét Beter Leven-keurmerk

HEMA keert terug naar zijn oude leverancier van rookworst, na feedback van klanten. Dat meldde het warenhuisconcern maandag. HEMA wisselde een jaar geleden van leverancier, omdat het bedrijf wilde werken met het Beter Leven Keurmerk. Dat blijft behouden, omdat de oude leverancier van de rookworst inmiddels heeft toegezegd daar ook mee te gaan werken. Klanten misten volgens HEMA de specifieke smaak van de oude rookworst.

HEMA biedt naast de klassieke rookworst ook een biologische rookworst en een vegetarische ookworst aan.

Lees ook: Changemaker Marieke Doolaard (HEMA): ‘Je moet dingen zo aanpakken dat de klant er blij van wordt’

Ook in de media:

• Amerikaanse miljardair Michael Bloomberg verhoogt klimaatfinancierng tot meer dan $ 3 miljard (FT)
• Subsidiepot van € 78 miljoen voor elektrische trucks kan deze wel al op zijn (NOS)
• Bijna alle supermarkten verkopen nog varkensvlees zonder welzijnskeurmerk (Wakker Dier)
• Prijs elektrische occasion daalt met bijna 9 procent in 2025 (Autoscout24)
• Future Up gaat samenwerking met het UN Global Compact NL voor duurzaam ondernemen (Future Up)
• Bedrijf achter MyWheels neemt minderheidsbelang in Green Grid Solutions (The Sharing Company)
• Dikke bomen slaan verhoudingsgewijs veel meer CO2 op (Scientias.nl)
• Terminal voor CO2-opslag in Vlissingen wordt centrale hub voor Noordzee (Duurzaam Ondernemen)

The post Nieuwsupdate: Nederlandse supermarkten relatief ‘groen’ binnen Europa en forse windambities Noordzee-landen appeared first on Change Inc..

Opmerkelijk

Soms stuit je als redactie op nieuws waarbij een wenkbrauw omhoog schiet. Die ene vreemde innovatie, een onverwacht effect van klimaatverandering of een staaltje menselijke onhandigheid. Opmerkelijk dus. In deze rubriek deelt Change Inc. bijzondere vondsten en ontwikkelingen.

Meer voedsel produceren door efficiëntieslagen

In Science Advances brengen onderzoekers van Cornell University en het Europese Joint Research Centre in kaart hoe dat kan. En vooral: hoe we in de toekomst méér waarde kunnen produceren met mínder schadelijke uitstoot.

Dat heeft vooral te maken met de productiviteit van boerderijen, zegt hoofdonderzoeker Ariel Ortiz-Bobea. Ofwel: hoeveel productie boeren kunnen realiseren per eenheid van input.

Verbeterde efficiënte is vooral een trend in landen met hoge of middelhoge inkomens. In landen met lage inkomens, die vooral in Afrika liggen, is dat veel minder het geval.

De gemiddelde verandering in ‘uitstootintensiteit’ (emissies per unit output) tussen 1961 en 2021 per land.

Technologische vooruitgang stuwt productiviteit landbouw

Onder ‘input’ scharen de onderzoekers arbeid, kapitaal (machines) en materialen zoals zaden en meststoffen, waarbij vooral de materialen blijken uit te maken. Technologische vooruitgang, zoals verbeterde meststoffen, speelt een grotere rol bij het terugdringen van emissies dan efficiëntie op het gebied van arbeid. De onderzoekers onderscheiden overigens geen specifieke maatregelen binnen die technologische vooruitgang.

Om technologische vooruitgang te bevorderen, pleit Ortiz-Bobea voor een doelgerichte strategie voor onderzoek en ontwikkeling. Daar kan ook overheidsbeleid bij helpen, zegt de onderzoeker. ‘Als je kijkt naar de productiviteit van landbouw in de VS, zien we een afname in groei die vooral te maken heeft met de stagnatie van de financiering van onderzoek en ontwikkeling in de afgelopen vier decennia.’

Meer lezen over het voedselsysteem van de toekomst? In de nieuwsbrief Kweekvlees & Kool schrijft Change Inc.-redacteur Maaike Kooijman over nieuwe ontwikkelingen en interessante updates. Schrijf je hier in.

Lees ook:

• Opmerkelijk: Gewassen worden minder voedzaam door klimaatverandering
• Opmerkelijk: Tomaten kweken zonder tomatenplant voor voedselzekerheid
• Opmerkelijk: Vissen veranderen lichaam om te overleven in opwarmende oceaan

The post Opmerkelijk: We kunnen méér voedsel produceren met mínder uitstoot van broeikasgassen appeared first on Change Inc..

‘Ik heb enorm zitten janken’, zegt Waayer. ‘Ik ben ook nog nooit ergens zo zenuwachtig voor geweest. Op 5 februari worden de vier stieren een jaar oud. Daarna kan hun vlees niet meer verkocht worden als kalfsvlees, en dus levert het veel minder op. Dus ik moest vóór die tijd het geld bij elkaar halen om te voorkomen dat ze alsnog naar de slacht zouden gaan voor de hogere prijs.’

Boerenzoon wordt veganist

Waayer koopt de stieren van zijn vader Jan. Op zijn boerderij in het Twentse Geesteren verzorgt hij vleeskalveren tot het moment dat ze geslacht worden. Boerenzoon Wouter is als kind niet anders gewend. ‘Ik kreeg een ‘knuffelkoe’ toen ik een jaar of zes was. Liesje noemde ik hem. Na vijf maanden was Liesjes hok leeg. Ik had toen nog niet in de gaten dat hij naar de slacht was.’

Pas als Waayer op zijn zesentwintigste uit huis gaat, is er voor hem genoeg afstand en ruimte om na te denken over of het allemaal wel echt zo normaal is. ‘Dieren opsluiten in kleine en donkere hokken, hun kinderen weghalen, ze na een kort leven de dood in jagen. Er was me altijd verteld dat dat nu eenmaal zo gaat. Maar dat doe je toch ook niet met huisdieren? We hebben een scheidslijn gemaakt tussen productiedieren en huisdieren, maar die bestaat in feite helemaal niet.’

Hij koopt een vleesvervanger, die hij verrassend lekker vindt. Steeds vaker. ‘Er ontstond steeds meer weerzin tegen vlees. Toen ik een keer bij mijn ouders kwam, waar het geraamte van een haan uit de soeppan stak, dacht ik: dit doe ik niet meer. Het zag er verschrikkelijk uit. Als je het beste met dieren voorhebt, is geen vlees eten de enige optie. Vegetariërs bleken bovendien helemaal geen zielige mensen die snel doodgingen, zoals ik vroeger altijd dacht.’

Symboolpolitiek nodig voor verandering bio-industrie

In de NPO-documentaire Liesjes hok was leeg van regisseur Nick Boshuijer bouwt Waayer wederom een speciale band op met enkele koeien van zijn vader. Aan het einde van de docu, als alle andere kalveren naar de slacht zijn gebracht, blijken Liesje en zijn vrienden achtergebleven te zijn. Met de crowdfunding heeft Waayer hen nu kunnen redden.

Symboolpolitiek? Ja, geeft de vegan opiniemaker toe op Instagram. Maar: ‘Liesje is misschien wel de bekendste stier van Nederland. Hij is uitgegroeid tot een symbool tegen de bio-industrie, die een hoop mensen laat nadenken over de keuzes op hun bord. Een boerenzoon die vier vleeskalveren overkoopt van zijn vader, omdat hij in hun ogen keek en zag dat dit niet slechts productiedieren zijn, is precies het soort symboolpolitiek dat we nodig hebben om daadwerkelijke verandering voor elkaar te krijgen.’

‘De veehouderij is onhoudbaar’

Om die daadwerkelijke verandering gaat het hem uiteindelijk allemaal. ‘Sommigen denken dat ik een hekel aan boeren heb’, zegt Waayer. ‘Maar ik ben zelf een boer! Ik zie mijn ouders ook niet als dierenbeulen. Zij doen wat zij denken dat goed is. Nee, het gaat me om het systeem. De veehouderij is onhoudbaar.’

