Het idee achter de circulaire economie klinkt simpel: je neemt afvalstoffen als basis voor nieuwe producten om zoveel mogelijk een gesloten keten te maken, waarbij reststromen altijd worden benut. Graanresten die overblijven na het brouwen van bier lenen zich daar uitstekend voor, maar het opzetten van een circulaire keten is makkelijker gezegd dan gedaan.
Nuttig gebruik van zogenoemd brouwgraan is een uitdaging waar ondernemer Madeleine Gielens zich sinds enkele jaren volledig op heeft gestort. Begin deze maand introduceerde haar scaleup MaGie Creations een zogenoemde clean label-emulgator op basis van brouwgraan. Om daar echt een succesvol product van te maken is veel meer nodig dan een werkend technologisch procedé. ‘Alles wat je doet met een scaleup in de circulaire economie is onconventioneel. Je moet als het ware vanuit het niets een nieuw ecosysteem creëren rond een product’, zegt Gielens.
De 42-jarige ondernemer heeft zelf een achtergrond in supply management en weet alles van het belang van toeleverings- en afzetketens. Sinds vier jaar wijdt Gielens zich volledig aan het opzetten van een ecosysteem, zowel aan de inkoop- als de verkoopkant. Het doel: voedingsingrediënten op basis van brouwgraan als nieuwe markt ontsluiten.
Brouwgraan opwaarderen naar voedingsingrediënt voor mensen
In Nederland levert de bierbrouwerij jaarlijks ruim 500 miljoen kilo aan graanresten op, die voornamelijk als toevoeging voor veevoer worden gebruikt. In landen met minder melkvee worden reststromen zoals brouwgraan ook tot biomassa verwerkt. Gielens: ‘Dat is wat mij betreft een fundamentele weeffout in het systeem, als je kijkt naar de nutritionele waarde van brouwgraan. Het opwaarderen van zo’n reststroom heeft alleen tijd nodig.’
MaGie Creations noemt zich een foodtechbedrijf, maar het gaat om veel meer dan technologie alleen, legt Gielens uit: ‘Hoe zorg je voor een kwalitatief hoogwaardige aanvoer van brouwgraan, welke producten maak je daarvan en hoe creëer je afzetmarkten voor circulaire alternatieven? De voedingsindustrie is in de basis conservatief. Daar zijn goede redenen voor vanuit het oogpunt van voedselveiligheid, maar dat maakt circulaire innovatie ook ingewikkeld.’
Van brouwgraan tot clean-label emulgator
Brouwgraan (bierbostel) is het vezel- en eiwitrijke restproduct van granen die bierbrouwers verwerken. In Nederland wordt het restproduct voornamelijk voor diervoeding gebruikt. MaGie Creations gebruikt graanresten van de bierbrouwerij onder meer als basis voor de productie van clean label-emulgatoren. Emulgatoren zorgen ervoor dat stoffen die normaal gesproken niet goed mengen, zoals olie en water, stabiele mengsels vormen. Ze worden onder meer gebruikt in de voedingsindustrie voor bakkerijproducten zoals brood en gebak. Een bekende synthetische emulgator is datem, met soja-olie als basisgrondstof. Tegenover zwaar bewerkte voedingsingrediënten staan zogenoemde clean label-producten, die vervaardigd zijn uit herkenbare ingrediënten, zonder extra toevoegingen. De emulgator van MaGie Creations wordt gedeclareerd als tarwe en gerst.
Gielens wil met circulaire voedingsingrediënten een alternatief bieden voor zwaar bewerkte, synthetische producten. ‘De trend bij voedingsinnovaties is momenteel sterk gericht op hightech-toepassingen met bijvoorbeeld fermentatieprocessen. Soms kan zware bewerking noodzakelijk zijn, maar je moet je wel blijven afvragen of dat altijd zo is. Er is een sterke neiging om grondstoffen tot op de kleinste onderdelen af te breken en van daaruit nieuwe dingen te bouwen. Wij willen voedingsingrediënten maken op basis van agrarische reststromen, waarbij je moleculen niet in extreme mate afbreekt, als dat niet nodig is.’
