Willemijn van Benthem 24 september 2021, 18:58

Jaarbeurs en de bouwevents van de toekomst

De bouwsector en daarmee ook de installatiesector staat voor een enorme opgave. De combinatie van de gestelde klimaatdoelstellingen met de gevraagde innovatie van het installatievak om te zorgen dat de (woning)bouw gezonder wordt, maakt dat de bouwsector zich moet ontwikkelen, en de mensen die daarin werken ook. Op de twee beurzen VSK en GEVEL in Jaarbeurs Utrecht zullen de laatste ontwikkelingen worden gepresenteerd. Drie spelers laten vast hun licht schijnen op dit onderwerp: Marloes van den Berg van Jaarbeurs, Dorien Terpstra van Zehnder Group en Willeke van de Groep van Vakwerk architecten.

VSK Beurs 223 M7 A7364 De Jaarbeurs

Komende februari vinden de VSK-beurs en GEVEL 2022 plaats, georganiseerd door Jaarbeurs in Utrecht. Hier presenteert de installatie- en bouwsector haar werk om aansluiting te vinden bij elkaar. En dat hebben de mensen die in de sector werken de laatste twee jaar enorm gemist. Marloes van den Berg heeft overigens niet stilgezeten. Met haar team heeft ze de tijd dat het iets rustiger was, gebruikt om de evenementen te verduurzamen. “Veel evenementen werden door COVID een halt toegezegd, maar met onze horeca en vergadercentra zijn we deels opengebleven. We hebben de tijd gebruikt om veranderingen door te voeren die sowieso moesten plaatsvinden om de Klimaatdoelstellingen te kunnen gaan behalen.”

Duurzaamheid

Net als in de evenementenbranche, moet ook in de sector van bouw en installaties veel veranderen als het over duurzaamheid gaat. De bouwsector is verantwoordelijk voor 40 procent van de CO2-uitstoot, dus dat is een niet te misverstane opgave. De beurzen VSK en GEVEL zijn dan ook groot: VSK bijvoorbeeld heeft 400 tot 500 deelnemers en ruim 40.000 bezoekers. Duurzaamheidsexpert Willeke van de Groep bij Vakwerk Architecten is zo’n bezoeker. Als architectenbureau is Vakwerk druk bezig met de onderwerpen circulariteit en biodiversiteit. Van de Groep: “We kijken ook naar: is dit gebouw nodig? Hebben we geen gebouwen staan waar we wat mee kunnen? Wat is de impact van het materiaal?”

Ook zetten ze de mens centraal, zoals in het door hen ontwerpen en volledig elektrische ziekenhuis in Meppel dat einde jaar wordt opgeleverd, een ziekenhuis zonder gasaansluiting, met zonnecellen op het dak en warmtekrachtinstallaties. Maar ook met een andere visie op de invulling van een gebouw. “Vaak is een ziekenhuis een plek waar mensen niet willen zijn, dus ons streven was om een gebouw te maken waar mensen zich prettig voelen. Zo hebben we de begane grond heel ruimtelijk ingedeeld en hebben we met planten, daglicht, uitzicht op daktuinen en natuurlijke materialen een gezonde sfeer gecreëerd. Hier is klimaatbeheersing ook belangrijk geweest in het ontwerp, zoals de verwarming en – wat tegenwoordig steeds vaker nodig is – de verkoeling van het gebouw.”

Ontwikkelingen

Zehnder Group houdt zich bezig met klimaatbeheersing, en Dorien Terpstra is er managing director. Terpstra vertelt dat de installatiesector met geheel andere vraagstukken te maken heeft dan vroeger. “Waar eerst werd gevraagd om een nieuwe radiator, moeten installatiebedrijven tegenwoordig meedenken met klanten voor de algemene verduurzaming van een huis of kantoor. Ook heeft de pandemie nog meer duidelijk gemaakt dat de kwaliteit van de lucht die we inademen essentieel is. Ventilatie is fundamenteel voor een gezonde woning.” De Bijna Energie Neutrale Gebouwen-regels (BENG) zijn sinds januari 2021 verplicht en in de nieuwbouw een ontwikkeling om rekening mee te houden. Terpstra: “Een mooi doel, maar er zijn nog stappen te nemen. Want hoe zorgen we dat koude afvoerstromen weer worden ingezet om de warme schone toevoerlucht te laten afkoelen? Vooral nu oververhitting in de woning een steeds grotere uitdaging is? Wij kijken als bedrijf uit naar de VSK om deze thema’s te bespreken met de markt en partners uit de branche.”