Hij wijst erop dat veehouderij veel land, water en voer kost, terwijl de dieren relatief weinig opleveren. ‘Als we een groeiende wereldbevolking willen voeden, moet dat echt anders. Bovendien: we kunnen kweekvlees straks veel goedkoper maken dan ander vlees. En de Vegan Cowboys maken plantaardige caseïne. Ondertussen wordt vlees steeds duurder. De veehouderij is financieel straks helemaal geen interessante optie meer.’

Andere opties voor boeren

Systeemverandering is ook beter voor de boeren, denkt Waayer. ‘Zij worden nu weggeconcurreerd door die eeuwige schaalvergroting. Je hebt een enorm bedrijf nodig om een klein beetje geld te verdienen.’ Ook zijn vader kan niet rondkomen van de kalverhouderij. Hij heeft ook een bedrijf dat onder meer luchtreinigers voor stallen verkoopt. Maar er zijn ook opties die boeren wel lucratief maken, zegt Waayer. ‘Kijk naar Bart en Tom van De Nieuwe Melkboer, die zelf soja verbouwen voor zuivelvervangers. Of naar boeren die materialen telen voor biobased bouw.’

Het grote probleem: ‘Boeren gaan uit zichzelf niet veranderen. Dat kost veel te veel geld. Daar moet de overheid echt een rol in pakken. Die uitkoopregeling is doodzonde. Dat is gewoon kapitaal- en kennisvernietiging. Je zou dat ook kunnen gebruiken om die bedrijven te helpen naar een duurzaam verdienmodel over te gaan.’

‘Mensen luisteren naar me’

Waayer probeert zijn ideeën aan de man te brengen met aansprekende video’s op Instagram. Influencer noemt hij zichzelf niet, liever gaat hij door het leven als opiniemaker. En dat werkt: hij krijgt vaak reacties van mensen die door hem geïnspireerd worden om minder vlees te eten. ‘Zelfs mijn moeder krijgt steeds meer weerstand tegen vlees.’

Maar negatieve reacties krijgt hij ook. Veel zelfs: ‘mensen eten nu eenmaal vlees’; ‘100 procent dat hij hier en daar een lekker biefstukkie pakt’; en soms zelfs ‘ik schiet je neer’. Zijn ouders vragen zelfs aan hem of hij niet gewoon kan stoppen. Ze krijgen te veel commentaar van de buren.

Maar stoppen doet hij niet. ‘Toen ik veganist werd, wist ik: ik moet hier iets mee. Juist omdat ik op een boerderij ben opgegroeid, spreek ik mensen aan die anders niet zo snel naar een veganist zouden luisteren. Tja, ze kunnen moeilijk zeggen dat ik niet weet hoe het zit. Ik ben ervan overtuigd dat ik met mijn verhaal iets heel goeds voor de dieren kan betekenen.’

Bovendien is de band met zijn ouders en broer Chiel, ondanks hun uiteenlopende wereldbeelden, goed. In Liesjes hok was leeg gaat Waayer ook met hen in gesprek. Chiel, die de boerderij van zijn ouders wil overnemen, snapt niet waarom zijn broer een stukje biefstuk zou weigeren. Maar ze zitten ook te geinen aan de keukentafel. ‘Een positief geluid in tijden van polarisatie’, denkt Waayer.

Crowdfunding

Dat Waayer de kalveren heeft kunnen kopen, betekent niet dat de crowdfunding al gesloten is. De stieren moeten immers ook nog ergens heen. ‘Ik zou ze het liefst met z’n vieren in de achtertuin zetten’, grijnst Waayer. Serieuzer: ‘Maar ik kan ze niet het leven geven dat ze verdienen. Een rusthuis kan dat wel. Ik wil mijn verantwoordelijkheid nemen. Financieel bijdragen aan hun kosten en bijvoorbeeld meehelpen op de plek waar ze terechtkomen.’

Meer lezen over het voedselsysteem van de toekomst? In de nieuwsbrief Kweekvlees & Kool schrijft Change Inc.-redacteur Maaike Kooijman over nieuwe ontwikkelingen en interessante updates. Schrijf je hier in.

Lees ook:

• Ook op Urk snappen ze dat plantaardige en hybride vis de toekomst is, volgens deze vegan visboer
• Meatable en andere pionier stoppen, maar kweekvlees blijft veelbelovend
• World Food Prize-winnaar Lawrence Haddad: ‘Je kunt klimaat en gezondheid niet los van elkaar zien’

The post Boerenzoon en veganist Wouter Waayer: ‘Vegetariërs bleken geen zielige mensen die snel doodgingen’ appeared first on Change Inc..

Dagelijks zie ik hoeveel goed eten moeiteloos in de prullenbak belandt in de horeca. Wat eerst voelde als een lokaal probleem, bleek voor mij het begin van een groter inzicht: deze verspilling is geen uitzondering, maar ingebakken in het systeem.

Voedselverspilling in Nederland

In Nederland verspillen we 2,2 miljard kilo voedsel per jaar. Dat ontstaat al veel eerder in de keten dan veel mensen denken. In Europa gaat bijvoorbeeld ongeveer 29 procent van alle geproduceerde voeding verloren tijdens teelt en verwerking.

Dat verlies komt door cosmetische afkeuring, overproductie en voorspellingsfouten, maar ook door snij- en verwerkingsverliezen in fabrieken. Deze verspilling blijft grotendeels onzichtbaar omdat het zich afspeelt in pakhuizen en sorteercentra, ver buiten het zicht van de consument.

Toch gaat het ook bij huishoudens mis. In Nederlandse huishoudens verdwijnt jaarlijks 33,4 kilo eetbaar voedsel per persoon in de prullenbak, ter waarde van ongeveer 138 euro. Hoewel bewustwording is toegenomen, stagneert de daling al jaren. Twijfel over houdbaarheid, impulsaankopen en te grote verpakkingen blijven hardnekkige oorzaken.

In Nederland verspillen we 2,2 miljard kilo voedsel per jaar. Dat is niet alleen zonde – er hadden immers monden mee gevuld kunnen worden – maar heeft ook een significante milieu-impact. Eén derde van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen komt voort uit voedselsystemen. Bovendien worden veel land en water gebruikt voor de productie. Wordt dat voedsel niet geconsumeerd, dan zijn uitstoot en verbruik in feite nutteloos.

De stille verspilling in de horeca

Tussen 2015 en 2030 willen we de voedselverspilling halveren, luidt Sustainable Development Goal 12.3. Daarvoor moet verspilling in elke fase van de keten worden aangepast. Oók in de horeca. In 2023 ging in Nederland 55,4 miljoen kilo voedsel verloren, goed voor 647 miljoen euro aan waarde.

Uit mijn eigen werkervaring herken ik de oorzaken meteen. Keukens moeten continu anticiperen op onzekere gastenaantallen en werken onder strikte voedselveiligheidsregels, waardoor hergebruik nauwelijks mogelijk is. Buffetten worden standaard te ruim aangevuld om teleurgestelde gasten te voorkomen, en bij grote menuvoorbereidingen wordt vaak meer ingekocht en bereid dan uiteindelijk wordt uitgeserveerd.

Oplossingen die werken (en al bewezen zijn)

Omdat bewustwordingscampagnes nauwelijks nog tot extra daling leiden, verschuift de aandacht steeds meer naar oplossingen die het systeem veranderen in plaats van het gedrag. Kijk naar supermarkten, die hun verspilling met 35 procent lieten dalen sinds 2018. Dankzij digitale voorraadsystemen, efficiënter schapbeheer en dynamische prijsmechanismen is de verspilling daar gedaald tot 0,89 procent van het inkoopvolume.

Daar kan ook de horeca van leren. Dit zijn vier oplossingen die in binnen- en buitenland laten zien dat ze voedselverspilling echt kunnen terugdringen.

