Het probleem is zo langzamerhand wel bekend. Door de concurrentie met goedkoop nieuw plastic uit China en de VS, gemaakt van olie, dat op de Europese markt wordt gedumpt, wordt gerecycled plastic te duur en gaan plasticrecyclingbedrijven failliet. De teller staat al op vijftien. De sector slaat sinds anderhalf jaar alarm, maar tot nu toe was het kabinet doof voor alle noodkreten. Op verzoek van het kabinet ging in mei dit jaar de hele chemie-, afval- en recyclingbranche gezamenlijk in overleg rond een zogeheten plastictafel. Op 1 juli kwam die met een rapport vol aanbevelingen.
De belangrijkste aanbevelingen samengevat: grote merken als Unilever en Coca-Cola beloven meer gerecycled plastic te gaan gebruiken in hun verpakkingen. Overheden wordt gevraagd meer producten met gerecycled plastic in te kopen. Via een circulaire hefboom moeten producten zwaarder belast worden als er meer fossiel plastic in zit. En er is een subsidieregeling nodig om de hoge kosten van recyclingbedrijven te verlagen.
Bedrijven in heel Europa failliet
Ondertussen presenteerde de branche de afgelopen maanden een nieuw rapport over de noodlijdende recyclingsector, onder meer met input van Invest-NL en Verpact. De conclusie: zonder maatregelen, zoals kostenverlaging, importheffingen en een subsidie op de onrendabele top, gaan nog meer bedrijven failliet en verdwijnt de sector uit Nederland. Het probleem speelt inmiddels in heel Europa. Sinds 2023 is er al 600.000 ton aan recyclingcapaciteit uit de EU verdwenen door faillissementen en sluitingen. ‘Eind 2025 is dat opgelopen tot een miljoen’, zegt Marcel Alberts van recyclingbedrijf Healix.
Hij organiseerde eind augustus een zogeheten hackathon onder de titel ‘surviving circularity’, waar zeventig experts zich bogen over mogelijke oplossingen. ‘De conclusie was: als je duurder bent dan virgin plastic kun je het op dit moment op je buik schrijven’, zegt Alberts. ‘Van het demissionaire kabinet hoeven we niet veel te verwachten, maar toch moet de politiek doorpakken. We moeten in Europa voorkomen dat hier goedkoop plastic wordt gedumpt.’
Die prijzen liggen volgens hem soms honderden euro’s per ton lager dan het gerecycled plastic (PP) dat Healix verkoopt. ‘De concurrentie met virgin PP is kansloos. We draaien nog steeds, maar ik zie het zwaar in. Klanten pakken niet door, maar schalen eerder af’, zegt hij. Hij heeft zijn hoop gezet op zogeheten contracts for difference, waarbij de overheid de onrendabele top, het verschil tussen de productieprijs en de marktprijs van gerecycled plastic, betaalt. ‘Dat zou een goede oplossing zijn’, zegt Alberts. Spoiler: met die oplossing kwam het kabinet niet op Prinsjesdag.
Sector de nek omgedraaid
Zijn het tot nu toe vooral de kleinere recyclingbedrijven die failliet gaan. De komende jaren hangen er ook donkere wolken boven de grote spelers, zoals Renewi, Attero of PreZero. Dat zit zo: het kabinet wil afvalverbrandingsovens zwaarder belasten voor een jaarlijks bedrag van 567 miljoen euro in 2030. Recyclingbedrijven voeren 40 procent van het plasticafval af naar die ovens omdat het onbruikbaar is. Daar moeten ze fors meer voor gaan betalen. De Vereniging Afvalbedrijven heeft PWC laten onderzoeken wat die belastingmaatregelen betekenen voor de sector. De conclusie luidt: de maatregelen werken averechts, leiden tot minder recycling, tot meer export van afval en het verlies van banen en innovatie. De lobby om de maatregelen van tafel te krijgen strandde en dus staat de verhoogde heffing op Prinsjesdag toch in de begroting en gaan de belastingmaatregelen door.
‘We zijn daar zeer teleurgesteld over’, zegt woordvoerder van Vereniging Afvalbedrijven Jeroen Stein. ‘Dit leidt tot meer export, waardoor we onze grondstoffen voor recycling kwijtraken. Ook verliezen we klimaattechnologie en zit de circulaire economie met de gebakken peren. Nederland behoort nog tot de Europese top qua recycling, maar ons wordt nu gewoon de nek omgedraaid.’
