Dat schone drinkwater komt er niet vanzelf. ‘Achter de kraan gaan steeds agressievere zuiveringsmethoden schuil’, zegt waterexpert Cees Buisman. Nodig om een groeiende cocktail van meststoffen, medicijnresten en PFAS uit het water te halen. Buisman is wetenschappelijk directeur van Wetsus – het Europese centrum voor duurzame watertechnologie – en hoogleraar biologische kringlooptechnologie aan Wageningen University & Research.
Terwijl politiek en bedrijfsleven zich druk maken over stikstof en energie, dreigt water de volgende crisis te worden. Een crisis die raakt aan onze gezondheid, economie en leefomgeving. Dat vraagt om iets wat tot nu toe ontbrak: grootschalige innovatie én investeerders die voor de lange termijn durven te kiezen.
Nederland waterland?
Recent onderzoek van de Volkskrant naar de Nederlandse waterkwaliteit toonde confronterende beelden: industriegebieden waar ogenschijnlijk helder water geen leven meer bevat, sloten die groen uitslaan van de algen door uitgespoelde mest, en stadssingels die onder een deken van kroos en plastic verdwijnen. Het zijn geen uitzonderingen: 99 procent van ons oppervlaktewater voldoet niet aan de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). In 2027 worden die normen juridisch bindend.
Internationaal geldt Nederland als hét waterland. Geroemd om zijn deltawerken en kennis van watermanagement. Juist daarom is de realiteit zo onthutsend. ‘Nederland is het vieste plekje van Europa,’ zegt Buisman. ‘De meeste industrie, landbouw en verkeer per vierkante meter, én we liggen ook nog eens op het afvoerpuntje van de Europese rivieren.’
Zelfs ons drinkwater staat onder druk. Buisman legt het beeldend uit: ‘Mijn filosofie is altijd: hoe natuurlijker je dingen houdt, hoe gezonder het is. Als drinkwater straks uit de chemische fabriek moet komen, kun je je voorstellen dat het niet meer zijn natuurlijke vitaliteit heeft.’
Op bestuurlijk niveau dreigt bovendien een herhaling van de stikstofcrisis: vergunningen die vastlopen, rechtszaken tegen de overheid. ‘Juridische procedures worden exact hetzelfde’, zegt Buisman. ‘Tranentrekkend voor wetenschappers dat er de afgelopen veertig jaar nauwelijks iets is gebeurd.’
Onzichtbare vervuiling, zichtbare gevolgen
De watercrisis manifesteert zich op verschillende fronten. Vaak buiten het zicht van burgers. PFAS, de beruchte ‘forever chemicals’, breken nauwelijks af en hopen zich op in het menselijk lichaam. ‘Dat is weer het nieuwste lootje aan de tak’, zegt Buisman. ‘Daar moet je zó agressief het water gaan zuiveren, dat we eigenlijk nog niet weten hoe we dat op grote schaal moeten doen.’
Medicijnresten vormen een tweede probleem: alles wat via het toilet verdwijnt – van pijnstillers tot hormonen – belandt uiteindelijk in het oppervlaktewater. En dan is er de klassieke vervuiling uit de landbouw: stikstof, fosfaten en pesticiden die via het fijnmazige polderstelsel onvermijdelijk in meren en rivieren terechtkomen.
Van voorsprong naar achterstand
Nederland profileert zich graag als waterland, maar in 1970 werd pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar die reputatie is. De Rijn was zuurstofloos, vrijwel alle vissen stierven. De schok leidde tot de Wet Waterverontreiniging en maakte Nederland jarenlang toonaangevend in waterzuivering.
Die voorsprong is inmiddels verdwenen. Naast vervuiling gaat het nu ook om schaarste. ‘In Twente wordt grondwater opgepompt dat eigenlijk verboden is. In de Flevopolder krijgen bedrijven geen drinkwateraansluiting meer. Ook de bouw van een miljoen nieuwe woningen staat onder druk: drinkwaterbedrijven waarschuwen dat de watervoorziening voor die woningen onzeker is’, aldus Buisman.
Momentum: vroeg in water
‘Het momentum is nú,’ zegt Momentum Global Ventures. ‘Kennis, maatschappij, wetenschap en bedrijven komen samen, het is duidelijk welke richting we op moeten.’ Al in 2008 koos de impact investeerder bewust voor watertechnologie, mede geïnspireerd door belegger Michael Burry die na het voorspellen van de kredietcrisis alleen nog in water stapte.
Momentum investeert altijd met ‘skin in the game’: eigen kapitaal naast dat van co-investeerders. De selectie van investeringen gaat langs drie brillen: relationeel (kunnen we het team vertrouwen, worden ze warm aanbevolen?), rationeel (kloppen markt en technologie?) en AI (met welk oordeel komt AI, wat zien we over het hoofd en passen ze zelf AI toe?).