1. Het Restjesrek: verspilling verminderen zonder extra handelingen voor personeel

In de horeca ontstaat verspilling vaak simpelweg omdat er geen tijd is om iets te doen met overschotten. Een ‘Restjesrek’ speelt daarop in. Dat is een gekoelde kast waarin medewerkers aan het einde van de dag overgebleven producten kunnen neerzetten. Die worden vervolgens zichtbaar voor buurtbewoners via een app of zijn vrij toegankelijk voor mensen in de omgeving. Een Restjesrek is de voor horeca ontworpen variant van een zogenoemde community fridge, een publiek toegankelijke koelkast waarin voedsel wordt gedeeld of herverdeeld.

Tijdens Community Fridge Pilot Project werd in Canada in korte tijd meer dan duizend kilo voedsel herverdeeld dat anders verloren was gegaan. Het systeem kon eenvoudig worden geïntegreerd in het bestaande werkproces, zonder extra handelingen voor personeel.

2. Smart Buffet AI: technologie die eindelijk grip geeft op buffetten

Buffetten zijn één van de grootste verspillers in hotels en op evenementen. Keukens vullen liever te veel bij dan te weinig, uit angst om gasten teleur te stellen. AI-systemen als Winnow, die realtime volgen hoeveel gasten opscheppen, doorbreken dit patroon.

Hotelketens als Accor, Hilton Scandinavië en Radisson Blu testten deze technologie op tientallen locaties. Bij het Marriott Hotel in Londen werd in zes maanden liefst 67 procent minder voedsel verspild dankzij het gebruik van Winnow.

Deze technologie stuurt niet alleen bij op voorspellingen, maar geeft de keuken ook direct meldingen om kleinere porties te bereiden of te stoppen met aanvullen. Zo wordt verspilling verminderd zonder dat de gastbeleving eronder lijdt.

3. De Mismatch Market: waarde geven aan producten die buiten het standaardplaatje vallen

In het openbare debat gaat weinig aandacht uit naar de enorme stroom producten die wordt afgekeurd om esthetische redenen. Een tomaat kan perfect smaken en toch worden vernietigd omdat hij te klein is voor een retailverpakking. Internationale initiatieven laten zien dat een digitale marktplaats dit probleem kan doorbreken.

Platforms als Oddbox (VK) en Imperfect Foods (VS) redden gezamenlijk meer dan 80.000 ton voedsel per jaar door imperfecte producten rechtstreeks te verkopen aan consumenten en horeca. Ook in Nederland experimenteren telers steeds vaker met vergelijkbare B2B-modellen waarin ‘buitencategorie’-groenten direct aan restaurants worden aangeboden.

Telers reduceren hun verspilling zo met 10 tot 25 procent, terwijl restaurants tegen lagere kosten kunnen inkopen. Het model werkt omdat horeca veel minder strenge esthetische eisen heeft dan supermarkten: een logische mismatch die jarenlang onbenut bleef.

4. Slimme THT-labels: twijfel wegnemen met kleuren

Zowel bij consumenten als in de horeca zorgt twijfel over de staat van een product voor voedselverspilling. Tijd-temperatuurindicatoren (TTI’s), houdbaarheidsstickers die verkleuren op basis van temperatuur en tijd, helpen die twijfel weg te nemen door visueel te laten zien hoelang een product nog veilig en kwalitatief is.

In Scandinavië worden deze slimme labels al op grote schaal gebruikt, onder andere via Keep-it Technologies. Uit casestudies blijkt dat producten met een tijd-temperatuurindicator tot 20 procent minder vaak onnodig worden weggegooid, vooral in het geval van verse vis en zuivel.

Voedselverspilling bestrijden vraagt geen bewustwording, maar ontwerp

Wat alle succesvolle initiatieven duidelijk maken, is dat voedselverspilling het gevolg is van systemen die het verkeerde gedrag logisch maken. Pas wanneer de omgeving zó wordt ingericht dat verspilling onhandig, onnodig of financieel onaantrekkelijk wordt, ontstaan blijvende resultaten.

Als Nederland de doelstelling van 50 procent reductie in 2030 serieus wil benaderen, moet de focus verschuiven van bewustwording naar slimme, schaalbare systeeminnovaties. De technologie bestaat, nu de implementatie nog.

Palle Vermaas studeert Leisure & event management aan Hogeschool Inholland. De afgelopen tien jaar heeft hij in verschillende horecagelegenheden in Amsterdam gewerkt, onder andere als (bar)manager.

 Lees ook:

• Is halvering voedselverspilling in 2030 nog haalbaar? ‘We moeten het aanpakken bij de bron’
• Changemaker Thibaud van der Steen gaat voedselverspilling tegen: ‘Probleem is serieus, maar ik wil het op een leuke manier oplossen’
• Slimme camera’s en afval op een broodje: deze 5 bedrijven pakken voedselverspilling aan

The post Van ‘restjesrek’ tot AI-buffet: deze oplossingen pakken voedselverspilling in de horeca aan appeared first on Change Inc..

De uitkoopregeling voor piekbelastersonder de boeren had drie keer meer stikstofreductie kunnen opleveren en 1,5 miljard euro goedkoper kunnen zijn. Dat blijkt uit onderzoek van Omroep Gelderland, NRC en Follow the Money.

Het ministerie gaf 1,8 miljard euro uit om 723 bedrijven uit te kopen, goed voor 8 procent stikstofreductie. Met een gerichtere aanpak had dezelfde winst voor 330 miljoen euro behaald kunnen worden, door alleen de grootste piekbelasters uit te kopen. Het vasthouden aan vrijwilligheid maakte de regeling duur en weinig effectief.

Lees ook: Jan Willem Erisman doet al veertig jaar onderzoek naar stikstof, ‘en nog heb ik het huidige probleem niet opgelost’

Rotterdam bouwt grootste walstroomproject ter wereld

Op de Rotterdamse Tweede Maasvlakte start de bouw van het grootste walstroomproject ter wereld, meldt het AD. Langs acht kilometer kade komen 35 aansluitpunten, zodat zeeschepen hun dieselgeneratoren kunnen uitschakelen tijdens laden en lossen.

Het project wordt uitgevoerd door technologieconcern ABB en is een project van Rotterdam Shore Power (RSP), een samenwerking tussen het Havenbedrijf Rotterdam en Eneco. In 2028 moet het systeem operationeel zijn en de uitstoot en geluidsoverlast in de haven fors verminderen.

Vanaf 2030 moeten jaarlijks tussen de 5.000 en 6.000 zeeschepen aan de stekker gaan. Dat leidt tot een vermindering van de CO2-uitstoot met zo’n 96.000 ton per jaar.

Gas vaker vangnet voor schommelende productie zon- en windenergie

Elektriciteitscentrales hebben vorig jaar meer gas ingezet om schommelingen in zon- en windenergie op te vangen. Dat blijkt uit cijfers van Gasunie, meldt NOS. Het gastransport steeg met bijna 4 miljard kubieke meter naar 63,4 miljard kuub.

Volgens Jeroen Zanting, directeur bij Gasunie Transport Services, weerspiegelt dit juist een positieve ontwikkeling: de stroomsector verduurzaamt snel, waardoor gas steeds vaker fungeert als flexibel vangnet. Tegelijk daalt het totale gasgebruik al jaren en komt inmiddels meer dan de helft van de Nederlandse stroom uit hernieuwbare bronnen.

Lees ook: Weggegooide wind- en zonne-energie groeit harder dan opgewekte groene stroom

Chinese EV-makers kunnen Europese strafheffingen ontlopen

De Europese Commissie heeft nieuwe richtlijnen vastgesteld waarmee Chinese fabrikanten van elektrische auto’s Europese strafheffingen kunnen vermijden. Producenten mogen voorstellen doen voor minimumprijzen die het effect van Chinese staatssteun neutraliseren, meldt Bloomberg.

