Ietwat verbaasd besteeg vice-voorzitter Gea Veldmeijer het podium om de prijs in ontvangst te nemen. Stichting Onderdak Vledder was genomineerd door Triodos Bank, die een banklening verstrekte voor het project. ‘Maar ze hebben alles zelf geregeld’, benadrukt de bank. ‘Burgerparticipatie heeft dit project mogelijk gemaakt, ook financieel. Dat maakt het project breed gedragen. Hoewel er inmiddels meerdere vergelijkbare initiatieven zijn gestart, is Onderdak Vledder een inspiratie en het bewijs dat zoiets haalbaar is.’
De uitreiking van de Transition Award 2025 volgde toevalligerwijs twee weken nadat TNO in opdracht van de Topsector Energie een nieuwe Technologie Radar publiceerde. TNO noemt ‘alternatieve woonvormen’ in dat rapport de belangrijkste ontwikkeling voor het energieverbruik in de gebouwde omgeving.
Als meerdere mensen samenwonen, wordt woonruimte efficiënter benut en gaat het energieverbruik drastisch omlaag, is het idee. Daarnaast zijn er talloze sociaal-maatschappelijke voordelen.
In Vledder kijkt het dorp samen naar wat inwoners nodig hebben
Met tweeduizend inwoners is Vledder in de Drentse gemeente Westerveld een hechte gemeenschap. Uit buurtgesprekken van Dorpsbelang Vledder bleek dat bewoners behoefte hebben aan de zekerheid dat ze ook op hoge leeftijd in het dorp zouden kunnen blijven wonen. Uit die gedachte ontstond het idee om een woonzorgcomplex op te richten.
Toen investeerders daar geen heil in zagen, namen inwoners het heft in eigen handen. Middels obligaties is 850.000 euro aan investeringen van dorpsbewoners opgehaald. Dat werd later aangevuld met leningen van Katalys en de Drentse Energie Organisatie en een banklening van Triodos Bank.
Vijf jaar geleden trokken de eerste bewoners in De Borgstee. Dat complex bestaat uit zestien huurappartementen voor ouderen met een (startende) zorgvraag, drie woningen voor kortdurend zorgverblijf en zestien koopappartementen waar ook zorg geboden kan worden. Het complex wordt beheerd door Stichting Onderdak Vledder, de Noord Nederlandse Coöperatie van Zorgorganisatie is verantwoordelijk voor de zorg.
Dit is slechts één van de vele sociale initiatieven in Vledder. Stichting Noabuur (vernoemd naar het behulpzame naoberschap) organiseert ook verschillende welzijnsactiviteiten voor inwoners van Vledder. En in de Noabuurtbus rijden vrijwilligers mensen rond die slecht ter been zijn.
Hoe is dit burgerinitiatief ontstaan?
‘Er is de afgelopen jaren steeds meer beleid om ouderen langer zelfstandig te laten wonen. In Vledder hebben we gekeken naar wat dat betekent voor ons als dorp. Vledder is sterk vergrijsd; meer dan 60 procent van de inwoners is 65 jaar of ouder. Tegelijkertijd was er voor hen weinig zekerheid dat ze hier konden blijven wonen als ze ouder werden. De woningvoorraad is niet afgestemd op senioren. Terwijl mensen wel graag in de eigen gemeenschap willen blijven.
Uit buurtgesprekken bleek dan ook dat mensen behoefte hadden aan een woonzorgvoorziening. In eerste instantie zijn we de medewerking van de gemeente, woningcorporaties en zorgaanbieders gaan vragen. Overal kregen we nul op het rekest; niemand wilde investeren. Toen hebben we uitgezocht of we het niet zelf konden doen.
Vijftig dorpsbewoners bleken bereid te investeren in het initiatief. Zij hebben samen 850.000 euro aan obligaties gekocht. Daarmee zijn we naar de bank gegaan, die toen wel een lening wilde verstrekken.’
Waarom is de buurt zo belangrijk?
‘Mensen vinden het fijn om in een vertrouwde omgeving te blijven wonen. En in Vledder doen we veel voor elkaar. In De Borgstee werken bijvoorbeeld dertig vrijwilligers uit het dorp, die met de bewoners wandelen, zingen en andere activiteiten doen. Zo blijven inwoners van het woonzorgcomplex echt onderdeel van de gemeenschap. Als je naar Meppel of Steenwijk gaat, heb je dat vertrouwde netwerk niet meer.’
Hoe worden beslissingen gemaakt in het buurtinitiatief?
‘Stichting Onderdak Vledder, Stichting Naobuur en de buurtbus hebben een eigen bestuur. En naast de buurtgesprekken zijn er verschillende werkgroepen in het dorp. Veel gebeurt in afstemming en overleg. Eens in het jaar leggen we tijdens de algemene ledenvergadering van Dorpsbelang Vledder verantwoording af richting de inwoners. Dat is de insteek van alle projecten in Vledder.’
Het gebouw is groen verklaard door de RVO. Wat was de drijfveer om voor duurzaamheid te kiezen?
‘De energiebalans van De Borgstee heeft een score van 0,0 EPC (energieprestatie coëfficiënt, red.). Dat betekent dat het pand niet is aangesloten op aardgas en dat het net zo veel energie opwekt als gebruikt. Dat we toch voor energie moeten betalen, komt doordat een bedrijfsaansluiting niet mag salderen van de overheid.
Duurzaamheid is belangrijk voor ons, maar we willen ook de huurprijzen betaalbaar houden. Een lage energieprijs draagt daaraan bij. Je kunt wel de maximale vrijesectorprijs vragen, maar we wilden juist dat de Borgstee voor iedereen toegankelijk zou zijn.’
Waren er, naast de financiering, nog veel andere uitdagingen?
‘In eerste instantie was er vanuit de gemeente weinig medewerking. Nu is dat gelukkig anders, maar als je wat wilt bereiken als buurtinitiatief moet je vasthoudend zijn en niet zomaar opgeven. Dat hebben we wel geleerd.
Het helpt om je te verenigen. In Drenthe bestaat een collectief van burgerinitiatieven dat de stem van de inwoner wil laten horen. Ik ben daarin vertegenwoordiger vanuit Vledder. Het is belangrijk om beleidsontwikkelingen te volgen en daar invloed op uit te oefenen. In Drenthe zitten we nu zelfs aan de beleidstafels.’
Zijn er plannen om het complex uit te breiden?
‘In principe niet, maar we werken samen met woningbouwcorporatie Actium wel aan de realisatie van twaalf aanleunwoningen naast het woonzorgcomplex. Daar kunnen ook mensen wonen met zorgvraag, die daarnaast gebruik kunnen maken van de faciliteiten in De Borgstee. Vaak kunnen ze ook weer iets anders bijdragen. De insteek in Vledder is dat we niet alleen vragen wat inwoners nodig hebben, maar ook wat ze terug kunnen doen.
We zijn ook bezig met een tweede CPO (Collectief particulier opdrachtgeverschap, red.) in het dorp, waardoor ook starters in het dorp eigenaar kunnen worden van een koopwoning. Met zulke projecten blijven we bouwen aan een zorgzame gemeenschap. Juist jongeren moeten we aan ons binden voor de toekomst.
Complexen als De Borgstee kunnen natuurlijk ook op andere plekken worden gebouwd. We krijgen landelijk veel belangstelling van mensen en partijen die zich afvragen hoe we het hebben gedaan. Binnenkort komt zelfs de Nederlands Zorgautoriteit op bezoek.’