De nieuwe clean label-emulgatoren op basis van brouwgraan van MaGie Creations zijn daar een voorbeeld van, aangezien ze volgens Gielens als voedingsingrediënt herleidbaar zijn tot tarwe en gerst.
Alternatief bieden voor gebruik brouwgraan als veevoer
Een ander voordeel is volgens Gielens dat circulaire voedingsingrediënten in bredere zin het beslag op grondstoffen en schaarse grond beperken. Synthetische emulgatoren die worden gemaakt op basis van plantaardige oliën, zoals soja-olie, vergen aparte landbouwproductie. Dat is minder efficiënt dan het gebruik van restproducten van granen die in eerste instantie voor het brouwen van bier worden gebruikt.
Als er minder brouwgraan wordt verbruikt voor veevoer vanwege alternatieve toepassingen zoals die van MaGie, leidt dat er in eerste instantie wel toe dat veevoer op andere manieren een beslag legt op grondstoffen en landbouwgrond, erkent Gielens. Toch levert dit nog steeds efficiëntiewinst op. ‘Als je de berekening helemaal uitvoert, dan heb je een netto winst van twee vierkante meter landbouwgrond per kilo brouwgraan die we benutten als voedingsingrediënt voor mensen.’
Dat laatste klinkt misschien niet indrukwekkend, maar als je bijvoorbeeld 50 miljoen kilo (circa 10 procent van het brouwgraan in Nederland) zou inzetten voor menselijke voedingsingrediënten, speel je daar in theorie 100 miljoen vierkante meter landbouwgrond mee vrij, wat overeenkomt met 100 vierkante kilometer. Dat is toch een flinke lap grond.
Deals met brouwerijen en bakkers
Wat betreft het opzetten van een economische keten, is Gielens inmiddels een heel eind gevorderd. Aan de inkoopkant werkt MaGie Creations met verschillende Vlaamse partijen samen, met als belangrijkste partner de middelgrote familiebrouwerij Haacht. Aan de verkoopkant zette Gielens begin dit jaar een belangrijke stap via een samenwerkingsverband met De Bakkers Combinatie, een koepelorganisatie van bakkerijen die leveren aan onder meer cateraars en foodservicebedrijven.
Vooralsnog laat MaGie Creations zijn voedingsingrediënten op basis van brouwgraan in kleinere hoeveelheden produceren via derden. ‘Het gaat om batches van 11 ton natte brouwgranen die we binnen krijgen, waarmee je 3,5 ton aan voedingsingrediënten kunt maken. Op jaarbasis kunnen we tot 200 ton aan eindproduct leveren.’
Dit alles betekent dat scalup MaGie vooralsnog met een klein team toe kan van vijf vaste werknemers en een tiental interimmers. Maar de ambities liegen er niet om, want Gielens wil een forse sprong maken met het opzetten van een eigen productiefaciliteit. ‘We werken toe naar een eigen fabriek met een capaciteit om zo’n 11 miljoen kilo brouwgraan per jaar te verwerken.’ Dat streven moet komend jaar concreet ingevuld gaan worden.
Miljoeneninvestering nodig voor eigen fabriek
Voor een eigen fabriek is zeker externe financiering nodig. ‘Dan moet je denken aan een investering van zo’n 15 miljoen euro’, geeft Gielens aan. ‘Tot nu toe hebben we bewust niet met externe financiering gewerkt, maar als we de hele keten hebben ingericht en duidelijk een proof-of-concept hebben, wordt een volgende stap mogelijk. Dat staat voor 2026 op de planning.’
In lijn met de circulaire filosofie moet ook de beoogde productiefaciliteit zo veel mogelijk een gesloten, klimaatneutrale inrichting hebben. Gielens: ‘We willen een 100 procent fossielvrije fabriek neerzetten, waarbij onder meer restwarmte van brouwgraan wordt benut in het productieproces en stroom uit duurzame bronnen zoals zonnepanelen komt.’
Lees ook:
- Vloeibaar goud: zo waardevol zijn bijproducten van bierbrouwers
- Hoe een start-up van bierbostel plantaardige melk maakt
- Opmerkelijk: bier brouwen met rioolwater