Bij goedkeuring vervallen de extra importtarieven. Sinds oktober gelden heffingen tot 35,3 procent bovenop de standaard invoerheffing van 10 procent. De maatregel moet Europese autofabrikanten beschermen, terwijl Chinese merken hun toegang tot de EU-markt behouden. China reageerde eerder met tegenheffingen op Europese producten.

Lees ook: De autorace tussen China en Europa is nog allesbehalve beslist: ‘Wie de batterij beheerst, beheerst de auto’

Nieuw filter houdt 99 procent microplastics uit waswater tegen

Duitse onderzoekers hebben een innovatieve filtertechniek ontwikkeld die 99 procent van de microplastics uit wasmachinewater verwijdert, schrijft BNR. Bij elke wasbeurt laten vooral synthetische stoffen als polyester en nylon microscopisch kleine plasticdeeltjes los.

Die deeltjes komen via het riool in natuur en landbouwgrond terecht en belanden uiteindelijk in voedsel en zelfs in het menselijk lichaam. Het nieuwe filter kan deze belangrijke bron van microplasticvervuiling vrijwel volledig blokkeren, aldus de onderzoekers.

Lees ook: Microplastics in je hart en op je bord: is de opmars van de onzichtbare indringer nog te stoppen?

Energiebedrijven waarschuwen: invoedingstarief maakt stroom duurder

Brancheorganisaties Holland Solar, NedZero, Energie-Nederland en Energie Samen roepen de Autoriteit Consument en Markt op af te zien van een invoedingstarief voor elektriciteitsproducenten. Volgens onderzoek in opdracht van Energie-Nederland leidt een belastingheffing bij energieproducenten tot hogere totale kosten, zonder voordeel voor de eindgebruiker.

Het zogeheten invoedingstarief is een heffing waarbij producenten betalen voor het gebruik van het stroomnet wanneer zij elektriciteit invoeden – dat wil zeggen: opgewekte stroom, bijvoorbeeld uit zon, wind of centrales, op het elektriciteitsnet zetten – zodat de kosten voor uitbreiding en verzwaring van het net eerlijker worden verdeeld.

De ACM wil grote producenten laten meebetalen aan de snel oplopende netkosten, die kunnen stijgen tot 25 miljard euro per jaar. De sector vreest juist minder investeringen en hogere risico’s voor de energietransitie.

Lees ook: ACM-topman Martijn Snoep: ‘We staan echt niet met een knuppel te wachten tot iemand de klimaatregels overtreedt’

Ook in de media:

• Ebusco haalt ‘batterijbaas’ binnen: redder in nood of nieuw risico? (De Belegger)
• Fiscaal beleid en zero-emissiezones zetten bedrijfswagenmarkt op zijn kop (ING)
• Nederlandse ondernemers rekenen op strenge EU-regels voor circulair textiel (De Telegraaf)
• Topdrukte bij biologische plantenopkwekers door faillissement marktleider (de Volkskrant)
• Trumps Groenland-dreigementen zorgen voor onrust bij arctische onderzoekers (Trouw)

The post Nieuwsupdate: Uitkoopregeling boeren had drie keer meer stikstof kunnen schelen en grootste walstroomproject in Rotterdam appeared first on Change Inc..

De Nederlandse veestapel is afgelopen jaar met bijna 2 miljoen dieren gekrompen tot iets minder dan 105 miljoen, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Afgelopen jaar werden er ruim 88 miljoen kippen gehouden, ongeveer een miljoen minder dan een jaar eerder. Het aantal varkens nam met bijna een half miljoen af tot iets minder dan tien miljoen.

Het CBS merkt verder op dat het aantal geiten sinds het jaar 2000 bijna vijf keer zo groot is geworden: Nederland telde afgelopen jaar 592.000 geiten, tegen 126.000 vijfentwintig jaar geleden. Die worden vooral gehouden voor de melkproductie. Het aantal geitenbedrijven is ook gestegen, maar de geitenhouderij is wel intensiever geworden. In 2000 waren er per bedrijf 438 geiten, tegen 1.434 in 2025.

Lees ook: Biologische landbouw heeft explosieve groei nodig: ‘Aanbod kan niet stijgen als de vraag achterblijft’

Twee nieuwe maatregelen voor versnellen uitbreiding stroomnet van kracht

Gelet op de urgentie van de uitbreiding van het elektriciteitsnet heeft het kabinet-Schoof per 1 januari twee maatregelen in gang gezet die gericht zijn op versnelling van procedures en uitvoeringstrajecten, zo meldt de Rijksoverheid donderdag. De eerste maatregel stelt dat grondeigenaren verplicht toegang moeten geven aan netbeheerders, als die grondmetingen en bodemonderzoek willen doen. Naar verwachting kan dit tot anderhalf jaar tijd besparen rond procedures.

De tweede maatregel geeft meer gemeenten en provincies toegang tot de zogeheten Expertpool Energie-infrastructuur. Dit betekent dat lagere overheden makkelijker een beroep kunnen doen op specialisten voor plannen met hoog- en middenspanningsnetten. Ook projecten voor waterstof- en CO2-infrastructuur kunnen door de expertpool worden ondersteund.

Lees ook: Netcongestie oplossen door energie slimmer te gebruiken: technisch kan het, maar het beleid loopt achter

Circulaire melkzuurfabriek gaat opschalen in Antwerpen

Melkzuur wordt als natuurlijk conserveermiddel en smaakversterker gebruikt in tal van producten in de voedingsindustrie, de farmasector en voor bioplastics en schoonmaakmiddelen. Doorgaans wordt deze biochemische bouwsteen uit suikerriet of mais gewonnen, maar de van oorsprong Israëlische ondernemers Amir Oranim en Tal Shapira hebben een methode ontwikkeld om melkzuur van hoge kwaliteit uit afval van de voedingsindustrie te maken, meldt TW.

Voor de grootschalige uitrol zijn ze met hun bedrijf TripleW naar Antwerpen getrokken, waar een demosite wordt opgeschaald naar een circulaire melkzuurfabriek op industriële schaal. Vanaf 2027 moet dat een productie van 15.000 ton melkzuur per jaar opleveren. In Amsterdam werkt TripleW samen met afvalverwerker Renewi en daar wordt ook een bioraffinaderij voor de productie van melkzuur gebouwd.

Lees ook: Als Trump aast op Groenland, is een circulaire economie geen vrijblijvend groen extraatje meer

Top 10 van populairste zakelijke auto’s is volledig elektrisch in 2025

Op de zakelijke markt voor autoverkopen zijn elektrische auto’s inmiddels zeer dominant. Athlon, een van de grootste leasemaatschappijen van Nederland, meldt op basis van eigen cijfers dat in 2025 de volledige top 10 van populairste leasemodellen uit elektrische auto’s bestond. Volgens commercieel directeur Niels van den Hoogen van Athlon wordt het aanbod van elektrische auto’s steeds ruimer en ook beter betaalbaar. ‘Als we kijken naar de prijsklasse tot 35.000 euro is het aanbod in korte tijd meer dan verdubbeld.’

De top vijf van populairste leaseauto’s bestond bij Athlon afgelopen jaar uit de Skoda Elroq, de Tesla Model Y, de Tesla Model 3, de Kia EV3 en de Volvo EX30.

Lees ook: Sander Pleij (Ayvens Nederland): ‘We zullen niet zomaar accepteren dat iemand zegt: doe mij nog maar een rondje diesel’

36 hotspots voor biodiversiteit herbergen helft plantensoorten in de wereld

De wereld telt in totaal 36 zogenoemde biodiversiteitshotspots, die samen ongeveer 2,5 procent van het landoppervlak beslaan. Ze vertegenwoordigen echter bijna de helft van alle plantensoorten en meer dan een derde van de gewervelde dieren op land.

Onderzoek van het Chinese Xinjiang Insitute of Ecology en Geography laat zien dat sinds 1992 door verandering van landgebruik bijna 10 procent van de hotspots is aangetast. Hoewel er sinds 2015 ook herstel- en herbeplantingsprojecten zijn gestart, zijn deze tot nog toe onvoldoende om de degradatie te compenseren. Netto is een gebied van ruim 29 miljoen hectare van de hotspotgebieden verloren gegaan.

