Hoe zet jij je in voor een duurzamer Nederland?
‘Via het concept ‘Rechten van de Natuur’, een juridische vorm van natuurbescherming. Het idee daarvan is dat natuur niet alleen iets is dat we moeten beschermen, maar iets is dat zelf rechten heeft. Dat verandert fundamenteel hoe we als samenleving met die natuur omgaan. Al sinds mijn studententijd ben ik betrokken bij Harmony with Nature, een programma van de Verenigde Naties, dat wereldwijd bezig is met Rechten van de Natuur. Wat mij zo inspireerde zijn de verhalen achter de burgerbewegingen die hun stemmen bundelden en ervoor zorgden dat de wet veranderde. Ik schreef er het boek Rechten voor de Natuur over, dat in 2023 verscheen. In het verlengde daarvan heb ik vorig jaar Stichting Rechten van de Natuur opgericht.
Wat ik dagelijks doe, verschilt enorm. Soms spreek ik in Den Haag met politici, een andere dag zit ik bij een gemeente om te bespreken wat lokaal mogelijk is. Of ik ben met jongeren in het bos in gesprek. We zijn inmiddels met een dagelijks team, ondersteund door een bestuur en een onafhankelijke commissie van experts.’
Waarom is een juridische grondlegging voor de natuur zo belangrijk?
‘Ik heb milieurecht gestudeerd en merkte toen al: ons rechtssysteem is gestoeld op een oud wereldbeeld. Namelijk dat we het milieu moeten beschermen omwille van de mens. De mens wordt gezien als heerser over de natuur, en de natuur is iets dat we kunnen uitputten voor ons eigen gewin. Rechten van de Natuur heeft een ander vertrekpunt. Niet alleen de mens heeft daarin bestaansrecht, maar het hele ecosysteem. Een tweehonderd jaar oude boom heeft wat mij betreft net zoveel bestaansrecht als wij, en dat zou verankerd moeten zijn in de wet.’
Wat is een concreet voorbeeld van Rechten van de Natuur?
‘Een concreet voorbeeld is de Whanganui-rivier in Nieuw-Zeeland. Sinds 2017 heeft deze rivier rechtspersoonlijkheid, net als een bedrijf dat kan hebben. Dat betekent dat de rivier het recht heeft om te bestaan en te floreren. Er zijn mensen aangewezen als haar wettelijke vertegenwoordigers, in dit geval Maori-leiders en Nieuw-Zeelandse overheidsvertegenwoordigers samen. Zij treden op als ‘voogden’ van de rivier en moeten bij alle besluitvorming betrokken worden. Wat bijzonder is: hoewel de rivier dus sinds 2017 rechtspersoonlijkheid heeft, zijn er sindsdien geen rechtszaken gevoerd over bijvoorbeeld watervervuiling door bedrijven. En dat is juist de kracht. De voogden zorgen ervoor dat de rivier al in een vroeg stadium betrokken wordt bij besluitvorming, waardoor conflicten vaak worden voorkomen. Het gaat hier om een paradigmaverschuiving: de rivier is een van de belangrijkste stakeholders en haar gezondheid en welzijn is het uitgangspunt van alle menselijke beslissingen.’
Hoe is de Nederlandse natuur er volgens jou aan toe?
‘Slecht. En dat zeg niet alleen ik, dat zegt ook de wetenschap. Toen ik onderzoek ging doen voor mijn boek, ben ik heel erg geschrokken van de staat van de Nederlandse natuur. Ik denk niet dat mensen beseffen hoe slecht het gaat. We bungelen onderaan de lijstjes als het gaat om waterkwaliteit en het verlies biodiversiteit. We hebben in Nederland wel veel wetten en regels die de natuur moeten beschermen, maar toch gaat de natuur hier keihard achteruit. Rechten van de Natuur kunnen uitdagen op een dieper niveau, namelijk ons wereldbeeld en hoe wij ons als mens opstellen. Meer technische wetten en regels gaan namelijk het tij niet keren.’
