Wilke Wittebrood
28 augustus 2025, 17:00

Mondiale, groene bankenalliantie stopt ermee: Europese banken kunnen nu het voortouw nemen

De Net-Zero Banking Alliance gooit het bijltje erbij neer. Het Klimaatverbond van banken wil zichzelf omvormen tot een adviesclub. Experts verwachten dat de effectieve slagkracht hiermee afneemt.

groene bankenalliantie | Credits: Getty Images

De Net-Zero Banking Alliance (NZBA) heeft haar activiteiten tijdelijk opgeschort. De wereldwijde klimaatalliantie van banken beraamt zich op een nieuwe koers, nu steeds meer leden uit het verbond stappen – in een tempo dat bijna niet anders kan worden omschreven dan een exodus.

De resterende deelnemers stemmen vanaf woensdag 27 augustus over een nieuwe opzet: het voorstel om verder te gaan als ‘kaderinitiatief’ in plaats van ledenorganisatie. Met andere woorden, als adviesorgaan. De uitkomst van de stemming wordt eind september bekendgemaakt.

Hans Stegeman, hoofdeconoom en groepsdirecteur Impact & Economics van Triodos Bank, maakt zich geen illusies over de uitslag. ‘Ze kunnen in elk geval de afkorting houden’, zegt hij. ‘Net-Zero Banking Advice.’

Als adviesclub wordt de NZBA volgens Stegeman ‘volstrekt krachteloos’. De kracht van het verbond was volgens de econoom namelijk júíst dat het een ledenclub was. De NZBA, die wordt gecoördineerd door de Verenigde Naties, werd in 2021 opgericht vanuit het idee dat de financiële sector een leidende rol kan en moet pakken bij het afwenden van de klimaatcrisis.

Bij de start was het uitgangspunt dat banken hun investeringsportfolio in lijn moesten brengen met een pad om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden Celsius. Deelnemende banken zegden toe zich aan die doelstellingen te committeren.

Op het hoogtepunt had de NZBA zo’n 150 leden, met samen bijna 80.000 miljard dollar aan activa achter zich, blijkt uit cijfers van ABN Amro. Stegeman: ‘Met de biljoenen die de deelnemers vertegenwoordigen, konden ze druk uitoefenen op overheden voor regelgeving om duurzame investeringen goed te laten landen. Want uiteindelijk zijn er gewoon regels nodig. De teloorgang van de NZBA symboliseert voor mij maar weer eens het failliet van vrijwillige commitment.’

Trump dwingt Amerikaanse banken tot vertrek uit klimaatalliantie

De problemen begonnen na de herverkiezing van Donald Trump als president van Amerika, in november 2024. De grootste Amerikaanse banken, waaronder JP Morgan en Goldman Sachs, sorteerden op Trumps terugkeer voor door nog voor zijn inauguratie aan te kondigen zich uit de NZBA terug te trekken. Waarmee het verbond meteen ruim een vijfde van zijn slagkracht verloor.

Na ruim vier jaar lidmaatschap waren de ESG-principes dermate ingebed in hun praktijken, dat het niet meer nodig was om nog langer lid te blijven, stelden zij. De realiteit was dat de banken door het Witte Huis zowel direct als indirect onder druk gezet werden. Voor de tweede keer stapte Trump na zijn aantreden direct uit het Klimaatakkoord van Parijs. Ook kondigde hij aan om schone energieprojecten terug te schroeven en weer meer te investeren in olie- en gasprojecten (‘drill, baby, drill’).

De grote Amerikaanse banken namen afstand van de NZBA om kritiek van het Witte Huis te vermijden. Ook vreesden ze rechtszaken, vanwege beschuldigingen dat klimaatallianties in strijd zijn met het mededingingsrecht.

Los daarvan hadden de beleidswijzigingen ook directe impact op hun verdienmodel. Groene projecten werden minder winstgevend, investeringen in fossiele brandstof aantrekkelijker. Een probleem dat breder speelt, zegt Stegeman. ‘Financiële instellingen zien inmiddels in dat de transitie naar net-zero toch niet zo makkelijk is. Fossiele investeringen afbouwen, heeft impact op de winst.’