De onderzoekers wijzen erop dat er bij herbeplantingsprojecten niet altijd voldoende oog is voor de oorspronkelijk functies van de ecosystemen. Ze stellen dat restauratie verder moet gaan dan het weer ‘vergroenen’ van stukken landoppervlak.

Lees ook: Deze fabriek gaat koraal kweken dat klimaatverandering aankan

Ook in de media:

• Vulgraad gasvoorraden Nederland zakt tot 45%: nog geen zorgen bij  Gasunie (Nu.nl)
• Voorzitter Anuradha Mittaal van Ben & Jerry’s laat zich niet wegdrukken door eigenaar The Magnum Ice Company (FD)
• VS stootte in 175 jaar meer CO2 uit dan welk ander land ter wereld ook: 542 miljard ton (Carbon Brief)
• Hondenvoedsel kan grotere emissievoetafdruk hebben dan dieet van baasje, volgens Brits onderzoek (Phys.org)
• Noord-Holland trekt dit jaar € 2 miljoen uit voor energie- en klimaatmaatregelen voor bedrijfs- en haventerreinen (Provincie NH)

The post Nieuwsupdate: Veestapel krimpt in 2025 en populaire leaseauto’s allemaal elektrisch appeared first on Change Inc..

Waarom dan toch minder vis eten? Dat heeft deels te maken met de gevolgen van visvangst, die met de Netflix-documentaire Seaspiracy bekender zijn geworden. Er kwam weliswaar stevige kritiek op de documentaire, maar feit blijft dat afgedankte visnetten een belangrijk deel van de plastic soep uitmaken en dat intensieve visserij het evenwicht van mariene ecosystemen ernstig verstoort. Daarbij wordt er steeds meer bekend over microplastics en zware metalen in vis.

Op zoek naar een alternatief voor vis

Toch is het aanbod van visvervangers nog zeer gering, constateert Simon Visscher vijf jaar geleden. Na vijftien jaar te hebben gewerkt bij een wijnbedrijf is hij klaar om de stap te zetten naar ondernemerschap. Tegelijkertijd gaan hij en zijn gezin steeds meer plantaardig eten. Eén plus één wordt twee. Drie eigenlijk, als je het gat in de markt meetelt.

Visscher gaat eerst zelf aan de slag in zijn keuken. In eerste instantie met soja en tofu, maar al snel blijkt dat dat zijn brouwsels een wat grauwe kleur geeft. Dan ontdekt hij rijst. Dat is, net als de witvis die hij na probeert te maken, helder wit. ‘En door het gebruik van rijst krijg je een beetje de structuur van lamellen in vis terug’, legt Visscher uit. Hij gebruikt rijstmeel, een reststroom uit de rijstindustrie. ‘Daar maken we een nieuwe rijstvezel van, die we aan elkaar zetten met een bindmiddel.’

Het rijstmeel vormt de basis van alle producten die de Vegan Visboer maakt, van de vissticks tot gefrituurde garnalen en de ‘visfilet op zeewierhuid’. Voor die laatste mocht Visscher vorig jaar de Horecava Innovation Award in ontvangst nemen.

Een dierlijk product met plantaardige ingrediënten

Elk product wordt in meerdere iteraties ontwikkeld, na elke grote aanpassing laat Visscher de samples proeven aan mensen in de sector. Het is best moeilijk om van plantaardige ingrediënten een dierlijk product na te maken, zegt hij. Zeker omdat hij zo min mogelijk toevoegingen in de producten wil gebruiken.

Hoe komt de plantaardige vis dan aan zijn smaak? Dat is eigenlijk heel logisch: die komt voort uit wat vissen normaal eten. Visscher: ‘Dan kom je bij algen, zeewier en zeegras uit. Als je onze kibbeling voorzet aan iemand die niet weet dat ‘ie plantaardig is, trapt ‘ie er zo in.’ De toevoeging van algen zorgt er ook voor dat de producten net als echte vis de omegavetten 3, 6 en 9 bevatten.

Credits: Vegan Visboer

Algen zijn een duur ingrediënt. Toch gingen de producten van de Vegan Visboer de laatste tijd voor minder geld over de toonbank dan hun dierlijke evenknie. ‘We proberen altijd om goedkoper te zijn dan de dierlijke producten in het schap’, legt Visscher uit. ‘Daardoor wordt het voor consumenten makkelijker om voor plantaardig te kiezen. Het helpt dat de prijzen van vis de afgelopen tijd aanzienlijk zijn gestegen, al is het speelveld nu tijdelijk omgekeerd omdat de markt wordt overspoeld door goedkope dierlijke vis.’ Hij zegt er vertrouwen in te hebben ‘dat op korte termijn de visprijs weer stabiliseert en weer in ons voordeel gaat werken’.

Productie op Urk

Visscher zoekt de samenwerking op met Kramer Fish, een visverwerker op Urk. De plantaardige vis wordt gemaakt in hun fabriek. Lange tijd rolden ze over dezelfde band als de andere vis een paar dagen later deed; inmiddels is er een aparte hal voor plantaardige producten.

De productie op Urk klinkt sommigen wellicht vreemd in de oren. Het vissersdorp staat niet bekend om progressiviteit. Maar Urk mag dan conservatief zijn, de inwoners zijn ook flexibel, zegt Visscher. ‘Als het ene niet werkt, proberen ze wat anders. Ze moeten wel; in de Brexit-deal zijn ze veel viswater kwijtgeraakt aan het Verenigd Koninkrijk. En veel vissers hadden geïnvesteerd in pulsvisserij, maar hebben daar niets meer aan, nu die methode door de EU verboden is.’

Bij Kramer Fish treft hij bovendien jonge mensen, die het bedrijf recent van hun vader hebben overgenomen. Visscher: ‘Ze zagen de wereld veranderen. Zij weten ook: als we nog vijftig jaar door willen, moeten we openstaan voor alternatieven.’

Hybride zalm in de groothandel

In januari 2026 start Visscher ook met een nieuw label: de Hybride Visboer. Daarmee gaat hij naast volledig plantaardige vis ook hybride zalm produceren. Die bestaat voor 54 procent uit zalmsnippers: de delen van een zalm die het supermarktschap normaal niet bereiken. Dat wordt aangevuld met het rijstmengsel waar ook de plantaardige vis uit bestaat. Bidfood is de eerste groothandel die de hybride zalmproducten gaat verkopen, die volgens Visscher meerdere euro’s onder de kiloprijs van echte zalm zitten.

‘Voor een grote groep mensen is de stap naar plantaardig heel groot’, weet Visscher. ‘We hopen hen wel te kunnen verleiden met hybride. We merken daar ook duidelijk meer tractie op.’ De ondernemer ziet veel kansen voor hybride, vooral in specifieke sectoren. ‘Zalm is bijvoorbeeld heel populair in de zorg. En in die sector hebben bedrijven zich gecommitteerd aan het toebewegen naar een 60 procent plantaardig aanbod.’

Private labels in supermarkten

Hoewel consumenten de producten online kunnen bestellen, richt Visscher zich met name op horeca, catering en retail. Vanuit de wijnsector heeft hij immers contacten met groothandels.  Bovendien, zegt hij, is het in de bedrijfscatering relatief makkelijk om stappen naar plantaardig te zetten. ‘Het gaat vaak om eten dat deels of helemaal door de werkgever is betaald. Dan kunnen mensen voor een laag bedrag iets nieuws proberen. Als je twintig euro moet betalen voor een gerecht, kies je toch minder snel voor iets wat je niet kent.’

Inmiddels produceert de Vegan Visboer ook veel private labels voor internationale retailers. Namen noemt Visscher liever niet, wel wil hij kwijt dat het om labels van enkele grote supermarktketens gaat. Die strategie heeft voordelen: supermarkten nemen de producten dan bijvoorbeeld automatisch mee in promoties.