Een voorbeeld is het Amerikaanse Sudoc, dat natuurvriendelijke chemie ontwikkelt. Hun technologie breekt hardnekkige vervuiling af zonder agressieve middelen: precies wat nodig is bij bijvoorbeeld de verwijdering van medicijnresten en het reinigen van (industrieel) afvalwater.
Technologie zoekt schaal
Waar problemen zijn, ontstaan ook kansen voor innovatie. Nederland telt duizenden watertechbedrijven die oplossingen ontwikkelen. ‘Het aantal scenario’s dat je kunt kiezen is enorm,’ zegt Buisman. Voor rioolwaterzuivering onderscheidt hij drie hoofdstrategieën: energie terugwinnen, water zo schoon mogelijk maken of grondstoffen uit afvalwater herwinnen.’
Juist in die veelheid schuilt de uitdaging. Het probleem zit niet in de innovatie zelf, maar in de opschaling. ‘Bij Wetsus focussen we alleen op schaalbare technologie’, benadrukt Buisman. Maar schaalbare oplossingen vragen ook tijd: vaak tien jaar of langer voordat er genoeg praktijkproeven en demo-installaties zijn om in aanbestedingen meegenomen te worden.
Deze lange doorlooptijden botsen met de urgentie van het probleem. Overheidssubsidies richten zich vooral op de vroege fases, niet op de kapitaalintensieve opschaling. Buisman: ‘Daarom zijn we zo blij met Uppwater, het Groeifondsproject van de watersector, waar ook in pilot schaal en commerciële schaal in installaties geïnvesteerd mag worden, vrij uniek voor subsidie. Ook ontstaat er een investeringskans die private partijen kunnen benutten.’
Regelgeving als katalysator
Wat de watertransitie versnelt, is regelgeving die steeds strenger wordt. De EU verplicht lidstaten medicijnresten uit water te verwijderen en scherpt de PFAS-normen aan. Voor beide geldt dat bestaande zuiveringsinstallaties niet zijn toegerust om ze grootschalig te verwijderen, waardoor nieuwe technologieën noodzakelijk worden.
In 2027 wordt de Kaderrichtlijn Water juridisch afdwingbaar. ‘Regelgeving is vaak de drijvende kracht achter innovaties,’ zegt Buisman. Zodra bedrijven hun vergunning dreigen te verliezen, komt besluitvorming ineens in een stroomversnelling.
Zo’n ‘customer in pain’-situatie creëert plotseling een markt voor bedrijven met bewezen oplossingen. Wie klaarstaat met technologie voor PFAS-verwijdering of medicijnresten, vindt ineens een markt die haast heeft en bereid is te investeren.
Impactinvesteerders ontdekken water
Dat investeringsgat trekt een nieuwe generatie vermogenden aan die langetermijnwaarde willen creëren én maatschappelijke problemen willen oplossen. ‘Als er nu één gebied is voor impactinvesteerders, dan is het wel water,’ zegt Buisman. ‘Zonder water is er niks, geen economie, geen leven, geen landbouw.’
De markt is stabiel en voorspelbaar. Buisman: ‘Je weet van tevoren dat de markt beperkt is tot het water dat we gebruiken. Hij groeit alleen mee met economie en bevolking, maar hij zal er altijd zijn.’ Juist dat maakt de sector aantrekkelijk voor investeerders die zekerheid zoeken. ‘In de kredietcrisis, toen alles kromp, groeide de watersector door, nauwelijks gevoelig voor conjunctuur,’ aldus Buisman.
Tegelijk moeten investeerders realistisch blijven. ‘Welke watertechnologie-ondernemers zijn miljardair geworden? Die zijn er dus niet,’ zegt hij. Daarom spreekt hij liever van ‘water-unicorns’: bedrijven die misschien geen miljard waard zijn, maar wel systemische impact realiseren. Voor water-unicorns, stelt Paul O’ Challaghan als gangbare maat: minimaal 1000 referenties in meerdere landen. Voor dit type investeerders telt maatschappelijke waarde net zo zwaar als financieel rendement. Gezondheid, van henzelf en hun kinderen, vormt vaak de belangrijkste drijfveer.
Lees ook:
Waarom impact investing meer is dan een label op je jaarverslag
Dit artikel is gemaakt door een van onze expertredacteuren in samenwerking met onze partner Momentum Global Ventures. Change Inc. werkt met partners die de klimaattransitie aanjagen. Zij kunnen cases presenteren waar anderen zich aan kunnen optrekken en zijn eerlijk over de uitdagingen. Niet één bedrijf is al 100 procent duurzaam, maar veel zijn onderweg. Dankzij ons partnermodel zijn onze artikelen gratis toegankelijk voor iedereen. Benieuwd naar hoe wij werken? Klik hier.