Europese banken moeten handschoen oppakken

Om de resterende deelnemers aan boord te houden, zwakte de NZBA de eisen dit voorjaar al af. Die werden, in eigen woorden, flexibeler. De 1,5°C-doelstelling werd ingeruild voor het doel om de mondiale temperatuurstijging ‘ruim onder de 2 graden te houden’. Ook de voorwaarden om daar te komen, werden versoepeld.

Herman Mulder, voorzitter van de Impact Economy Foundation, hoopt ondanks alles dat de NZBA overeind wordt gehouden. ‘Voor overleg, voor gezamenlijke initiatieven en om de koers op het klimaat waar mogelijk vast te houden’, stelt hij in een reactie. Vooruitgang gaat volgens de oud-bankier, die 11 jaar bij ABN Amro werkte, nooit in een rechte lijn, zei hij eerder tegen MT/Sprout. ‘Soms moet je eerst een stap terug doen om verder te kunnen springen.’

Maar met de kille wind die uit Washington waait, doen Europese banken er volgens Mulder goed aan om het heft meer in eigen handen te nemen. ‘Ze zouden hier bijeen moeten komen om een ambitieuze nieuwe basis te creëren voor de maatschappelijke en strategische rol die ze willen pakken’, zegt hij. ‘Een rol die breder is dan het klimaat alleen en ook gericht is op duurzame strategische autonomie.’

Dit artikel verscheen eerder op MT/Sprout. MT/Sprout is onderdeel van MT MediaGroep, net als Change Inc.

Lees ook:

Bijtelling leaseauto's omhoog: toch blijft elektrisch vaak voordeliger dan benzine