De supermarkten zijn bovendien grote klanten, en die schaal levert kostenbesparingen op. De Vegan Visboer produceert nu enkele honderden tonnen vis per jaar, zegt Visscher. Een deel daarvan gaat naar andere Europese landen, waaronder Duitsland.

De vooruitzichten voor plantaardige vis zijn goed: diverse trendreports verwachten een verdubbeling van de markt in de komende tien jaar. Schattingen van de huidige wereldwijde markt lopen uiteen van ruim 600 miljoen dollar tot zo’n 1,3 miljard dollar.

Toch lijken plantaardige visproducenten in dezelfde moeilijkheden te verkeren als producenten van vleesvervangers. Vegan Finest Foods, producent van onder meer plantaardige krab, garnalen en sashimi, ging vorig jaar failliet, al komt er wel een doorstart na overname door visverwerker Sterk Seafood. Vivera haalde zijn zalmfilet uit het assortiment wegens tegenvallende verkoop en ook de veggie vissticks van Iglo zijn niet meer verkrijgbaar.

Hybride is de weg naar plantaardig

De Zwolse ondernemer is nu vijf jaar bezig en kijkt de komende jaren met vertrouwen tegemoet, zegt hij. ‘Nu is vooral de hybride markt interessant, maar uiteindelijk is de bedoeling dat we zo veel mogelijk plantaardig eten stimuleren. Hybride is de weg daarnaartoe.’

Dat ideaal is ook de reden dat Visscher zijn producten betaalbaar wil houden. ‘Omdat we één van de weinige aanbieders zijn, zouden we een veel hogere prijs kunnen vragen dan we nu doen’, zegt hij. ‘Maar het gaat me er juist om dat we de consument meekrijgen. Dan maken we impact. Ik heb twee kleine kinderen, ik wil hen een mooiere wereld achterlaten.’

Meer lezen over het voedselsysteem van de toekomst? In de nieuwsbrief Kweekvlees & Kool schrijft Change Inc.-redacteur Maaike Kooijman over nieuwe ontwikkelingen en interessante updates. Schrijf je hier in.

Lees ook:

• 3 lessen over plantaardig eten in de Efteling: ‘De vegakroket heet gewoon ‘kroket”
• Burgers met bonen: zo loodsen supermarkten meer plantaardige eiwitten de winkelmandjes in
• Plantaardige alternatieven voor vlees en zuivel kwakkelen, maar er zijn kansen: ‘We kunnen leren van de proteïne-hype’

The post Ook op Urk snappen ze dat plantaardige en hybride vis de toekomst is, volgens deze vegan visboer appeared first on Change Inc..

Bijvoorbeeld in het geval van Minke en Peter van Wingerden, die ‘s werelds eerste drijvende boerderij realiseerden. De Floating Farm in Rotterdam heeft als doel om lokale, gezonde voedselproductie mogelijk te maken in stedelijke gebieden. Door de ligging op het water is de boerderij bestand tegen droogte en overstromingen. Bovendien werkt de boerderij circulair, onder meer door de koeien te voeden met reststromen uit de stad.

Of neem de Groente & Fruitbrigade, een project waar Van Hoek-Hendriks zelf als bestuurslid bij betrokken was. Die stichting heeft een landelijk systeem opgetuigd waarbinnen overgebleven en gedoneerde groenten en fruit worden gered van verspilling en aan voedselbanken worden gedoneerd. Via ‘verspunten’ in het Westland, de Flevopolder en Limburg zijn al miljoenen kilo’s verse producten verspreid naar mensen die niet goed rond kunnen komen.

‘Ik wil het beeld van een innovator oprekken’, stelt Van Hoek-Hendriks. ‘Dat zijn niet alleen mensen die producten ontwikkelen voor in een supermarkt. Het zijn juist ook de mensen die heel nieuwe productgroepen – zoals kweekvlees – of nieuwe praktijken introduceren.’

Foodinnovatie: kennis en inzicht bieden

Van Hoek-Hendriks heeft na een master Food Technology altijd met productinnovaties gewerkt. Zo hield ze zich bezig met productontwikkeling bij onder meer Peijnenburg en Sligro.

In 2012 maakte ze de overstap naar het onderwijs, en wel naar landbouwhogeschool HAS (inmiddels HAS green academy geheten). Dat is de eerste hogeschool die een bachelorprogramma Food Innovation aanbiedt, mede ontwikkeld door Van Hoek-Hendriks. Twee jaar geleden verliet ze het onderwijs om haar eigen consultancybureau voor voedselinnovaties te beginnen.

Alle kennis die ze opdeed in het bedrijfsleven én het onderwijs bundelde ze in Mastering Food Innovation, dat ze dit jaar uitgaf in eigen beheer. Dat omvat niet alleen de nodige theorie en liefst vijftig tools voor foodinnovatie, maar ook gedetailleerde voorbeelden.

Innovatie cruciaal in elk bedrijf

Als we vragen hoe een goed idee voor een innovatie tot stand komt, begint Van Hoek-Hendriks te lachen. ‘Een goed idee op zichzelf is niks waard. Het gaat om een goed uitgewerkt idee’, corrigeert ze. ‘Het idee is één, maar je moet ook marktpotentieel, geld en een goed team hebben. Zeker in de conceptfase is samenwerking een belangrijke factor voor succes. Alleen ga je snel, maar samen kom je verder. Het is niet voor niets een cliché.’

Toch zijn er wel een aantal situaties aan te wijzen waarin de beste ideeën ontstaan, zegt ze. ‘Vooral als de status quo geen optie meer is, bijvoorbeeld door de hoge gasprijzen. Dan móet je wel iets anders verzinnen.’ Daar komt vaak meer creativiteit bij kijken dan bij ideeën die voortkomen uit de simpele wens voor meer omzet, hoewel het één het ander natuurlijk niet uitsluit.

Toch is innovatie in elk bedrijf cruciaal, simpelweg om te kunnen blijven voortbestaan, zegt Van Hoek-Hendriks. Daarom raadt ze bedrijven aan om ruimte te maken voor mensen die mogen experimenteren en tegen regels in mogen gaan. ‘Je kunt hen geen KPI geven.’

Sommige grote bedrijven kiezen ervoor om een zelfstandig opererend innovatieteam aan te stellen, zoals de – inmiddels opgeheven – Food Rebels van Albert Heijn.

Testen als succesfactor

Na het (al dan niet briljante) idee komen het uitdenken, het testen en de daadwerkelijke uitvoering. Een voedselinnovatie komt in grofweg vijf fases tot stand: verkennen, uitdenken, ontwikkelen, op de markt brengen en evalueren. Dat noemt Van Hoek-Hendriks de food innovation journey.

Hoe verder je in die ‘reis’ bent, hoe complexer die wordt, zegt ze. ‘Ineens moet je ook na gaan denken over timing en over je plek in het schap. Bij elke complexiteit komen tientallen keuzes kijken. Drie verkeerde keuzes en je bent af, bij wijze van spreken.’

Hoe weet je welke keuze de juiste is? Van Hoek-Hendriks hamert op het belang van het testen van innovaties. En dan bedoelt ze geen online vragenlijst, maar testen ‘aan de counter‘. Ofwel: in de context waarin de innovatie ook daadwerkelijk gebruikt moet worden. ‘Dat kan al zo simpel zijn als drie bakjes met verschillende zoutjes neerzetten op een feestje en kijken welke het meest gegeten wordt.’

Het belangrijkste is ‘om achter je bureau vandaan te komen’, vat ze samen. ‘Als innovator kun je AI voor allerlei dingen gebruiken, van recepturen doorrekenen tot prijselasticiteit opzoeken. Waar je ooit drie beurzen voor moest bezoeken, kan nu allemaal online. Maar als je wil weten hoe mensen op je idee reageren, moet je er toch echt bij zijn. Zo creëer je ook draagvlak.’

