De Net-Zero Banking Alliance (NZBA) heeft haar activiteiten tijdelijk opgeschort. De wereldwijde klimaatalliantie van banken beraamt zich op een nieuwe koers, nu steeds meer leden uit het verbond stappen – in een tempo dat bijna niet anders kan worden omschreven dan een exodus.
De resterende deelnemers stemmen vanaf woensdag 27 augustus over een nieuwe opzet: het voorstel om verder te gaan als ‘kaderinitiatief’ in plaats van ledenorganisatie. Met andere woorden, als adviesorgaan. De uitkomst van de stemming wordt eind september bekendgemaakt.
Hans Stegeman, hoofdeconoom en groepsdirecteur Impact & Economics van Triodos Bank, maakt zich geen illusies over de uitslag. ‘Ze kunnen in elk geval de afkorting houden’, zegt hij. ‘Net-Zero Banking Advice.’
Als adviesclub wordt de NZBA volgens Stegeman ‘volstrekt krachteloos’. De kracht van het verbond was volgens de econoom namelijk júíst dat het een ledenclub was. De NZBA, die wordt gecoördineerd door de Verenigde Naties, werd in 2021 opgericht vanuit het idee dat de financiële sector een leidende rol kan en moet pakken bij het afwenden van de klimaatcrisis.
Bij de start was het uitgangspunt dat banken hun investeringsportfolio in lijn moesten brengen met een pad om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden Celsius. Deelnemende banken zegden toe zich aan die doelstellingen te committeren.
Op het hoogtepunt had de NZBA zo’n 150 leden, met samen bijna 80.000 miljard dollar aan activa achter zich, blijkt uit cijfers van ABN Amro. Stegeman: ‘Met de biljoenen die de deelnemers vertegenwoordigen, konden ze druk uitoefenen op overheden voor regelgeving om duurzame investeringen goed te laten landen. Want uiteindelijk zijn er gewoon regels nodig. De teloorgang van de NZBA symboliseert voor mij maar weer eens het failliet van vrijwillige commitment.’
Trump dwingt Amerikaanse banken tot vertrek uit klimaatalliantie
De problemen begonnen na de herverkiezing van Donald Trump als president van Amerika, in november 2024. De grootste Amerikaanse banken, waaronder JP Morgan en Goldman Sachs, sorteerden op Trumps terugkeer voor door nog voor zijn inauguratie aan te kondigen zich uit de NZBA terug te trekken. Waarmee het verbond meteen ruim een vijfde van zijn slagkracht verloor.
Na ruim vier jaar lidmaatschap waren de ESG-principes dermate ingebed in hun praktijken, dat het niet meer nodig was om nog langer lid te blijven, stelden zij. De realiteit was dat de banken door het Witte Huis zowel direct als indirect onder druk gezet werden. Voor de tweede keer stapte Trump na zijn aantreden direct uit het Klimaatakkoord van Parijs. Ook kondigde hij aan om schone energieprojecten terug te schroeven en weer meer te investeren in olie- en gasprojecten (‘drill, baby, drill’).
De grote Amerikaanse banken namen afstand van de NZBA om kritiek van het Witte Huis te vermijden. Ook vreesden ze rechtszaken, vanwege beschuldigingen dat klimaatallianties in strijd zijn met het mededingingsrecht.
Los daarvan hadden de beleidswijzigingen ook directe impact op hun verdienmodel. Groene projecten werden minder winstgevend, investeringen in fossiele brandstof aantrekkelijker. Een probleem dat breder speelt, zegt Stegeman. ‘Financiële instellingen zien inmiddels in dat de transitie naar net-zero toch niet zo makkelijk is. Fossiele investeringen afbouwen, heeft impact op de winst.’
Europese banken moeten handschoen oppakken
Om de resterende deelnemers aan boord te houden, zwakte de NZBA de eisen dit voorjaar al af. Die werden, in eigen woorden, flexibeler. De 1,5°C-doelstelling werd ingeruild voor het doel om de mondiale temperatuurstijging ‘ruim onder de 2 graden te houden’. Ook de voorwaarden om daar te komen, werden versoepeld.
Herman Mulder, voorzitter van de Impact Economy Foundation, hoopt ondanks alles dat de NZBA overeind wordt gehouden. ‘Voor overleg, voor gezamenlijke initiatieven en om de koers op het klimaat waar mogelijk vast te houden’, stelt hij in een reactie. Vooruitgang gaat volgens de oud-bankier, die 11 jaar bij ABN Amro werkte, nooit in een rechte lijn, zei hij eerder tegen MT/Sprout. ‘Soms moet je eerst een stap terug doen om verder te kunnen springen.’
Maar met de kille wind die uit Washington waait, doen Europese banken er volgens Mulder goed aan om het heft meer in eigen handen te nemen. ‘Ze zouden hier bijeen moeten komen om een ambitieuze nieuwe basis te creëren voor de maatschappelijke en strategische rol die ze willen pakken’, zegt hij. ‘Een rol die breder is dan het klimaat alleen en ook gericht is op duurzame strategische autonomie.’
Dit artikel verscheen eerder op MT/Sprout. MT/Sprout is onderdeel van MT MediaGroep, net als Change Inc.