Op het gebied van Rechten van de Natuur ben jij de kartrekker in Nederland. Hoe gaat je dat af?
‘Ik zet me er graag voor in want ik vind het een heel belangrijk onderwerp. In Nederland hebben we óók bijzondere natuur en het is hard nodig om die te beschermen. Maar ik vind het wel uitdagend, want ik stuit ook op weerstand. Ik probeer daarbij hoop te putten uit het gedachtegoed van Christopher Stone, de professor die in de jaren zeventig de grondlegging schreef voor het concept van Rechten van de Natuur. Hij zei: elke keer als iets of iemand nieuwe rechten krijgt, dan ontstaat er weerstand. Bij vrouwenrechten was dat ook zo. Toen hingen er ook posters in steden waarop stond dat vrouwen geen rechten zouden moeten hebben. Daar zijn we inmiddels grotendeels voorbij, dus daar krijg ik hoop van.’
Hoe uit de weerstand tegen jou zich vooral?
‘Een deel is inhoudelijk, dan hebben mensen bijvoorbeeld juridische vragen. Dat vind ik logisch. Maar een deel is ook kritiek op mijn persoon. Die had ik eigenlijk niet helemaal verwacht. Dan krijg ik bijvoorbeeld vervelende opmerkingen over m’n uiterlijk of achtergrond. Dat is vervelend.’
Hoe ga je met zulke weerstand om?
‘Dat is altijd een uitdaging. Maar het gaat nu wel beter dan eerst. Van Li An Phoa (filosofe die zich inzet voor drinkbare rivieren, red.) heb ik geleerd: het gaat niet om jou. Het gaat om het verhaal dat je vertelt. Ik probeer mezelf dat nu te vertellen als ik persoonlijke kritiek krijg, en daardoor kan ik het wat beter van me af laten glijden. En ik laat ook meer ruimte voor negatieve emoties. Er zijn dagen dat ik het nieuws lees en heel verdrietig, boos of gefrustreerd raak door de achteruitgang van de Nederlandse natuur. En er zijn ook dagen dat ik me heel rot voel over een opmerking die iemand over me gemaakt heeft. Dat laat ik gewoon toe. Maar de volgende dag ga ik met des te meer strijdlust verder.’
Wat is jouw gouden tip aan duurzame ondernemers of initiators?
‘In 2017 hoorde ik voor het eerst over Rechten van de Natuur. Ik was toen student en wilde daarover mijn scriptie schrijven. Ik heb toen heel brutaal de Verenigde Naties gemaild: ik wil jullie graag helpen op dit gebied, kunnen jullie mij ook helpen met mijn scriptie? Dat heeft mij op deze weg geholpen. Mijn gouden tip aan iedereen die iets nieuws wil opzetten is dan ook: stel je open en durf mensen te benaderen. Vraag om hulp en doe het samen.’
Volgens Jessica den Outer hoef je geen jurist, beleidsmaker of politicus te zijn om iets met Rechten van de Natuur te doen. Daarom heeft haar stichting de Wegwijzer: Waar een Wet is, is een Weg ontwikkeld. Dit is een gratis handleiding die iedere burger in vijf stappen voorbereidt op het inspreken bij gemeentes, provincies of waterschappen. Volgens Den Outer is het een heldere handleiding voor elke natuurliefhebber die voor de bomen, de rivier of het land wil kunnen opkomen.
Lees ook:
- Changemaker Guido Mensink (Gedachtegoed): ‘Met duurzaam vastgoed voel je grote verantwoordelijkheid om een plek beter achter te laten’
- Changemaker Rosalinde Klein Woolthuis (Damen Shipyards): ‘In de scheepvaart bestaat niet één oplossing
- Changemaker Birgit Dekkers (Rival Foods): ‘Retailers pakken relatief hoge marge op vleesvervangers’