Voorzitter Bart van Leemput van de Vereniging Afvalbedrijven waarschuwde vorige week tevergeefs voor de desastreuse gevolgen van de belastingmaatregelen voor de recyclingsector. | credits Vereniging Afvalbedrijven
Ook groene chemie in de problemen
Ondertussen luidt ook de groene chemie de noodklok. Die bedrijven maken plastics en andere chemische producten van plantaardige grondstoffen (biobased) en reststromen. Ook zij kunnen niet concurreren met goedkope fossiele olie, waardoor bedrijven failliet gaan. In juni viel het doek voor Natuchem, een bedrijf dat ammoniumsulfaat uit het afvalwater van stallen, veehouderijen en industrie haalde om weer te verwerken in mest of brandblussers. In juli presenteerde het platform Groene Chemie Nieuwe Economie (GCNE) een rapport, waaruit blijkt dat er een investeringsfonds nodig is, anders kunnen de startups niet opschalen.
‘Het is een heel moeilijk jaar voor de groene chemie. Het investeringsklimaat blijft moeilijk. Alle bedrijven die hebben opgeschaald zitten nu in de problemen. Een aantal is of gaat zelfs failliet. Eigenlijk moeten ze drie, vier of vijf jaar wachten tot het tij gekeerd is’, zegt Angelique Erkenbosch, programmaleider Financiering en Venture Development bij GCNE. ‘We zeggen tegen startups: zorg dat je in leven blijft met wat je nu doet en probeer op een andere manier geld te verdienen. Maar als er dan niets gebeurt, zegt de overheid: zie je wel: er gebeurt niets. Dat is een kip-ei-discussie. Daarom heeft de sector een investeringsfonds nodig. Je hebt investeerders met diepere zakken nodig om de hele keten aan de gang te krijgen. Die zijn er nu niet. Als Nederland deze industrie wil hebben zal de overheid een duit in het zakje moeten doen. Dat zie je in omliggende landen wel gebeuren.’
Circulaire hefboom alleen op Europees niveau
Alle ogen waren met Prinsjesdag gericht op het kabinet. Komt het met oplossingen die de circulaire sector gaat redden? Nee, dus. De problemen in de groene chemie werden nergens genoemd. De plastictafel kreeg wel een antwoord op zijn aanbevelingen. Maar uit een brief met bijlagen die minister Sophie Hermans (VVD) van Klimaat en Groene Groei (KGG) naar de Tweede Kamer stuurde blijkt dat het kabinet die aanbevelingen vooral gaat ‘onderzoeken’. Onder meer de voorstellen om als overheid meer producten met gerecycled plastic in te kopen en een subsidie voor recyclingbedrijven voor hun onrendabele top (opex) en dure investeringen (capex). De circulaire hefboom voor meer heffingen op fossiel plastic wordt onderzocht, maar die gaat Nederland niet zelf invoeren, benadrukte staatssecretaris Thierry Aartsen (VVD) van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) vorige week tijdens een Kamerdebat over de circulaire economie en de uitkomsten van de plastictafel. ‘Een supergoed idee, maar dat is echt onderdeel van een Europese aanpak. Het lijkt me niet verstandig als ieder landje dat op zijn eigen manier gaat doen’, zei Aartsen.
Bedrijven moeten op eigen benen staan
In de begroting van zijn ministerie van IenW wordt nog eens benadrukt dat Nederlandse recyclingbedrijven onder druk staan. Daarom wil het kabinet de bedrijven in 2026 helpen door aan te sturen op Europese regelgeving die de dumppraktijken van goedkoop plastic uit China gaat aanpakken, zodat recyclingbedrijven weer eerlijk kunnen concurreren.
Tijdens het debat in de Kamer benadrukte Aartsen het belang van hergebruik van grondstoffen, maar stelde dat ondernemers daar wel zelf winst mee moeten maken en zelfstandig op economische benen moeten kunnen staan. ‘Daar hoort een Europees gelijk speelveld bij. Wij kunnen subsidies maken wat we willen, maar als de Nederlandse markt overspoeld wordt met goedkoop, vaak niet duurzaam plastic uit China, dan raakt dat het hart van onze industrie. Dat vind ik een zorgelijke ontwikkeling. Daarom moeten we met Europa samen het gesprek aangaan. Accepteren we dat China hier met goedkoop plastic onze economie sloopt of gaan we als Europa samen voorwaarts? Wat mij betreft het laatste’, zei Aartsen.
Lees ook:
- Gaan multinationals als Unilever, Coca-Cola en Nestlé de Nederlandse plastic recyclingbedrijven redden?
- Kabinet doof voor noodkreten en alarmbellen: leningen gaan plastic recyclingbedrijven niet redden
- Nederland dreigt plastic recyclers te verliezen, maar motie Koekkoek biedt hoop
- Drama voor Nederlandse plasticrecycling: Umincorp failliet en andere bedrijven in nood
