Hoe ben je bij Damen Shipyards terechtgekomen?
‘In Twente deed ik promotieonderzoek naar regionale samenwerking en adviseerde ik regio’s over hoe ze hun innovatiekracht kunnen versterken. Na een periode als specialist in hightech clusters, besloot ik rond mijn 35ste om professioneel te gaan zeilen. Na een schippersopleiding heb ik drie jaar de wereld rondgezeild. In die periode besefte ik: de wereld is zó mooi — als ik terugkeer, wil ik me volledig inzetten om die schoonheid te behouden.
Een tijd lang werkte ik deels als lead scientist bij TNO en gaf ik deels les op de Vrije Universiteit in Amsterdam. Bij beide ging het over duurzame innovatie of hoe je nieuwe bedrijfsmodellen kunt ontwikkelen die de wereld helpen verduurzamen. Daarna werkte ik lange tijd als duurzaamheidsmanager en kwartiermaker voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Toen de vacature bij Damen langskwam zag ik meteen: hier komt alles samen. Hightech, duurzaamheid, innovatie en mijn liefde voor boten en de oceaan. Het was bijna te mooi om waar te zijn.’
Damen wil de duurzaamste scheepsbouwer ter wereld worden. Hoe willen jullie dit doen?
‘We hebben die brede missie vertaald naar een duidelijke strategie met twee pijlers: minimale emissies en maximale impact. Enerzijds gaat het om het reduceren van uitstoot, vooral bij bestaande schepen. Je kunt het vergelijken met de bouwsector: je bouwt jaarlijks duizenden woningen, maar miljoenen bestaande huizen moeten nog verduurzaamd worden. Hetzelfde geldt voor schepen. Voor de nieuw te bouwen schepen hebben we een transitieplan opgesteld: schepen voor de korte afstand kunnen bijvoorbeeld overstappen naar batterij-elektrisch, terwijl er voor de lange afstanden nieuwe brandstoffen zoals methanol of waterstof zijn.
De andere pijler van ons beleid is maximale impact. Damen bestaat bijna 100 jaar en heeft 35 locaties wereldwijd. Wij hebben dus veel ervaring met lokaal werken, samenwerken, samen tot het beste resultaat komen. Dat doen we op onze werven met onze eigen mensen, maar ook in de waardeketen en door bijvoorbeeld samen te werken met scholen en andere kennisinstellingen.’
Welke uitdagingen kom je tegen in jullie duurzame transitie?
‘Een grote uitdaging in elke transitie — of het nu om auto’s, huizen of schepen gaat — is de infrastructuur. Elektrisch varen is prachtig, maar zonder laadvoorzieningen in havens kom je niet ver. Ook alternatieve brandstoffen als methanol vereisen een aangepaste infrastructuur. In een transitie hebben partijen elkaar dus nodig. De overheid kan kaders stellen met belastingen en subsidies. Bedrijven kunnen de benodigde laad- en tankinfrastructuur leveren en havens moeten hier ruimte voor maken. Iedereen moet zijn rol pakken.
Ook is het soms ingewikkeld dat we wereldwijd opereren. Je kunt niet verwachten dat een klant in Oeganda dezelfde duurzaamheidswensen heeft als Noorwegen. Daarin moet je flexibel kunnen zijn. Overigens geldt datzelfde dichter bij huis. Laatst hebben we een elektrische sleepboot aan de haven van Antwerpen verkocht. Dat is mooi, maar liever zien we dat Nederlandse havenbedrijven ook inzetten op deze transitie.’
Recent werd een internationaal akkoord gesloten over een CO2-heffing voor de scheepvaart. Hoe kijk jij daarnaar?
‘Voor ons is dat een positieve ontwikkeling. Veel schepen gaan nu CO2-belasting betalen. Wij hebben een breed scala aan oplossingen om schepen te verduurzamen. Denk aan air lubrication, waarmee de weerstand van schepen in het water afneemt. Dat bespaart 5 tot 15 procent brandstof én kosten. En dus ook minder CO2-belasting. Subsidies werken vaak minder goed. Het beprijzen van negatieve effecten — de vervuiler betaalt — is bewezen effectief.’
Je hoort veel over verschillende brandstoffen voor schepen van de toekomst: methanol, batterijen, waterstof, kernenergie. Wat is volgens jou de oplossing?
‘In de scheepvaart bestaat niet één oplossing. Voor korte, voorspelbare afstanden zoals voor sleepboten geldt dat batterij-elektrisch een uitkomst biedt. Voor langeafstandsvaarten, zoals containerschepen van China naar Europa, kan kernenergie uitkomst bieden. Al vind ik het altijd opvallend dat niemand het meer over kernafval heeft, terwijl we daar in de jaren 80 nog zo tegen protesteerden.
De kernvraag bij de verduurzaming van scheepvaart is: hoeveel energie per volume kun je meenemen op een schip? Dat bepaalt je keuze voor een energiedrager. We zullen naar een mix van oplossingen gaan. Tegelijkertijd moeten we ons ook afvragen: willen we alles blijven transporteren over zulke grote afstanden? Transport is nu zo extreem goedkoop. Misschien moeten we dat systeem ook eens heroverwegen.’
Jullie spelen ook een belangrijke rol voor Defensie. Hoe houd je de focus op de duurzame missie als de mondiale actualiteit soms om andere prioriteiten vraagt?
‘In mijn ogen is dat geen tegenstelling. Vroeger werd Defensie als niet-duurzaam gezien. Maar geopolitieke dreigingen, droogte en klimaatvluchtelingen zijn juist voorbeelden waar Defensie op voorbereid moet zijn.
Ik begrijp ook dat Defensie een steeds grotere pleitbezorger is van het oplossen van klimaatproblemen om oorlog te voorkomen. Uiteindelijk werken bij Defensie mensen die de vrede moeten bewaren. Damen kan Defensie ondersteunen met duurzame technologieën waardoor ze minder afhankelijk zijn van andere, soms kwetsbare supply chains.’
Met wie zou je graag willen samenwerken?
‘Voor echte impact heb je samenwerking nodig tussen overheden, scheepsbouwers, motorenfabrikanten, brandstofproducenten, verzekeraars, banken en kennisinstellingen. Techniek is nooit het probleem. De uitdaging ligt bij het samenbrengen van partijen en het vormgeven van nieuwe businessmodellen. Ik zou dus niet één partij kunnen kiezen, want we moeten het echt samen doen.’
Eind april maakte het Openbaar Ministerie bekend Damen Shipyards te vervolgen voor corruptie en het overtreden van sancties tegen Rusland. Klein Woolthuis kan inhoudelijk niet ingaan op de zaak. ‘Als het bedrijf iets verkeerds heeft gedaan, dan moet dat uitgezocht worden. Onze duurzaamheidsstrategie gaat in ieder geval volop door.’
Lees ook:
- Changemaker Birgit Dekkers (Rival Foods): ‘Retailers pakken relatief hoge marge op vleesvervangers’
- Changemaker Femke van Es (Efteling): ‘Een toekomstbestendig attractiepark moet zijn zaken op orde hebben’
- Changemaker Lorenzo Engelen (Qarry): ‘Een duurzaam product kan alleen slagen als het ook prijsconcurrerend is’