De zakelijke markt is in Nederland de drijvende kracht achter de verkoop van nieuwe elektrische auto's. Aangezien de fiscale regels voor de bijtelling voor privégebruik van leaseauto's minder gunstig worden in 2026, kan dat van invloed zijn op de aantrekkelijkheid van een elektrische leaseauto voor werknemers. Voor werkgevers blijven er sowieso sterke prikkels om in te zetten op verduurzaming van zakelijk rijden.Bij de verkoop van nieuwe elektrische auto's neemt de zakelijke markt liefst 70 procent voor zijn rekening en het aandeel van de zakelijke markt bij de totale autoverkopen is iets meer dan 60 procent. Dit betekent dat veranderingen in de fiscale voordelen voor elektrische leaseauto's van invloed kunnen zijn op het tempo van de verduurzaming van het wagenpark in Nederland.Een leaseauto is een zogenoemde secundaire arbeidsvoorwaarde, waarbij de werkgever doorgaans de kosten van het leasecontract op zich neemt, inclusief verzekeringskosten, reparatiekosten, onderhoudskosten, afschrijvingen en de wegenbelasting. Ook brandstofkosten worden vaak vergoed via een tankpas.Voor een werknemer die meer dan 500 kilometer per jaar privé rijdt in de leaseauto, geldt een fiscale bijtelling die het belastbare inkomen verhoogt. Daarnaast is er soms een eigen bijdrage, als een werknemer bijvoorbeeld een duurdere leaseauto wil dan past in het budget van de werkgever. Bijtelling elektrische leaseauto naar 22% in 2026 De fiscale bijtelling bestaat uit een percentage van de cataloguswaarde van de leaseauto en wordt opgeteld bij het belastbare inkomen van de werknemer. Zo geldt er voor 2025 voor het deel van de catalogusprijs tot 30.000 euro een bijtellingspercentage van 17 procent. Daarboven geldt het reguliere bijtellingstarief van 22 procent. Vanaf 2026 verdwijnt de korting op het bijtellingspercentage en vallen elektrische leaseauto's onder het standaard bijtellingstarief van 22 procent.Aangezien het bijtellingspercentage vanaf de aanvang van de leaseperiode voor vijf jaar vaststaat, kan het uitmaken of je dit jaar een nieuwe elektrische leaseauto neemt of in 2026. Stel dat een werknemer in 2025 een Kia EV3 met een catalogusprijs van 44.719 euro als leaseauto neemt, dan is de bijtelling voor privégebruik 8.338 euro (17 procent over 30.000 euro plus 22 procent over 14.719 euro). Afhankelijk van of je meer of minder dan 76.817 euro bruto per jaar verdient, betaal je over het bijtellingsbedrag 37,58 procent of 49,50 procent belasting, dus 3.133 euro of 4.127 euro.Doe je hetzelfde sommetje voor 2026 met een bijtelling van 22 procent over de gehele cataloguswaarde, dan komt de fiscale bijtelling op 9.838 euro, wat afhankelijk van het belastingpercentage neerkomt op een kostenpost van 3.697 euro of 4.870 euro op jaarbasis voor de werknemer. De fiscale druk voor de werknemer gaat in dit voorbeeld dus met 564 euro tot 743 euro omhoog, waardoor het relatief gezien aantrekkelijk wordt om nog voor het eind van dit jaar een nieuwe elektrische leaseauto te nemen. Analisten van ING verwachten voor dit jaar daarom nog een eindsprint bij de zakelijke autoverkopen. Werkgever houdt prikkels om te sturen op duurzame mobiliteit Relevant in het fiscale plaatje is verder dat de fiscale korting voor de motorrijtuigenbelasting (mrb) van elektrische auto's in 2026 wordt afgebouwd. Dat heeft waarschijnlijk gevolgen voor de prijzen van leasecontracten van elektrische auto's. Het hangt er dan vanaf of bijvoorbeeld hogere kosten in het leasecontract voor rekening van de werkgever komen, of dat werknemers een hogere eigen bijdrage moeten betalen.Voor werkgevers blijven er op de langere termijn wel sterke prikkels om aan te sturen op vergroening van het wagenpark. Die liggen onder meer bij de duurzaamheidseisen in de vorm van een rapportageplicht voor bedrijven met meer dan honderd werknemers over de CO2-uitstoot die zakelijke reizen van werknemers veroorzaken. Op termijn kan de overheid dit gebruiken voor het stellen van eisen aan de maximale CO2-uitstoot per zakelijke kilometer voor bedrijven. Het is hiermee in het belang van ondernemingen om aan te sturen op vergroening van de zakelijke kilometers.Daarnaast is er wetgeving in de maak die werkgevers naar verwachting vanaf 2027 extra belast, als gekozen wordt voor een fossiele of hybride leaseauto die ook privé wordt gebruikt. De heffing voor de werkgever wordt waarschijnlijk gebaseerd op 22 procent van de cataloguswaarde met belastingtarief van 52 procent. Prijzen benzineauto's stijgen harder vergeleken met elektrische auto's Een belangrijke factor is ook de ontwikkeling van de catalogusprijzen, zo benadrukt sales- en marketingdirecteur Willemijne de Wit van leasemaatschappij Athlon. 