Kansen

Van de Groep is enthousiast over de nieuwe duurzame BENG-regels. “Juist als je beperkingen krijgt, stimuleer je creativiteit. Duurzaamheid is daarom ook alleen maar leuk. Wij hebben het Vakwerkhuis in Delft herontwikkeld met houten spanten die we via Marktplaats hebben gevonden. Je gaat meer kijken naar wat er is en naar wat je met het bestaande kunt doen.” Ook wil het architectenbureau onderzoek doen naar de invloed van de natuur om die in te zetten. “Vaak vergeten mensen dat we oplossingen verzinnen voor situaties die we zelf hebben gecreëerd. Terwijl we weten dat bomen zorgen voor vocht, verkoeling én gezonde lucht. En dat de gelijkmatige grondtempera[1]tuur van de aarde kan bijdragen aan het verkoelen van een woning of kantoor. Er zijn nog zoveel natuurlijke kansen die we kunnen inzetten.”

Duurzaam dialoog

Voor de bezoeker van de VSK en de GEVEL-beurs liggen veel creatieve ontwikkelingen te wachten. Marloes van den Berg: “De bezoekers van de beurzen zijn op zoek naar inhoudelijke antwoorden om bestaande vraagstukken samen op te lossen.” Elkaar live ontmoeten blijft centraal staan, maar Jaarbeurs vult evenementen steeds meer hybride aan. Zo kunnen bezoekers zich digitaal voorbereiden en eventueel live sessies nog online terugkijken, of online meetings plannen. Van den Berg: “En mensen willen geen papieren plattegronden of beursboekjes meer, dus daar hebben we nu ook nieuwe, digitale invullingen voor.” Door de pandemie en het stilleggen van de evenementen, hebben bedrijven als Zehnder, Vakwerk architecten en Jaarbeurs de kans genomen om duurzame ontwikkelingen te versnellen. Terpstra: “Ik zit nu twintig jaar in de bouwsector en je ziet dat de meeste partijen nu naar de hele waardeketen kijken. Er is steeds meer dialoog, juist ook over onderwerpen als circulariteit. Dat kan nog beter en daar helpt een evenement als VSK- of GEVEL zeker bij.”

Lees hier het dubbelinterview met Albert Arp en Marloes van den Berg over hoe Jaarbeurs de coronatijd aangreep om duurzamer dan ooit terug te keren

Presentator Pieter van der Werff, Marloes van den Berg van Jaarbeurs, Dorien Terpstra van Zehnder Group en Willeke van de Groep van Vakwerk architecten