Innovaties testen is heus niet altijd zo makkelijk, dat weet Van Hoek-Hendriks ook wel. Toch zijn er voorbeelden genoeg. Neem het Mona Toetje van de Maand, zegt ze. ‘Normaal zijn producten in de supermarkt aan strikte eisen gebonden, van de prijs en ingrediënten tot de afmetingen van het product. Maar het lukte Mona een plek te bemachtigen die elke maand anders ingericht mag worden, geïnspireerd op ideeën van klanten. Zo krijgen ze inzicht in wat de consument wil. Daarbij verzamelen ze zo heel veel verkoopcijfers om te kijken wat goed scoort.’

Multidisciplinaire teams voor soepele communicatie

Een andere grote uitdaging is de communicatie met de uiteindelijke producenten van een product. Bij Peijnenburg werkte Van Hoek-Hendriks bijvoorbeeld aan ontbijtkoek met minder suiker. ‘Dat is een logische stap, maar voor bakkers betekende het een heel andere manier van werken. Wat voor de consument het zoveelste tussendoortje is, kan voor een bedrijf als een enorme innovatie voelen.’

Ook fabrieksmedewerkers zijn niet altijd even happig op verandering, vooral niet als die hun productiedoelen in de war dreigt te schoppen. Van Hoek-Hendriks: ‘Innovatie en operatie hebben verschillende manieren van werken. Ze worden ook op verschillende dingen afgerekend.’

De communicatie wordt makkelijker met multidisciplinaire teams. ‘Of je moet als innovator zelf de taal spreken van zowel de kantoor- als de fabrieksmedewerkers’, zegt Van Hoek-Hendriks. ‘In innovatie is het cruciaal dat je relatie met de schoonmaker even goed is als die met de directeur. Juist de mensen in de praktijk moeten jouw idee straks gaan uitvoeren. In gesprekken met hen helpt het om altijd te kijken naar wat de belangen zijn van degene die je voor je hebt.’

Duurzaam als bedrijfseconomisch voordeel

Van Hoek-Hendriks specialiseert zich niet uitsluitend in duurzaamheid, al is dat natuurlijk wel één van de belangrijke ontwikkelingen in de voedselsector. Hoe kijkt ze naar alle duurzame innovaties? ‘In feite verschillen die niet veel van andere innovaties’, denkt ze. ‘Een bedrijfseconomisch voordeel is in alle gevallen een belangrijke succesfactor voor de houdbaarheid van een innovatie. Bijvoorbeeld als je als maaltijdenfabriek twee kookstappen kunt combineren. Dat bespaart energie én tijd, en dus geld.’

De Groente & Fruitbrigade won in 2024 de juryprijs van Duurzame Dinsdag. ‘Grappig genoeg had ik de woorden ‘duurzaam’ en ‘gezond’ niet één keer genoemd in mijn pitch voor de jury’, lacht Van Hoek Hendriks. ‘Het is veel overtuigender als duurzaamheid in je DNA zit. Als je het niet hoeft te noemen, maar het wel uit alles blijkt, heb je pas écht een goed verhaal.’

Meer lezen over het voedselsysteem van de toekomst? In de nieuwsbrief Kweekvlees & Kool schrijft Change Inc.-redacteur Maaike Kooijman over nieuwe ontwikkelingen en interessante updates. Schrijf je hier in.

Lees ook:

• Financiering ophalen als foodscaleup is niet makkelijk: deze lessen helpen
• Meatable en andere pionier stoppen, maar kweekvlees blijft veelbelovend
• Burgers met bonen: zo loodsen supermarkten meer plantaardige eiwitten de winkelmandjes in

The post Hoe breng je ‘bietstuk’ of erwtenmelk op de markt? Expert onthult de succesfactoren van duurzame foodinnovatie appeared first on Change Inc..

Win-win: voor die bedrijven betekent het dat ze het wiel niet zelf hoeven uit te vinden, voor Tony’s betekent het meer omzet en meer positieve impact. Niet gek dus dat een groeiend aantal impactondernemingen de formule overneemt. Het nieuwste bedrijf dat de switch maakt, is The Good Roll.

De vrolijke wc-papierproducent lanceert The Good Roll Paper Chain, een inkoopketen voor duurzame bamboepulp: het materiaal waarvan ook de rollen van het eigen merk zijn gemaakt. Wat de sociale scale-up zijn afnemers met het opensourcemodel precies belooft? ‘Transparantie, traceerbaarheid en eerlijke prijzen voor de boeren’, vat ceo Sander de Klerk het samen. Hij is samen met Melle Schellekens medeoprichter van The Good Roll.

Toeleveringsketen bamboepulp volledig in Ghana

Belangrijk voor de opzet is een overzichtelijke keten: geen sinecure in deze tijd van hyperglobalisering. Die keten bevindt zich volledig in Ghana. De Klerk en Schellekens kopen hun bamboe in bij een netwerk van lokale boeren – 1.500 bedrijven and counting – voor een vooraf afgesproken prijs, op dit moment 18 dollarcent per kilo.

Een eerlijke prijs, zegt De Klerk. Ook al is die vergelijking best lastig om te maken. Want een eenduidige wereldmarktprijs voor bamboepulp is er niet.

‘China had lange tijd het monopolie, tegenwoordig is India ook een belangrijke leverancier’, vertelt hij. ‘Maar die prijzen zijn niet representatief. Bamboe wordt daar verbouwd op industriële plantages, terwijl wij het bij kleinschalige bedrijven afnemen die er slechts een deel van hun landbouwgrond voor reserveren. Wat we ook anders doen, is per kilo betalen in plaats van een vaste prijs per bamboepaal. Want die palen variëren in gewicht en grootte, waardoor het voorkomt dat boeren er minder voor krijgen dan ze eigenlijk verdienen. En we betalen in dollars, een stabielere munt dan de Ghanese cedi.’

The Good Roll opende begin dit jaar de deuren van een nieuwe fabriek in Akosombo, Ghana. Hier worden geen toiletrollen gemaakt, maar bamboe plaatmateriaal. Foto: The Good Roll

De transacties lopen via de app van partner Farmerline. De Klerk: ‘Daardoor krijgen de boeren waar ze recht op hebben en is het hele proces inzichtelijk.’

The Good Roll: geen eigen rollen meer

De bamboe wordt verwerkt in de nieuwe fabriek van The Good Roll in Akosombo, die in februari van dit jaar de deuren opende. De planten worden verwerkt tot pulp, geperst en gedroogd. Aan het einde van het proces rolt er bamboe plaatmateriaal van de band, een halffabricaat voor de export.

Eigen rollen maakt de scaleup niet meer, die worden voor de Europese markt door een partner in Spanje en voor de lokale markt door een partner in Ghana geproduceerd. In sociale werkplaatsen, waaronder Pantar in Nederland, worden de rollen in de kenmerkende kleurrijke wikkels verpakt.

The Good Roll had tot 2023 een eigen toiletrollenfabriek in Ghana, maar daar zat alles tegen wat maar tegen kon zitten. Niet alleen stond-ie op de verkeerde plek (te ver weg van de rivier die nodig was voor de productie, niet te bereiken in het regenseizoen), ook viel de kwaliteit van de producten tegen. ‘Net als de verkoop op de Afrikaanse markt’, vertelt De Klerk. ‘Alles moest in cash. We hebben van alles meegemaakt, tot diefstal van wc-rollen aan toe.’

Van consumentenmerk naar grondstoffenleverancier

Het idee voor de Paper Chain is dan ook niet uit luxe geboren. De geflopte fabriek leerde de ondernemers dat ze op een andere manier moesten groeien: niet als consumentenmerk, maar als grondstoffenleverancier. De eerste afnemer voor hun bamboeplaten is al binnen: hun vaste producent Delta Paper Mill in Accra, de grootste toiletpapiermaker van Ghana.