'Als je kijkt naar de ontwikkeling van autoprijzen per brandstofsoort in de afgelopen zes jaar, dan zijn benzineauto's gemiddeld 19,5 procent duurder geworden, terwijl elektrische auto's gemiddeld genomen nauwelijks in prijs zijn gestegen. Dit heeft mede te maken met de forse concurrentie op de elektrische markt, waar bijvoorbeeld ook Chinese merken nu flink aan de weg timmeren.'Het gevolg van deze ontwikkeling is dat de catalogusprijs van vergelijkbare modellen bij benzine vaak iets hoger ligt dan bij elektrische modellen. Als je bijvoorbeeld de elektrische Skoda Enyaq IV 85 Business Edition vergelijkt met het benzinemodel Kodiaq 1.5 TSI in de Business Edition, heeft eerstgenoemde een catalogusprijs van 47.850 euro, ruim 2.000 euro lager dan het benzinemodel. In dit geval is ook met de verhoging van de bijtelling naar 22 procent voor elektrische auto's in 2026, de elektrische editie gunstiger voor de werknemer, blijkt uit berekeningen van Athlon.'Als je wat dieper inzoomt op de 'total cost of ownership', inclusief onder meer de brandstofkosten, is elektrisch rijden in veel gevallen nu al voordeliger vergeleken met benzine of hybride', zegt De Wit. 'Bedenk daarbij dat de basisversies van elektrische auto's vaak wat completer zijn, terwijl je met benzine of diesel voor meer comfort meestal nog extra opties moet nemen.' Werknemer met oud leasecontract merkt meest van hogere bijtelling Volgens sectorspecialist transport Erik Slaaf van ING kan er door de fiscale wijzigingen wel spanning ontstaan tussen de relatieve aantrekkelijkheid van elektrische leaseauto's voor werknemers en de aanhoudende prikkels voor werkgevers om het wagenpark te vergroenen. 'Dat geldt zeker in een krappe arbeidsmarkt, waarin secundaire arbeidsvoorwaarden steeds zwaarder wegen.'Slaaf wijst erop dat dit vooral kan spelen voor werknemers die uit een oud leasecontract van 2020 of 2021 komen. 'Deze groep heeft vijf jaar lang genoten van een bijtelling voor privégebruik van respectievelijk 8 of 12 procent over de hele cataloguswaarde van een elektrische auto. Dan is de sprong naar 22 procent bijtelling fors. Voor grote bedrijven die de kracht hebben om werknemers aan zich te binden, valt dat waarschijnlijk nog te overzien, maar voor kleinere bedrijven ligt dat mogelijk anders. De vraag is dan of een elektrische auto zonder fiscale stimulans nog aantrekkelijk genoeg is.'Een mogelijk alternatief is het zogenoemde mobiliteitsbudget, waarbij de werknemer voor een vast bedrag per maand zelf mag bepalen hoe hij of zij de zakelijke reiskosten invult. Vanuit duurzaamheidsoogpunt is er dan wel een risico dat werknemers voor de minder groene optie kiezen. 'De ambitie van de overheid om het wagenpark te verduurzamen is duidelijk, maar de gekozen fiscale route kan averechts uitpakken', zegt Slaaf hierover. Mobiliteitsbudget in combinatie met private lease In theorie zijn er wel mogelijkheden voor werkgevers om keuzes van werknemers met een mobiliteitsbudget te sturen. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland stelt dat werkgevers voorwaarden kunnen inbouwen door de hoogte van de vergoeding te laten variëren met de mate waarin werknemers gebruik maken van duurzame opties zoals een elektrische auto of door deels gebruik te maken van het openbaar vervoer.Met een mobiliteitsbudget kan een werknemer bijvoorbeeld ook kiezen voor private lease van een nieuwe elektrische auto of een elektrische occasion. Toch valt dit voor werkgevers niet heel makkelijk te sturen. 'Bij een mobiliteitsbudget leg je de keuze bij werknemers. De vraag is dan bijvoorbeeld of je moet gaan controleren of werknemers die zeggen dat ze in privé elektrisch rijden, dat ook daadwerkelijk doen', geeft sectorspecialist Slaaf van ING aan.De Wit van Athlon merkt op dat een mobiliteitsbudget fiscaal gezien ook minder wordt begunstigd vergeleken met een leasecontract. 'Bij een leaseauto neemt de werkgever de kosten van het contract op zich. Dan kun je voor bijvoorbeeld 800 euro per maand een behoorlijk aantrekkelijke auto kiezen. Bij een mobiliteitsbudget betaalt de werknemer daar belasting over en kan die vervolgens uit het nettobedrag voor private lease kiezen. Als de werknemer verhoudingsgewijs netto minder te besteden heeft met een mobiliteitsbudget, verandert dat het keuzeplaatje uiteraard.'Per saldo verwacht De Wit dat werkgevers voor de langere termijn hoe dan ook blijven inzetten op verdere vergroening van de mobiliteit van werknemers. 'Dat is niet alleen ingegeven door de wens om te verduurzamen, maar ook omdat de relatieve prijsontwikkeling elektrische auto's aantrekkelijker maakt voor de werkgever.'Grotere bedrijven lopen wel duidelijk voor in deze ontwikkeling: 'Van onze corporate klanten bestelt momenteel 82 procent elektrisch bij leasecontracten', geeft De Wit aan. 'Bij het groot-mkb is dat 76 procent en voor het kleinere mkb 58 procent. Maar ook die laatste groep is in beweging en schuift steeds meer op richting elektrisch.' Lees ook:Nederland stoomt op naar landelijke dekking voor laadpunten elektrische auto's Elektrische SUV van Polestar boekt nieuw afstandsrecord: dit zijn de 10 accu-auto's met de hoogste actieradius China pakt absolute leidersrol met elektrische auto's: 5 opvallende ontwikkelingen