Waarom algen de duurzame grondstof van de toekomst zijn

Weinig landgebruik en CO2-uitstoot, en veel mogelijkheden voor de voedingsmiddelenindustrie: het zit allemaal in de alg. Er zijn meer dan honderdduizend verschillende soorten, zeewier is er bijvoorbeeld één. Maar dit verhaal gaat over de alg die een slag kleiner is: de microalg, die het water groen maakt. Die is eencellig en bestaat uit eiwit, olie en koolhydraten, en voedt zich met nitraat en fosfaat. Die microalg lijkt misschien klein en onbenullig, maar vergis je niet, het heeft enorme potentie als duurzame grondstof. Zo’n microalg kan op twee manieren groeien. Fototroof, waarbij het net als planten alleen CO2 en zonlicht nodig heeft, of fermentatief. Daarbij groeit het op suiker. Rene Wijffels is hoogleraar bioprocestechnologie bij de Wageningen Universiteit en Research, en doet onderzoek naar het groeien van algen op zowel zonlicht als suiker. “De industrie heeft meer ervaring met de fermentatieve manier. Het is daarmee afhankelijk van suiker, en daarom iets minder duurzaam. Maar beide manieren zijn goed voor het milieu, en in de toekomst hebben we het zeker allebei nodig.” Algenolie in plaats van visolie Want in 2050 moeten we 10 miljard monden voeden, en daarbij geen CO2 meer uitstoten. Daarin gaan algen een belangrijke rol spelen, denkt ook Ruud Peerbooms, sinds vorig jaar president Algae Ingredients bij Corbion. Daar groeien ze in een fabriek in Brazilië algen op suiker. “Ik denk dat beide manieren, dus groeien op zonlicht en op suiker, elkaar kunnen aanvullen. Bij de fototrofe manier moet je veel water rondpompen, wat energie kost. Terwijl je met de fermentatieve manier de kwaliteit volledig kunt garanderen.” Voor Corbion zijn algen een relevante nieuwe markt, omdat het al tientallen jaren ervaring heeft met het produceren van melkzuur uit suiker. Kennis die goed van pas komt bij de kweek van algen. Vandaar dat het in 2017 TerraVia overnam, een algen-ingrediëntenproducent uit Californië. Sindsdien produceert het bedrijf poeder gemaakt van algen, onder de naam AlgaPrime DHA. Omdat algen rijk zijn aan omega-3 vetzuren is het een interessante vervanger voor visolie, een voedingsstof voor gekweekte zalm. Normaal wordt dat van bijvangst van vis gemaakt, maar vanwege overbevissing staat de zee onder druk. “En zo helpen we ook kweekvissers hun CO2 voetafdruk naar beneden te brengen”, zegt Fatima Faraj, senior marketing director Algae Ingredients bij Corbion. “We hebben onlangs een levenssyclusanalyse (LCA) uitgevoerd die bevestigde dat AlgaPrime DHA een lagere voetafdruk heeft in vergelijking met traditionele bronnen van visolie. Het onderzoek analyseerde de milieu-impact van AlgaPrime, die de volledige toeleveringsketen bestrijkt, inclusief grondstoffeninkoop en productie. Het is kortom, een duurzame bron van omega-3.”Fatima Faraj (links) en Ruud Peerbooms van CorbionEiwit uit algen Ook lenen microalgen zich goed als eiwitbron. En omdat er weinig land, water en uitstoot bij komt kijken, is het een stuk duurzamer dan het telen van bijvoorbeeld soja en erwten. Peerbooms: “We zien daar veel potentie in, als onderdeel van de eiwittransitie. En het kan prima onderdeel zijn van een vleesvervanger of proteïnedrank. Maar als we het over voedselingrediënten hebben moet het niet alleen gezond, duurzaam en voedzaam zijn, het moet vooral goed smaken. Want anders eet niemand het. En dat is nu nog een uitdaging.” WUR-hoogleraar Wijffels sluit zich daarbij aan. “Algen worden vaak vergeten als onderdeel van de eiwittransitie. Terwijl je soorten hebt die tot wel 70 procent eiwit bevatten. Daar liggen veel kansen.” Na kweekvlees is er nu ook koffie uit het lab. Lees hier hoe dat werkt. Algen ter vervanging van palmolie Van een ander soort algen, die rijk zijn aan plantaardige vetten, kan olie worden gemaakt die bijvoorbeeld palmolie kan vervangen. Palmolie staat vanwege de bijbehorende ontbossing onder druk. En palmolie zit in oneindig veel producten, denk aan koekjes en smeerbare boter, maar ook tandpasta en douchegel. “Maar er is nog veel werk nodig, voordat de olie uit algen palmolie kan vervangen. Zowel aan de fermentatie als de applicatie-kant”, zegt Peerbooms. Maar als