‘Een heel mooi familiebedrijf met 900 mensen in dienst, waarvan 85 procent vrouw is’, vertelt De Klerk. ‘Delta koopt zijn bamboepulp nu nog in bij partijen in China, Canada en India, maar straks volledig via ons. Al duurt dat nog wel even. We hebben nu drie productielijnen, maar we hebben er acht nodig om het volume aan te kunnen.’

Financiering: nieuwe obligatielening

Om zijn activiteiten te financieren geeft The Good Roll opnieuw obligaties uit. Voor de zesde keer, alweer. Met de uitgifte wil de scaleup in totaal 1,1 miljoen euro ophalen, bedoeld om de fabriek in Akosombo uit te breiden. De bouw moet in het eerste kwartaal van 2026 beginnen. Verder wil de scaleup met het verse kapitaal meer voorraad aanleggen, de organisatie en ERP-systemen verder stroomlijnen – en ondertussen moeten ook eerdere leningen worden afbetaald én lopen de rentelasten door.

Inclusief de huidige ronde, waarvan 80 procent van het streefbedrag binnen is, haalde de wc-papiermaker de afgelopen twee jaar 9 miljoen euro op via obligatieleningen, waarover het bedrijf een royale rente van 10 procent betaalt. Ook dat is niet uit luxe, zegt De Klerk. ‘Het was nodig. Zonder hadden we de nieuwe fabriek überhaupt niet kunnen bouwen. Dat was nooit gelukt.’

Op zoek naar financiering heeft hij uiteindelijk Bart Lubbers, medeoprichter van Fastned, opgebeld. ‘Die heeft dit jaar meer dan 110 miljoen euro aan financiering opgehaald via obligaties. Bart liep de eerste jaren tegen hetzelfde probleem aan als wij bij het ophalen van investeringen. Niemand geloofde erin, dus is hij het gewoon zelf gaan doen. In het buitenland is het veel normaler dat bedrijven via de crowd worden gefund. En Fastned is uiteindelijk heel winstgevend geworden.’

Leergeld betalen

Banken zien geen brood in het bamboe wc-papier, legt hij uit. ‘Vooral omdat we in Ghana zitten. Dat is een grote rode vlag, want de economie en munt zijn instabiel.’

Investeringsfondsen en durfinvesteerders snappen er dan weer weinig van. ‘Dat komt omdat we niet in een hokje te plaatsen zijn. We zijn geen food of tech. Geen agri, in elk geval niet in de traditionele zin van het woord. Wij noemen het new agri. Dat vinden mensen ingewikkeld. Private equitypartijen vinden het dan weer niet zo leuk dat we 50 procent van de nettowinst van het consumentenmerk aan onze stichting doneren, waarmee we toiletten in Ghana bouwen. En straks ook 5 procent van de totale omzet van het opensourcemodel.’

Om te kunnen doneren, moet er wel eerst winst worden gemaakt. The Good Roll werkt hard aan het verhogen van de winstgevendheid, laat De Klerk weten. Zover is het nog niet, blijkt uit de voorlopige halfjaarcijfers in de prospectus. In de eerste zes maanden van 2025 kwam de omzet uit op 2,7 miljoen euro; het operationele verlies (ebitda) bedroeg 397.000 euro en het nettoverlies 558.000 euro. Ook de jaren daarvoor schreef The Good Roll rode cijfers.

Desondanks heeft The Good Roll al wel toiletten gebouwd, zegt De Klerk. ‘250 stuks. Er is al 300.000 euro naar de stichting gegaan.’

Zijn die 9 miljoen aan obligaties niet ook bedoeld om de jarenlange verliezen te dekken? ‘Zeker niet’, reageert De Klerk. ‘Kijk, we zien het ook als een soort leergeld. De toiletrollenfabriek die we met verlies hebben moeten verkopen, heeft ons wel gebracht waar we nu staan.’

Nieuwe doelen: eind 2026 zwarte cijfers

Namelijk: op het punt om ‘echte grote deals’ te gaan sluiten, die het bedrijf volgend jaar naar zwarte cijfers moeten katapulteren. ‘Eind 2026 zijn we winstgevend’, zegt De Klerk. ‘100 procent.’

Waar dat rotsvaste vertrouwen vandaan komt? The Good Roll heeft wel vaker dingen geroepen: dat de scaleup in 2026 voor 60 miljoen aan toiletrollen per jaar zou verkopen bijvoorbeeld. Een omzet die nu voor 2029 wordt verwacht, waar het dit jaar met 5,4 tot 5,5 miljoen euro denkt af te sluiten. Om de doelstelling te halen zal het bedrijf dus nog flink moeten groeien. Daarvoor wijst De Klerk op de schaal waarmee The Good Roll dankzij het opensourcemodel kan gaan opereren. Schaal die ook voor winst moet zorgen.

Sander de Klerk (rechts): ‘Ik denk dat het open source-model straks 96 tot 97 procent van onze omzet vormt.’ Foto: The Good Roll

Het contract met launching customer Delta Paper Mills alleen is al 10 miljoen dollar per jaar waard. ‘Er komen deals aan die een factor vijf tot zes groter zijn. Dat moet ook wel, want de marges zijn flinterdun. Veel lager dan de marges op ons eigen merk.’

Goud of toch beige?

Ook gesprekken met een bekende Amerikaanse wc-papierproducent en een Britse en Nederlandse retailer zijn vergevorderd, al mag De Klerk nog geen namen noemen. Die verwacht hij in 2026 aan te kunnen kondigen. Al is de kleur van het bamboepapier nog wel een ding. De Klerk noemt het ‘goud’, maar voor de meeste mensen is het gewoon beige.

Ook daar heeft het bedrijf iets op bedacht. ‘We starten bij white label-partners met een blend van bamboe- en gerecycled papier voor een lichtere kleur, zodat klanten eraan kunnen wennen. Het aandeel gerecycled papier bouwen we in een jaar of anderhalf stapsgewijs af, tot we rollen hebben van 100 procent bamboe.’

Van een kleine 40 ton wil The Good Roll ‘uiteindelijk’ naar een productie van 4.000 ton bamboepulp per dag – een ruime verhonderdvoudiging van de huidige capaciteit. ‘Met de drie tot vier grote klanten die we nu op het oog hebben, zijn we daar in ordergrootte al bijna.’

Ruimte voor premiumvariant

De verwachting is dat de Paper Chain het merk The Good Roll – inclusief de ruim 15.000 abonnementen en deals met hotelketens als Postillion en Bilderberg – ruimschoots gaat overvleugelen, al groeien de b2c- en b2b-tak van het bedrijf ook nog steeds. ‘Ik denk dat het open source-model straks 96 tot 97 procent van onze omzet vormt’, zegt De Klerk. ‘En het merk nog maar 3 tot 4 procent.’

Concurreert The Good Roll met de white label-bamboerollen in supermarktschappen niet direct met het eigen product?

‘Er blijft altijd ruimte voor een premiumvariant’, denkt De Klerk. ‘De repen van Tony’s Chocolonely en de noten van Johnny Cashew liggen ook naast private label-producten met precies dezelfde ingrediënten. We proberen het onderscheidende karakter van het merk te behouden. Onder meer met onze wikkels, die krijgen de white-labelpartners niet. Maar heel eerlijk – de tijd moet uitwijzen hoe dat gaat. We hebben het merk in elk geval wel nodig. Als uithangbord. Ik kan moeilijk geld gaan ophalen voor een pulpfabriek die halffabricaten maakt. Dat begrijpt niemand.’

Dit artikel verscheen oorspronkelijk op MT/Sprout.

Lees ook:

• 20 jaar Tony’s Chocolonely: ‘In plaats van het opgeheven vingertje kiezen ze voor relativering en humor’
• 100 ceo’s roepen politiek op tot structurele, duurzame actie
• Goed doen én goed verdienen: zo bouw je de volgende Fairphone of Tony’s Chocolonely

The post The Good Roll wil de Tony’s van het toiletpapier worden met transparante keten voor bamboepulp appeared first on Change Inc..