het lukt om het in de toekomst op grote schaal te produceren, is het een duurzamere optie. Alleen al vanwege de minder grote druk op land die het heeft, en de veel hogere opbrengst per hectare. “Palmolie brengt zesduizend liter olie per jaar per hectare op, terwijl micro-algen tussen de 35.000 en 50.000 liter per hectare per jaar opbrengen”, zegt Wijffels. Bovendien kan het op plekken worden geteeld waar verder weinig groeit: als er maar zeewater of suiker in de buurt is. Verwerken van de algen De algen die Corbion oogst worden zo duurzaam mogelijk geproduceerd. De algenfabriek in Brazilië staat naast een suikerplantage en de bijbehorende suikerfabriek. De algen worden gevoed met suikers, na een paar dagen zijn ze volgroeid en kunnen ze worden geoogst. En het afval van het suikerriet wordt ingezet als biomassa. Door dit te verbranden, draaien zowel de suiker- als de algenfabriek op duurzame energie. AlgaPrime heet het algenpoeder dat Corbion maakt in de fabriek in Brazilië, door algen op suiker te laten groeien.Hoe ontwikkelt de markt voor microalgen zich? Genoeg mogelijkheden voor de microalgen, het kan tenslotte olie en eiwit vervangen. Maar er moet wel vraag naar zijn. Nu gebruikt de industrie vooral palmolie en visolie, maar er is behoefte aan een duurzaam alternatief. Peerbooms: “Het is makkelijk om met oplossingen te komen die vijf keer duurder zijn dan wat er al op de markt is, de kunst is om een duurzaaam en betaalbaar alternatief te produceren. Daarom moeten we én op grote schaal de algen produceren, en de markt verder ontwikkelen. In de afgelopen vijf jaar hebben we een ongelooflijke toename van de vraag en aanbod gezien. Op dit moment bevat in Noorwegen 40 procent van het zalmvoer omega-3’s uit algen, maar ons doel is dat het mainstream wordt.” De fototrofe-algenmarkt ligt nog een beetje achter op de fermentatieve manier van kweken, zegt Wijffels. “Daar wordt nu nog op veel kleinere schaal geteeld - één hectare in Europa is veel - waardoor het nog een stuk duurder is dan palmolie en dierlijk eiwit. Maar als je opschaalt, gaat de kostprijs natuurlijk aanzienlijk naar beneden.” Maar ook daar wordt langzamerhand de schaal vergroot. En als het voldoende beschikbaar is, kan regelgeving vanuit bijvoorbeeld Brussel ervoor zorgen dat niet-duurzame grondstoffen verboden worden. Wijffels: “Ik hoop dat het lukt om met algenolie palmolie helemaal te kunnen vervangen.” Ondertussen is Wijffels bezig met een pilot in Bonaire, waar hij zijn algen groeit. Het doel is om over vier tot vijf jaar te laten zien dat je algen kunt kweken in gebieden waar weinig grondstoffen om handen zijn, om ook die landen te helpen zelfvoorzienend te worden. “En ik hoop dat het mogelijk is om het kleine beetje fosfaat dat in zeewater zit terug te winnen, zodat we er algen mee kunnen kweken. Dan heb je die grondstof ook niet meer nodig.” Maar voordat dát lukt, zijn we zeker vijf jaar verder. Lees ook: Leonardo DiCaprio investeert in het Nederlandse kweekvleesbedrijf Mosa Meat. Toepassingen in de toekomst Algen kunnen nog op meer manieren gebruikt worden, bijvoorbeeld als olie in cosmeticaproducten, andere voedselproducten of in de biochemische markt. “Microalgen hebben zoveel potentie, dat het belangrijk is dat je de juiste keuze maakt welke markt en molecule je gaat ontwikkelen”, zegt Peerbooms. Zijn collega Faraj valt hem bij: “Je moet zeker weten dat je waarde creëert met het nieuwe product, versus wat er al op de markt beschikbaar is.” En uiteindelijk, besluit Peerbooms, moet iedereen de draai maken naar een duurzame wereld. “Want alleen zo kunnen we in de toekomst de hele wereld voeden. Daarvoor moeten we met iedereen in de keten samenwerken, en zijn wij transparant over hoe we een product produceren. Zodat we niet alleen zeggen dat we duurzaam bezig zijn, maar het ook echt laten zien.”Dit artikel verschijnt in Change Inc. Magazine #4, met daarin een special over een de Toekomst van de Bouw. Lees het, en deel dit magazine! Geef het cadeau aan een collega, een relatie of een kennis. Waar kun je hem krijgen? Als je via deze link je gegevens invult ploft hij straks thuis bij je op de mat. Gratis en voor niets! Of lees hier het online magazine.